آب زیر آتش؛ گزارش جدید یونیسف از حمله به زیرساخت‌های آب

هزینه درگیری‌های مسلحانه اغلب پیش از هر چیز از طریق آب احساس می‌شود و کودکان بیشترین آسیب را از این وضعیت می‌بینند. در سراسر جهان، حملاتی که سامانه‌های آب‌رسانی، فاضلاب و بهداشت (WASH) را مختل می‌کنند، از نظر نوع، تعداد و گستره جغرافیایی رو به افزایش‌اند؛ زیرا طرف‌های درگیر، ابتدایی‌ترین قاعده جنگ، یعنی حفاظت از غیرنظامیان را زیر پا می‌گذارند.

وقتی خدمات آب‌رسانی تخریب یا مختل می‌شود، بیماری‌های عفونی و سوءتغذیه گسترش می‌یابند. بیمارستان‌ها و مراکز درمانی از کار می‌افتند و مدارس تعطیل می‌شوند. کودکانی که ناچارند برای تامین آب، مسافت‌های طولانی را از خانه دور شوند هم بیش از پیش در معرض خشونت مبتنی بر جنسیت، آدم‌ربایی و جذب اجباری به گروه‌های مسلح قرار می‌گیرند.

شورای امنیت سازمان ملل متحد حملات به تاسیسات آب‌رسانی، فاضلاب و مراکز درمانی را محکوم کرده است. همچنین حملات به مراکز درمانی در سطح جهان، از طریق سازوکاری هماهنگ، به‌طور مستمر ثبت و پایش می‌شوند تا از رنج و آسیب ناشی از آن‌ها کاسته شود. اما برای یکی از حیاتی‌ترین منابع مورد نیاز جهت فعال نگه‌داشتن بیمارستان‌ها و همه خدمات ضروری، یعنی آب، هیچ سازوکار مشابهی برای ثبت و گزارش حملات وجود ندارد.

بدون داده‌هایی که نشان دهند آب در کجا و چگونه هدف حمله قرار می‌گیرد، تلاش‌ها برای پیشبرد اقدامات حمایتی و مطالبه‌گری، همچنان از آنچه برای حفاظت از کودکان لازم است، فاصله خواهد داشت. تازه‌ترین جلد گزارش «آب زیر آتش» حملات ثبت‌شده در ۲۳ کشور و سرزمین را طی یک دوره پنج‌ساله بررسی می‌کند و ضمن نشان‌دادن پیامدهای ویرانگر این حملات برای کودکان، به شیوه‌های خلاقانه‌ای می‌پردازد که نیروهای امدادی برای مقابله با این وضعیت به کار گرفته‌اند.

حملات به سامانه‌های آب‌رسانی و فاضلاب رو به افزایش است. بین سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، شمار حملات گزارش‌شده‌ای که به سامانه‌های آب، فاضلاب و بهداشت آسیب رسانده یا آن‌ها را نابود کرده‌اند، سه برابر شده است. با این حال، احتمالا ابعاد واقعی این بحران بسیار گسترده‌تر است؛ زیرا هیچ سازوکار جهانی و هماهنگی برای ثبت و پیگیری این حوادث وجود ندارد.

جلد چهارم گزارش «آب زیر آتش» حملات ثبت‌شده در ۲۳ کشور و سرزمین را از ژانویه ۲۰۲۱ تا ژوئن ۲۰۲۶ بررسی می‌کند.

حمله به منابع آب چگونه به کودکان آسیب می‌زند؟

در نقاط مختلف جهان، کودکانی هنگام ایستادن در صف دریافت آب، در حملات هوایی و پهپادهای مسلح کشته یا زخمی شده‌اند. برخی هم هنگام رفتن به مناطق دورتر برای تهیه آب، قربانی مین‌های زمینی و بقایای مواد منفجره و مهمات جنگی شده‌اند.

حملات همچنین زیرساخت‌های آبرسانی را نابود می‌کنند، چاه‌ها را آلوده می‌سازند، به مرگ کارکنان بخش آب منجر می‌شوند و دسترسی به تجهیزات مورد نیاز برای تعمیر تاسیسات را قطع می‌کنند.

پیامدهای این وضعیت به تمام جنبه‌های زندگی و نیازهای اساسی کودکان برای زنده‌ماندن گسترش می‌یابد.

اختلال در خدمات آب‌رسانی و فاضلاب، زمینه شیوع بیماری‌هایی مانند وبا، هپاتیت و اسهال حاد آبکی را فراهم می‌کند. این عفونت‌ها می‌توانند باعث کاهش اشتها و اختلال در جذب مواد مغذی شوند. برای کودکانی که به سوءتغذیه شدید مبتلا می‌شوند، دسترسی به درمان هم دشوار است؛ زیرا شیرهای درمانی مورد استفاده برای درمان سوءتغذیه باید با آب پاکیزه آماده شوند.

علاوه بر این، با کمیاب‌شدن آب، کودکان (به‌ویژه دختران) اغلب ناچار می‌شوند برای تهیه آن مسافت بیشتری از خانه دور شوند. احتمال مواجهه با اعضای گروه‌های مسلح در طول مسیر، آن‌ها را در معرض آدم‌ربایی، جذب اجباری و خشونت مبتنی بر جنسیت قرار می‌دهد.

زمانی که کودکان صرف جمع‌آوری آب می‌کنند، از زمان حضور آن‌ها در کلاس درس کاسته می‌شود. در بسیاری از موارد هم کمبود آب و شیوع بیماری‌ها به تعطیلی کامل مدارس می‌انجامد. کودکانی که از تحصیل بازمی‌مانند، بیش از دیگران در معرض بهره‌کشی، کار کودک، ازدواج کودکان و قاچاق انسان قرار می‌گیرند.

تقویت ظرفیت‌های محلی برای تداوم ارائه خدمات

طرف‌های درگیر در جنگ، از طریق به‌تعویق‌انداختن تعمیرات، محدودکردن رفت‌وآمدها و مختل‌کردن روند تامین تجهیزات و ملزومات، دسترسی مردم به خدمات آب‌رسانی و فاضلاب را محدود می‌کنند.

یونیسف در واکنش به این وضعیت، با ارائه پشتیبانی فنی و کمک به هماهنگی میان نهادها، به جوامع محلی و مقام‌های مسئول کمک می‌کند خدمات ضروری را تداوم بخشند. این سازمان هم‌زمان به مذاکره با طرف‌های درگیر ادامه می‌دهد تا دسترسی امن و بدون مانع نیروهای امدادی به مناطق آسیب‌دیده تضمین شود.

استفاده از روش‌های غیرمتمرکز برای بازسازی تاسیسات

سامانه‌های بزرگ و متمرکز در برابر اختلال آسیب‌پذیرند؛ زیرا از کار افتادن یک بخش کلیدی می‌تواند کل مجموعه را از کار بیندازد.

یونیسف برای بازسازی سامانه‌های آب‌رسانی، فاضلاب و بهداشت از روش‌های غیرمتمرکز استفاده می‌کند تا تاب‌آوری آن‌ها افزایش یابد. یکی از این اقدامات، کاهش وابستگی به شبکه‌های سراسری انرژی و حرکت به سمت استفاده از انرژی خورشیدی با مدیریت محلی است.

سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های مقاوم در برابر درگیری

سامانه‌های آب‌رسانی و فاضلاب باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که حتی در شرایطی که درگیری‌ها به زیرساخت‌ها آسیب می‌زنند، منابع انرژی و زنجیره‌های تامین را مختل می‌کنند یا مانع دسترسی نیروهای امدادی به جوامع محلی می‌شوند، همچنان به فعالیت خود ادامه دهند.

یونیسف در راهکارهای کوچک‌مقیاسی سرمایه‌گذاری می‌کند که زیرساخت‌های آبرسانی را در برابر حملات مقاوم‌تر می‌سازند. این سازمان همچنین تجهیزات و ملزومات ضروری را از پیش در مناطق مورد نیاز ذخیره می‌کند و با تقویت زنجیره‌های تامین محلی، وابستگی به کمک‌های خارجی را کاهش می‌دهد.

منبع: یونیسف