۴۰ تا ۵۰ درصد جنگل‌کاری‌های تهران با مشکلات خشکیدگی مواجه شده‌اند

به گزارش آتیه آنلاین از ایسنا، خشکیدگی درختان جنگل‌های قدیمی تهران به یکی از چالش‌های جدی محیط‌زیستی پایتخت تبدیل شده است؛ به‌طوری‌که برآوردهای اولیه از خشک شدن حدود ۴۰ تا ۴۵ درصد درختان پارک جنگلی سرخه‌حصار حکایت دارد و بخش قابل‌توجهی از جنگل‌کاری‌های تهران نیز با درجاتی از خشکی، آفت‌زدگی و ضعف فیزیولوژیکی مواجه شده‌اند. خشکسالی‌های پی‌درپی، کاهش بارندگی و آبیاری، افزایش دما، آلودگی هوا، کهولت سن درختان و شیوع آفات و بیماری‌ها از جمله عواملی هستند که حیات این عرصه‌های جنگلی را تهدید می‌کنند. با این حال، مسئولان سازمان بوستان‌های شهرداری تهران معتقدند این وضعیت هنوز غیرقابل بازگشت نیست و می‌توان با مدیریت علمی و اجرای برنامه‌های فنی و پرورشی، جنگل‌های قدیمی پایتخت را احیا کرد.

نقی شعبانیان، معاون توسعه جنگل و کمربند سبز سازمان بوستان‌های شهر تهران، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به قدمت جنگل‌کاری‌های پایتخت اظهار کرد: این جنگل‌کاری‌ها از حدود سال‌های ۱۳۴۵ و ۱۳۴۶ آغاز شدند؛ زمانی که شرایط اقلیمی تهران با امروز تفاوت زیادی داشت. در آن دوره میزان بارندگی بیشتر و جمعیت شهر کمتر بود، اما طی دهه‌های اخیر کاهش بارندگی، افزایش جمعیت، بالا رفتن دما و تشدید آلودگی هوا شرایط زیستی این جنگل‌ها را تغییر داده است.

به گفته او، جنگل‌کاری فعالیتی علمی و پیچیده است که باید در آن شرایط دست‌کم ۱۰۰ سال آینده پیش‌بینی شود. برای هر محدوده جنگلی لازم است برنامه‌ای بلندمدت و مرحله‌بندی‌شده تدوین شود تا مشخص باشد در هر سال، چه اقداماتی در چه بخش‌هایی از عرصه باید انجام شود. این برنامه‌ها باید به تأیید مراجع فنی سازمان منابع طبیعی و کمیته‌های تخصصی مربوطه برسند.

شعبانیان توضیح داد که در سال‌های ابتدایی جنگل‌کاری‌های تهران، برنامه‌های فنی و اصولی وجود داشت، اما به‌تدریج اجرای آن‌ها متوقف شد. این روند از سال ۱۴۰۰ دوباره در سازمان بوستان‌ها آغاز شده و اکنون تدوین و اجرای طرح‌های فنی و پرورشی برای جنگل‌کاری‌های پایتخت در دستور کار قرار گرفته است.

خشکیدگی ۴۰ تا ۴۵ درصد درختان سرخه‌حصار

معاون سازمان بوستان‌های تهران با تشریح عوامل مؤثر در تضعیف درختان گفت: کهولت سن، خشکسالی‌های متوالی، کاهش آبیاری و آلودگی هوا از مهم‌ترین دلایل خشکیدگی هستند. آلودگی هوا با تأثیر بر روزنه‌های برگ، تبادلات گازی درختان را مختل می‌کند و در نتیجه، توان فیزیولوژیکی آن‌ها کاهش می‌یابد. در کنار این عوامل، آفات و بیماری‌های مختلف نیز به درختان آسیب وارد کرده‌اند.

او درباره وضعیت پارک جنگلی سرخه‌حصار اعلام کرد که حدود ۴۰ تا ۴۵ درصد درختان این بوستان خشک شده‌اند و بخشی دیگر نیز درجاتی از خشکی و آفت‌زدگی را تجربه می‌کنند. با وجود این، به اعتقاد او، شرایط فعلی به معنای پایان امکان احیای این محدوده نیست و با مدیریت درست می‌توان برای بازگرداندن وضعیت جنگل اقدام کرد.

شعبانیان با اشاره به اهمیت مدیریت در سال‌های نخست شکل‌گیری جنگل‌کاری‌ها افزود: اگر از دهه‌های ۱۳۵۰ و ۱۳۶۰، یعنی سال‌های ابتدایی پس از کاشت درختان، مداخلات فنی و پرورشی به‌طور مستمر انجام می‌شد، امروز احتمالاً جنگل‌ها با چنین وضعیتی روبه‌رو نبودند. سه تا چهار دهه نخست در مدیریت جنگل‌کاری‌ها اهمیت زیادی دارد و غفلت از اقدامات اصولی در این دوره می‌تواند در سال‌های بعد پیامدهای جدی ایجاد کند.

برنامه ۱۰ ساله برای احیای سرخه‌حصار

یکی از اقدامات در دست انجام سازمان بوستان‌های تهران، تدوین برنامه ۱۰ ساله عملیات فنی و پرورشی برای پارک جنگلی سرخه‌حصار است. به گفته شعبانیان، این برنامه در مراحل پایانی تدوین قرار دارد و قرار است پس از تکمیل، در کمیته فنی سازمان بوستان‌ها بررسی و تصویب شود.

در این کمیته استادان دانشگاه، محققان و کارشناسان باتجربه اجرایی حضور دارند و طرح پس از بررسی و اعمال اصلاحات احتمالی، برای تأیید نهایی به کمیته فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان تهران ارسال می‌شود. پس از تصویب در این مراجع، امکان اجرای عملیات فراهم خواهد شد.

این برنامه در قالب کتابچه‌ای شامل جزئیات زمانی و مکانی اقدامات تهیه می‌شود. بر این اساس، برای بخش‌های مختلف پارک، از جمله شیب‌های شمالی و جنوبی و قطعات و پارسل‌های گوناگون، مشخص خواهد شد که در هر یک از ۱۰ سال آینده چه عملیات فنی، پرورشی و احیایی باید انجام شود.

شعبانیان تأکید کرد که رویکرد جدید با کاشت‌های مقطعی و بدون برنامه تفاوت دارد. به گفته او، دیگر قرار نیست صرفاً در یک سال وارد محدوده پارک‌های جنگلی شوند و هزار یا دو هزار نهال بکارند؛ بلکه کاشت هر نهال باید بر اساس طرح فنی و ضوابط تعیین‌شده باشد و نگهداری از آن نیز در طول ۱۰ سال، مطابق برنامه مصوب انجام شود.

وضعیت لویزان هنوز قطعی نیست

در کنار سرخه‌حصار، وضعیت سایر جنگل‌کاری‌های تهران نیز در حال بررسی است. شعبانیان با اشاره به آمارهای اولیه گفت: برآوردها نشان می‌دهد حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد جنگل‌کاری‌های تهران به درجات مختلف با مشکلات خشکیدگی و آسیب مواجه شده‌اند.

او درباره پارک جنگلی لویزان نیز اعلام کرد که آمار دقیق و نهایی در دسترس نیست، اما برآوردهای اولیه از وضعیتی در همین محدوده حکایت دارد. به گفته او، برای جلوگیری از انتشار آمار نادرست، بررسی تصاویر ماهواره‌ای و نمونه‌برداری‌های میدانی به‌طور هم‌زمان انجام می‌شود تا اطلاعات نهایی قابل اتکا باشد.

معاون توسعه جنگل و کمربند سبز سازمان بوستان‌های تهران تأکید کرد که وضعیت کنونی جنگل‌های پایتخت حاصل اتفاقات چند سال اخیر نیست، بلکه ریشه در روندهای سه تا چهار دهه گذشته دارد. به همین دلیل، اصلاح شرایط نیز نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت و همکاری مجموعه‌های مسئول است.

او در پایان با اشاره به برگزاری جلسات کارشناسی و فعالیت دستگاه‌های مرتبط در محدوده‌های سرخه‌حصار و لویزان، ابراز امیدواری کرد که با استفاده از ظرفیت علمی و تخصصی کشور و همراهی مردم بتوان مشکلات این جنگل‌ها را مدیریت و زمینه احیای آن‌ها را فراهم کرد.