مدیر دفتر بیماری های واگیر وزارت بهداشت در وبینار هفته جهانی آگاهی از مقاومت میکروبی به اهمیت این موضوع پرداخت.
قباد مرادی گفت: مقاومت میکروبی به یک شهر یا بیمارستان محدود نمیشود و نیازمند تدوین سیاستهای جهانی برای مهار و کنترل است. مقاومت میکروبی دارد به یک تهدید جدی تبدیل می شود و آن قدر تکرار شده نگرانیم حساسیت نسبت به آن کم شده باشد. مرگ سالیانه 1.2 میلیون نفر در جهان مربوط به مقاومت میکروبی است و پنج میلیون نفر مرگشان منتسب به مقاومت میکروبی است.
به گفته او اگر مداخلات موثر صورت نگیرد تا سال 2050 تعداد مرگهای سالیانه 10 میلیون نفر تخمین زده میشود که عدد بزرگی است. مقاومت میکروبی فقط مختص انسان نیست؛ امنیت غذایی را نابود میکند و میتواند اقتصاد را تحت تاثیر قرار دهد و محیط زیست پایدار را از بین بررد.
مدیر دفتر بیماریهای واگیر توضیح داد: هیچ کشوری به تنهایی نمیتواند این مشکل را مهار کند چون میکروبی که به آنتی بیوتیک مقاوم شود در هر جغرافیایی همان خصلت را دارد. این به یک همبستگی جهانی احتیاج دارد و در کنار ایدز، سل و ابولا بسیار مهم است.
مرادی به دلایل ایجاد مقاومت میکروبی اشاره کرد: دلیل آن مصرف بیرویه و سرخود آنتیبیوتیک است. همین مسئله میزان مقاومت را در بیماران سرپایی بالا برده است. شاخص مصرف در هر هزار نفر در نظر گرفته میشود. میانگین در دنیا در سال 2023 حدود 20 بوده و این عدد در کشور ما 65 است. مصرف آنتی بیوتیک در آلمان با جمعیتی نزدیک به ما سالانه 200 تن است و در کشور ما 1800 تن.
او ادامه داد: مردم فکر میکنند برای هر مشکلی باید آنتی بیوتیک مصرف کنند و این اشتباه است. مشکل دیگر این است که داروخانهها آنتی بیوتیک را بدون نسخه و آزاد به همه میدهند.
مرادی وضع قوانین مناسب برای مبارزه با مقاومت میکروبی را لازم دانست: بیماری را تصور کنید که به هیچ دارویی پاسخ نمیدهد. این مشکل مربوط به آینده نیست و مشکل جدی همین امروز است. ما در مقابل جامعه امروز و نسل آینده متعهدیم. باید بدانیم که هنوز ابزارهای کمی برای کنترل عفونت داریم که همین آنتیبیوتیک ها هستند. نباید آنها را به راحتی از دست بدهیم. نباید اجازه دهیم این سلاح مناسب، با مدیریت بد از بین برود.
مرادی بر ضرورت آموزش و اطلاعرسانی در جامعه تاکید کرد: مردم ما عادت کردهاند آنتی بیوتیک را بی رویه مصرف میکنند ضرورت دارد مردم آگاه شوند و بدانند آنتی بیوتیک خوب نیست و تنها در صورت لزوم باید استفاده شود.
او توصیه کرد: کارکنان مشاغل مرتبط مردم را تشویق کنند که بی دلیل آنتی بیوتیک مصرف نکنند. برای این کار ما به یک دیده بانی خوب نیاز داریم و باید آن را توسعه دهیم. دیدهبانی مقاومت میکروبی بخشهای زیادی دارد که ما بخش بسیار کمی از آن را اجرا میکنیم.
بنابر اعلام مرادی مورد دیگر پیشگیری از کنترل عفونت است. هر اقدامی که باعث شود کمتر دچار عفونت شویم باید در پیش گرفته شود. ساختارهای سالم آب و فاضلاب اهمیت زیادی در این زمینه دارند.
مدیر دفتر بیماری واگیر گفت: باید از انتقال عفونت در مراکز سلامت پیشگیری کنیم. وضعیت ما خوب نیست و پروتکل مناسب برای این کار نداریم. مراقبتها باید در همه سطوح از پوشش و تماس و وسایل تا محیط بیمارستان و اتاق عمل رعایت شود. پزشکان و پرستاران باید بهداشت را رعایت کنند.
مرادی یادآور شد: در خیلی از جاهای دنیا برنامهها به این سمت میرود که اگر مریض بستری شود ملاقات ندارد و نباید تعداد زیادی از بیرون وارد محیط درمانی شوند. این کار هم به بیمار آسیب میزند و هم محیط را بسیار آسیب پذیر میکند.
بنابر اعلام مدیر دفتر بیماریهای واگیر وزارت بهداشت داستان مقاومت میکروبی از سطح سازمان بهداشت جهانی بهداشت فراتر رفته و به سازمان ملل رسیده است. بنابراین باید به تحقق اهداف بدبینانه نگاه کرد و الزامات حداقل سازمان بهداشت جهانی را رعایت کرد.
او تاکید کرد: وضعیت در دنیا هم وخیم است. در دنیا از هر شش نمونه یک نمونه مقاومت میکروبی مثبت است. این در میانگین دنیاست در منطقه و کشور ما از هر سه نمونه یکی مثبت است. وضعیت هم در منطقه هم در کشور ما مناسب نیست. مثل خیلی از تهدیدات، در سیستم سلامت توسعه نیافتهتر و فقیرتر احتمال وقوع مشکل بیشتر میشود.
در ادامه این وبینار علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت گفت: مقاومت میکروبی امروزه به یک اورژانس برای نظام سلامت و بحرانی برای اقتصاد تبدیل شده است و مقابله با آن نیازمند اقدام فوری، هماهنگ و فرابخشی است.
او درباره مقاومت میکروبی در ابعاد جهانی اعلام کرد: پیشبینیها نشان میدهد در صورت تداوم روند کنونی و نبود اقدامات موثر، تا سال 2050 مرگهای منتسب به مقاومت میکروبی از مرگومیر ناشی از بیماریهای قلبیعروقی، انواع سرطان و حوادث جادهای پیشی گرفته و به یکی از مهمترین علل مرگومیر در جهان تبدیل خواهد شد.
معاون بهداشت ادامه داد: پیامدهای مقاومت میکروبی محدود به حوزه سلامت نیست. کاهش 11 درصدی تولیدات دامی و تحمیل سالانه یک تا سه تریلیون دلار خسارت به تولید ناخالص داخلی جهان، از تبعات مقاومت میکروبی است که دستیابی به اهدافی مانند ریشهکنی فقر و گرسنگی را با چالش مواجه میکند.
او درباره نتایج نظام دیدهبانی مقاومت میکروبی در کشور اعلام کرد: بر اساس اطلاعات موجود مقاومت برخی از میکروبهای شایع در برابر داروهای پرکاربرد افزایش یافته و همزمان، مقاومت چنددارویی در حال گسترش است. این روند میتواند گزینههای درمانی را محدود و مدیریت عفونتها را با دشواری بیشتری روبهرو کند.
رئیسی زیرساختهای اساسی بهداشت عمومی را ناکافی دانست: دسترسی محدود به آب سالم، فاضلاب بهداشتی، پوشش مناسب واکسیناسیون و ضعف در اجرای برنامههای پیشگیری و کنترل عفونت در مراکز درمانی، زمینه انتقال و انتشار میکروبهای مقاوم را فراهم میکند.
جان جبور، نماینده سازمان جهانی بهداشت پیامی را برای نشست آگاهیبخشی درباره مقاومت میکروبی فرستاد. در پیام جبور آمده است: هفته جهانی مقاومت میکروبی امسال با شعار «سلامت یکپارچه اقدام یکپارچه - هم اکنون برای مهار مقاومت میکروبی اقدام کنید» برگزار میشود.
نماینده سازمان جهانی بهداشت ادامه داد: مقاومت میکروبی درمان عفونتها را مختل میکند، ایمنی اقدامات پزشکی نوین را به خطر میاندازد و فشار فزایندهای بر نظامهای سلامت و اقتصاد کشورها وارد میکند.
جبور عنوان کرد: امسال همچنین گامی تازه رو به جلو برداشته شده است. در ماه مه مجمع جهانی بهداشت برنامه اقدام جهانی به روز شده مقابله با مقاومت میکروبی برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۶ را تصویب کرد. این برنامه از همه کشورها و همه بخشها میخواهد که در چارچوب رویکرد سلامت یکپارچه برای پیشگیری از مقاومت میکروبی با یکدیگر همکاری کنند؛ با این هدف که تا سال ۲۰۳۰ مرگ و میرهای منتسب به مقاومت میکروبی در سطح جهان ۱۰ درصد کاهش یابد.
اودرباره ورود قوانین تدوین شده به حوزه اجرایی گفت: اقدام در عمل به معنای حرکت به سوی اجرای مراقبت فعال و منظم در تمامی سطوح ارائه خدمات سلامت با بهرهگیری از روش شناسیهای استاندارد است. انجام نظاممند پیمایشهای شیوع نقطهای (PPS) و استفاده از یافتههای گزارشهای پیمایش خودارزیابی کشوری برای شناسایی شکافها، ارزیابی میزان پیشرفت و هدایت اقدامات بهبود در حوزه پیشگیری و کنترل عفونت است.
جبور تاکید کرد: باید تلاشهای مربوط به پیشگیری از عفونت را از بیمارستانها فراتر برده و به مراقبتهای بهداشتی اولیه و محیطهای اجتماعی گسترش دهیم؛ ضمن آنکه در نیروی انسانی آموزش دیده از جمله رابطان پیشگیری و کنترل عفونت سرمایه گذاری کنیم و از توسعه حرفهای آنان حمایت کنیم.
به گفته نماینده سازمان جهانی بهداشت باید درباره چالشها صادقانه سخن بگوییم: میزان مصرف داروهای ضد میکروبی در کشور همچنان در زمره بالاترین میزانها در جهان است و مقاومت در برابر چندین عامل بیماریزای اولویتدار همچنان رو به افزایش است. میزان رعایت بهداشت دست همچنان پایین است و عملکرد مراکز مختلف در زمینه پیشگیری از عفونت یکسان نیست به همین دلیل پیشگیری محور اصلی پیام امسال است.
بعد از این سخنان رستمی، نماینده دبیرخانه امنیت غذایی وزارت بهداشت درباره رویکرد سلامت واحد گفت: هدف این کار تعادل پایدار و همبستگی در سیاستگذاری در زمینه سلامت انسان، حیوان، گیاهان و اکوسیستم است و سلامت اینها جدا از هم نیست.
به گفته رستمی در رویکرد جامع و یکپارچه همکاری و هماهنگی بین بخشی مورد تاکید است. به زمینههای فرهنگی، احجتماعی و اقتصادی هم توجه میشود. هدف نهایی سلامت عادلانه برای همه و رسیدن به اهداف توسعه پایدار است.
به گفته او محورهای سلامت واحد توجه به حوزههای مختلف و بین رشته ای اهمیت دارد توجه به گروههای اجتماعی مختلف و کم برخوردار توجه به تنوع زیستی مسئولیت پذیری جوامع انسانی نسبت به سلامت حیوانات.
رستمی ادامه داد: که در اسناد بینالمللی مسیری برای سلامت واحد در نظر میگیرند از حکمرانی و هماهنگی چند بخشی آغاز و بر ظرفیتسازی تاکید میشود. تبادل داده و دانش و پایش و گردآوری اطلاعات محور مهمی است و در نهایت اولویتبندی و پایش برنامهها و درسآموزی از برنامههای انجام شده و محرمانگی و امنیت دادهها هم باید رعایت شود.
عادل حقیقی، سرپرست دفتر مطالعات کاربردی و توسعه فناورانه سازمان دامپزشکی در این نشست گفت: نقش حیوانات در رویکرد واحد بسیار مهم است. باید ببینیم دریک زنجیره غذایی چه اتفاقی میافتد که مقاومت آنتیبیوتیکی ایجاد و منتقل میشود. در حوزه دامپزشکی یکی از مراقبتهای مهم نظارتهای بهداشتی است که به آن نیاز داریم. ژنها اول مقاوم میشوند و بعد به نسلهای بعدی منتقل میشوند. عامل موثر در حوزه دامپزشکی مانند حوزه انسانی است با حساسیت بالاتر.
آزیتا نبیزاده، سرپرست گروه ارزیابی فناوری سلامت و مطالعات اقتصادی سازمان غذا و دارو گفت: نگاهی به بازار دارویی کشور در سال گذشته نشان میدهد ما یک بازار 369 همتی را در سال 1404 تجربه کردیم که نسبت به سال قبل از آن 55 درصد رشد داشته است. حدود 11 درصد مربوط به افزایش مصرف داروها بوده 7 درصد داروهای جدید در یبازار بوده و بقیه رشد قیمتی داروها بوده است. از این بازار حدود 12 درصد سهم آنتیبیوتیکهاست. حدود 137 آنتیبیوتیک در بازار دارویی داریم. از نظر قیمتی 21 قلم داروهای پرهزینه هستند 37 قلم هزینه متوسط و 147 قلم هزینه کمی دارند. همین عامل یعنی هزینه کم ما را در مصرف آنتیبیوتیکها دست و دلباز کرده و عاملی بر ای مقاومت آنتیبیوتیکی شده است. از هر ضد نفر شش نفر یک آنتی بیوتیک را در روز مصرف کرده در حالی که این میانگین در اروپا دو نفر است.
بنابر اعلام او آزیترومایسین، آموکسیسیسلین، کوآموکسی کلاو سفکسیم و سفالکسین در ردههای اول بودهاند. اینها جزو آنتیبیوتیکهای پرهزینه در بازار داررویی ما هستند. امسال در شهریورماه 400 همت را رده کردهایم.
مقابله با مقاومت آنتیبیوتیکی نیازمند اقدام فوری و جدی است. بنابر نظر کارشناسان باید در این حوزه مداخله کرد و با این معضل مبارزه کرد. در این زمینه هم وضع قوانین تازه و هم ضمانت اجرایی آنها ضرورت دارد.
