یونسکو در روز جهانی محیطزیست به تاریخ 5 ژوئن که در سال ۲۰۲۶ با محوریت اقدام اقلیمی برگزار شد، بار دیگر بر نقش حیاتی میراث جهانی در حفاظت از گنجینههای طبیعی و فرهنگی سیارهمان تاکید کرد. با شدت گرفتن فشارهای اقلیمی، میراث جهانی به ما یادآوری میکند که حفاظت از این میراث و حفاظت از محیطزیست، اهدافی جداییناپذیرند. «میراث جهانی» (World Heritage) عنوانی است که یونسکو به مکانهای فرهنگی یا طبیعی با «ارزش جهانی برجسته» اعطا میکند تا حفاظت از آنها برای تمام بشریت تضمین شود.
تغییر اقلیم دیگر یک تهدید دورادور برای میراث جهانی نیست. آثار این تغییر هماکنون در برخی از نمادینترین مکانهای جهان قابلمشاهده است؛ آبسنگهای مرجانی بر اثر گرم شدن اقیانوسها دچار سفیدشدگی میشوند، یخچالهای ثبتشده در فهرست میراث جهانی به سرعت در حال عقبنشینی هستند و خشکسالیهای طولانی، سیلها و آتشسوزیهای جنگلی فشار فزایندهای بر اکوسیستمها، شهرهای تاریخی و محوطههای باستانی وارد میکنند.
یافتههای گزارش اخیر یونسکو با عنوان «مردم و طبیعت در مناطق ثبتشده یونسکو: مشارکتهای جهانی و محلی» نشان میدهد که با جلوگیری از هر یک درجه افزایش دما، میتوان تعداد موارد خطر برای میراثهای جهانی، ذخیرهگاههای زیستکره و ژئوپارکهای جهانی یونسکو را به نصف کاهش داد. با این حال، اگر روندهای کنونی ادامه یابد، بیش از یکچهارم این مناطق ثبتشده یونسکو تا سال ۲۰۵۰ به نقطههای بحرانی و احتمالا غیرقابل بازگشت خواهند رسید.
پاسخ به این چالشها نیازمند اقدام فوری و هماهنگ است. درحالیکه سند سیاستی اقدام اقلیمی برای میراث جهانی (۲۰۲۳) چارچوبی برای ادغام اقدام اقلیمی در حفاظت، نگهداری و مدیریت میراث جهانی فراهم میکند، هماکنون در بسیاری از سایتهای میراث جهانی، اقدامات متعددی در حال اجرا است که تابآوری را افزایش داده و به کاهش و سازگاری با تغییر اقلیم کمک میکند؛ از جمله از طریق دانش و شیوههای مردمان بومی و جوامع محلی. میراث جهانی تحت تاثیر و تهدید تغییر اقلیم قرار دارد، اما همچنین منبعی ارزشمند برای راهحلهای اقدام اقلیمی است.
از طرحهای انرژی تجدیدپذیر و پروژههای احیای اکوسیستم گرفته تا تلاشهای حفاظتی به رهبری جوامع، میراث جهانی نشان میدهد که حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی میتواند تابآوری در برابر تغییر اقلیم را تقویت کند، تنوع زیستی را بازگرداند و معیشت محلی را پایدار سازد.
«لازار الووندو آسومو»، مدیر مرکز میراث جهانی یونسکو میگوید: «فراتر از ارزش استثناییشان، این مکانها حقیقتی بنیادین را به ما یادآوری میکنند: آینده ما همچنان از آینده جهان زنده جداییناپذیر است. حفاظت از آنها به معنای انتخاب کردن برای محافظت از چیزی است که ما را به هم پیوند میدهد، چیزی که از ما حمایت میکند و چیزی که ما را قادر میسازد تا به طور جمعی آیندهای تابآورتر و متحدتر بسازیم.»
جدیدترین شماره مجله میراث جهانی به بررسی این رویکردها و روشهای نوظهور میپردازد و دیدگاهها و تجربیات گوناگونی را گرد هم میآورد که هم مقیاس چالشهای امروز و هم مسیرها به سمت آیندهای پایدارتر را روشن میکند.
در روز جهانی محیطزیست، میراث جهانی فراتر از هشدار درباره تغییرات اقلیمی، به دانش دیرپا، تابآوری و خلاقیت جوامعی میپردازد که از شگفتانگیزترین مکانهای جهان حراست میکنند.
منبع: whc.unesco.org
