خیابان ایرانشهر شبها شکل دیگری دارد. کرکره بسیاری از مغازههای لوازم اداری پایین میآید و فعالیت روزانه راسته تمام میشود. در همین ساعتها بساطهای کوچک کنار پیادهرو باز میشوند. زیورآلات و وسایل تزئینی و محصولات دستساز روی بساطها قرار میگیرند و جمعیت دیگری وارد خیابان میشود. حالا شهرداری منطقه ۶ میخواهد این بخش از زندگی عصر و شب ایرانشهر را هم ساماندهی کند. تعبیری که در اطلاعیه رسمی شهرداری در نهایت به «جمعآوری بساطگستران و فروشندگان غیرمجاز» رسیده است. این تصمیم در ادامه چند اتفاق دیگر در محدوده خیابانهای ایرانشهر و سنایی رخ داده است.
اطلاعیه تازه در ابتدای خیابان ایرانشهر نصب شده است. عنوان آن «اجرای طرح جمعآوری بساطگستران و فروشندگان غیرمجاز در محدوده خیابان ایرانشهر» است. در متن اطلاعیه آمده است: «در راستای ساماندهی معابر شهری حفظ حقوق عمومی و تسهیل تردد عابران پیاده طرح جمعآوری بساطگستران و فروشندگان غیرمجاز در محدوده خیابان کریمخان بهصورت مستمر اجرا خواهد شد.»
شهرداری منطقه ۶ در ادامه به بند ۲۷ و تبصره یک ماده ۵۵ قانون شهرداریها استناد کرده و نوشته ایجاد هرگونه سد معبر عمومی و اشغال پیادهروها و معابر ممنوع است و شهرداری وظیفه رفع آن را بر عهده دارد. در پایان اطلاعیه نیز از کسانی که با عنوان بساطگستر و دستفروش فعالیت میکنند خواسته شده از استقرار و فعالیت غیرمجاز در معابر عمومی خودداری کنند.
برخی از اهالی این خیابان از نصب این بنر ساماندهی دستفروشان متعجب شدهاند. امیر مهدی افشار یکی از ساکنان کوچه ملکیان میگوید حال و هوای این روزهای محلهشان باعث شده حس تعلق به مکان زندگی دوباره در وجودش زنده شود. او میپرسد آیا دستفروشی در این خیابان در عمل رفتوآمد مردم را مختل کرده ؟ آیا عرض پیادهروها برای عبور عابران کافی نیست؟ شکایتهایی که شهرداری از آنها سخن میگوید مربوط به کدام بخش خیابان است و چه تعداد از شهروندان خواستار جمعآوری دستفروشان شدهاند؟
شهرداری این اقدام را مطالبه شهروندان میداند و یکی از دلایل اجرای طرح را تسهیل رفتوآمد عابران اعلام کرده است. وضعیت ایرانشهر اما با بسیاری از نقاط شناختهشده دستفروشی تهران متفاوت است. بخش زیادی از دستفروشان این محدوده غروب و شب فعالیت خود را آغاز میکنند. درست زمانی که مغازههای این راسته تعطیل میشوند. بسیاری از واحدهای تجاری این بخش از شهر به فروش لوازم اداری اختصاص دارند و فعالیت آنها بیشتر در ساعات روز است. با پایان ساعت کاری این مغازهها بخش تجاری خیابان آرامتر میشود و دستفروشان وارد پیادهرو میشوند.
عرض پیادهرو نیز موضوع دیگری است. در بخشهایی از ایرانشهر فضای پیاده به اندازهای است که بساطهای کوچک لزوما مسیر عابر را مسدود نمیکنند. جنس فعالیت این دستفروشان نیز با برخی نقاط دیگر شهر تفاوت دارد. بخش قابل توجهی از آنها وسایل کوچک تزئینی و زیورآلات و محصولات دستساز میفروشند. بساطهایی که در سالهای اخیر در کنار کافهها و مراکز فرهنگی به بخشی از تصویر عصرگاهی ایرانشهر تبدیل شدهاند.
ماجرا تنها یک اطلاعیه درباره دستفروشی نیست. پیش از این تعدادی از کافهها در این منطقه بسته شدند و سپس سکوهای سیمانی خیابان سنایی با نام ساماندهی تخریب شدند. سکوهایی که در سالهای اخیر جوانان روی آنها مینشستند و به یکی از محلهای مکث در این محدوده تبدیل شده بودند. نیمکتهای سیمانی خیابان ایرانشهر نیز از این تغییرات در امان نماندند. حالا پس از محدود شدن کافهها و کم شدن امکان نشستن در خیابان نوبت به بساطهای عصرگاهی رسیده است.
هرکدام از این تصمیمها توضیح رسمی خود را دارد. برای جمعآوری دستفروشان قانون سد معبر روی اطلاعیه آمده است. اما وقتی این اتفاقها در فاصلهای کوتاه و در یک محدوده رخ میدهند دیگر نمیتوان آنها را جدا از یکدیگر دید.
سنایی و ایرانشهر در سالهای اخیر بیشتر مورد توجه جوانان قرار گرفتهاند. کافهها و خانه هنرمندان و فضاهای فرهنگی اطراف و امکان قدم زدن و نشستن و حضور دستفروشان کوچک باعث شده این محدوده بعد از پایان ساعت اداری هم خاموش نشود. بخشی از جذابیت این خیابان نیز دقیقا از همین حضور میآید. مردمی که فقط برای خرید از یک مغازه وارد خیابان نمیشوند و خیابان را جایی برای ماندن و دیدن و قدم زدن میدانند. بخشی از زندگی شهر در همان چند دقیقهای شکل میگیرد که آدمها در آن میایستند. روی نیمکتی مینشینند. چیزی از یک دستفروش میخرند. مقابل یک کافه منتظر دوستشان میمانند یا بدون مقصد مشخص در پیادهرو راه میروند. ایرانشهر در سالهای اخیر چنین نقشی برای بخشی از جوانان تهران پیدا کرده است.
کنارهم قرار گرفتن اتفاقات سریالی اخیر این پرسش را ایجاد می کند که چرا نتیجه چند تصمیم متفاوت در نهایت به یک نقطه میرسد. کمتر شدن امکان نشستن. کمتر شدن فعالیت کافهها. جمعآوری بساطها و محدود شدن حضور جوانان در این خیابان. شهرداری میگوید جمعآوری بساطگستران خواسته شهروندان است. انتشار جزئیات این درخواست میتواند بخشی از ابهام را برطرف کند. چه تعداد درخواست ثبت شده ؟ این درخواستها مربوط به کدام قسمت ایرانشهر است؟ آیا به همه درخواستهای ساکنان این محل به این فوریت پاسخ داده میشود؟
پاسخ به این پرسشها مهم است. چون بحث دیگر فقط چند بساط کوچک در یک پیادهرو نیست. بحث بر سر نوع استفاده از یک خیابان است. خیابانی که در ساعات روز یک راسته اداری و تجاری است و عصرها زندگی دیگری در آن جریان دارد. اگر قرار است ایرانشهر ساماندهی شود باید روشن باشد این ساماندهی قرار است چه چیزی را بهتر کند و چه چیزی را از خیابان بگیرد.
