صبح 23 آبان آخرین روزی بود که 12 نفر از نیروهای نفت و گاز « ان.جی.ال» دهلران، ساعت 04:20 صبح در آبدانان سوار سرویس شدند، 110 کیلومتر را از میان پیچهای 90 درجه و بدون دید جاده عبور کردند و ساعت 06:20 دقیقه به «چشمهخوش» در 20 کیلومتری دشت عباس رسیدند.
12 ساعت بعد، آنها دوباره همین مسیر را طی کردند تا به خانه برسند، اما اتوبوس در میانه راه در دره واژگون شد، 12 نفر جانشان را از دست دادند و 16 نفر دیگر با درجات مختلفی از جراحت در بیمارستانهای شهرهای نزدیک به آبدانان بستری شدند. منابع محلی میگویند شرکت «ان.ال.جی» نیروهای اهل آبدانان را بومی میداند و خوابگاهی در اختیارشان قرار نداده است و آنها هرروز حدود 220 کیلومتر را در مسیر رفت و برگشت از آبدانان به دشت عباس طی میکنند.
به گفته نیروهای این شرکت همه 30 سرنشین اتوبوس، از نیروهای واحد بهرهبرداری و اهل آبدانان، مورموری و سراب باغ و روستاهای حومه آن بودند. غیر از دو نفر کارگر خدماتی، باقی نیروها کارشناس برق، مکانیک، آی تی، پایپینگ و بخشهای تخصصی سایت «چشمهخوش» بودند. هرکدام از آنها بیشتر از پنج سال سابقه کار تخصصی داشتند و از روزی که سایت بهرهبرداری یک قطعه زمین خاکی بود، کارشان را شروع کردند. طبق روایت منابع رسمی حوالی ساعت 7.30 عصر روز شنبه اتوبوس ولوو حامل کارکنان شرکت نفت و گاز «ان.جی.ال» دهلران در محور فرعی روستایی منطقه «سگر»، محدوده بین «آبتاف» و دشتعباس دهلران واژگون شده و منابع کارگری میگویند پیچیدن یک تراکتور به سمت این اتوبوس باعث واژگونی آن به سمت دره شده است؛ محدودهای که پیش از این قربانیان دیگری هم داشته است. مسئولان «ان.جی.ال» در زمان استخدام نیروهای ساکن دهلران را غیربومی معرفی میکنند، اما نوبت اختصاص خوابگاه که میرسد، آنها را بومی محسوب میکنند.
سقوط اتوبوس به دره جان سجاد نصراللهی، روح الله علیجانی، لطف الله مرادی، امین محمدولی، محمدرضا محمدی، بهرام طهماسبی، فریبرز هادی زاده، سعید غلامی، موسی رحیمی، محمد رحیمی، نور محمد تقی زاده را گرفت و باقی سرنشینان را به شدت مجروح کرد. همکارانشان میگویند که «یک نفر پایش و یک نفر دیگر دندههایش شکسته، یک نفر دچار ضربه مغزی شده و در کماست، یکی دیگر چشمش از جا درآمده و یک نفر دیدیم که کمرش شکسته و ممکن است قطع نخاع شود.» بعد از حادثه وزیر بهداشت، در تماس تلفنی با رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایلام، از وضعیت درمان مصدومان حادثه واژگونی اتوبوس حامل کارکنان شرکت انجیال دهلران باخبر شده و دستورات لازم را برای ارائه خدمات لازم به این افراد صادر کرد.
بعد از این حادثه در استان ایلام و شهرستان آبدانان عزای عمومی اعلام شد و رئیسجمهور و وزیر کشور برای بسیج امکانات امدادی و درمانی و همچنین ورود دستگاه قضایی برای بررسی علت وقوع آن دستور ویژه صادر کردند. سه نفر از سرنشینان پس از جابهجایی به مراکز درمانی جان باختند و از میان مصدومان، ۱۰ نفر در بیمارستان بزرگ دزفول، پنج نفر در مراکز درمانی آبدانان و یک نفر در ایلام بستری شدهاند و مراحل اولیه درمانی انجام شده است. یکی از مصدومان که برای ادامه روند درمان به مرکز استان منتقل شده بود، به دلیل شدت جراحات جان خود را از دست داد.
یک کارشناس حوزه راهسازی به آتیهآنلاین میگوید که این جاده بیش از ۳۰ سال عمر داشته است، در حالی که عمر مفید آسفالتهای ایران از ۲۰ سال به ۱۰ سال و گاه کمتر هم کاهش پیدا کرده است؛ دلیل آن هم ترددهای سنگین و کیفیت پایین آسفالت است که هزینه تمام شده را به شکل غیر استاندارد کاهش داده است. او که تمایلی نداشت نامش در این گزارش منتشر شود، توضیح میدهد به دلیل گرانی مواد اولیه ساخت آسفالت و هزینه بالای طراحی، میزان راهسازی در ایران بسیار کمتر از حالت استاندارد است و شرکتهای پیمانکاری پر تعدادی گاهی به صورت غیراصولی و با دور زدن مسیرهای نظارتی پروژه راهسازی برای وزارت راه انجام میدهند و چون حلقههای مختلفی در این مسیر پول در میآورند، پروژهها بسیار دیر به بهرهبرداری میرسند. به اعتقاد او به دلیل تبعیض در تخصیص بودجه راهسازی در کشور، استانهایی مثل ایلام، سیستان و بلوچستان و کردستان و آذربایجان غربی در زمینه راهسازی محرومتر ماندهاند: «اگر برای جاده آسیبدیده روکش غیراستاندارد آسفالت استفاده شود، حتی کمتر از یک سال جاده دوباره خراب خواهد شد. بین ۱۵ تا ۲۰ درصد جادههای کشور به ویژه در مناطق محرومتر الان در وضعیت درجه خرابی شدید قرار دارند.»
«الف» همکار نیروهایی است که در این اتوبوس بودند و 12 نفر از آنها دیگر قرار نیست به «چشمهخوش» برگردند. او بارها با همین اتوبوس به خانه برگشته بود و شب حادثه که در شیفت شب کار میکرد، خودش را به محل واژگونی اتوبوس میرساند و میداند که آمبولانسها به دلیل صعبالعبور بودن منطقه، با تاخیر از نقاط مختلف رسیده بودند و «یکی را بردند دهلران و یکی را دزفول. از هرجایی آمبولانس آمده بود، اما یک ساعت و نیم تا دو ساعت طول کشید که بعضی از آمبولانسها برسند. شرکت هم یکی-دو آمبولانس بیشتر نداشت. دو نفر از بچهها خونریزی داخلی کرده بودند و حرف میزدند، اما بخاطر تاخیر آمبولانس فوت کردند.» او میگوید همه نیروها اعتماد زیادی به راننده سرویس داشتند و او «کسی نبود که سرپیچها با سرعت زیاد برود یا ماشین از دستش دربرود. چهارسال است ما را میبرد و خیالمان آنقدر راحت بود که در اتوبوس میخوابیدیم و هیچ وقت اتفاقی برای ما نیفتاد.» حالا او هم در کنار 15 مجروح دیگر در بیمارستان بستری است و مهرههای گردنش شکسته است.
کمپرسورهایی که گاز را برای شرکت «ان.جی.ال» پمپاژ میکنند در منطقه چشمه خوش قرار دارند، اما تکلیف فعالیت این سایت هنوز روشن نیست و کارکنان میگویند به همین دلیل حقوقشان نادیده گرفته میشود: « اینجا دو کارفرما دارد. نفت کارفرمای اصلی و پتروپالایش کارفرمای فرعی است، اما هیچکدام سایت بهرهوری را تحویل نمیگیرند؛ چون میگویند برایمان سودی ندارد. پمپاژ میکند و فروش ندارد. مدتی پیش برق بالادست چشمه خوش از مدار خارج و تولید ان.جی.ال قطع شد، گفتیم حالا متوجه شدید اینجا چقدر مهم است؟ ولی شما به نیروهای آن اهمیتی نمیدهید.»
طبق قانون این شرکت، نیروهایی که خوابگاه تحویل نمیگیرند باید مبلغی دریافت کنند، اما «هربار گفتیم که این مبلغ را به ما بدهید و رفتوآمدمان هزینه دارد، ندادند. کسانی هستند که با بچههای آبدانان نمیسازند، ما در محل کار نمیتوانیم صبحانه بخوریم، میگویند طوری ناشتا بخورید که ما نبینیم. اگر یک رئیس ببیند ناراحت میشود! روزانه 35 هزار تومان هم به عنوان هزینه صبحانه به ما پرداخت میکنند، پول یک عدد تخم مرغ.»
قانون شرکت میگوید نیروهای واحد بهرهبرداری و تعمیر، بعد از 14 روز کار، حق دو هفته مرخصی دارند، اما «نفراتی که از یک سال و نیم پیش در واحد بهرهبرداری کار میکنند هنوز تکلیفشان روشن نشده است؛ 14 روز کار میکنند و هفت روز مرخصی دارند. هربار که اعتراض کردند گفتند دوست داری بمان، دوست نداری برو، نفر داریم که به جای تو بیاوریم.»
قرارداد نیروهای سایت چشمه خوش یک ماهه و قراردادهای نیروهای «ان. جی. ال» هم هر سه ماه یک بار تمدید میشود، اما «پیش آمده که بعد از سه ماه، قرارداد یک نیرو را تمدید نکنند. حتی اگر قرارداد هم داشته باشیم، بازهم میتوانند در حین قرارداد ما را اخراج کنند. شکایت هم کنیم آنقدر لابی دارند که به جایی نمیرسد. مدتی پیش یک نفر از نیروهای اخراجی ان جی ال آمد دم سایت، گفت من را استخدام کنید. حراست با سنگ سرش را شکست، اما شکایتش به نتیجه نرسید.»
آنها این پاسخ را هفته پیش هم شنیده بودند؛ زمانی که به دلیل تاخیر در پرداخت حقوقهایشان اعتصاب میکنند، اما مدیر شرکت پتروپالایش پاسخ میدهد که «اگر نمیخواهید بروید، من جای شما نیرو دارم. خفقان شدیدی در این واحد ایجاد کردهاند؛ در هر واحد چند نفر نیرو از آشنایانشان مشغول به کار شده تا کسی صدایش در نیاید، در حالی که هیچ تخصصی ندارند.» پایه حقوق نیروهای سایت بهرهبرداری برای تخصصهای مختلف متفاوت است، اما «الف» میگوید که «نیرویی داشتیم که با یک سال سابقه کار حقوقش از من با پنج شش سال سابقه کار بیشتر است؛ چون اینجا آشنا دارد.»
12 ساعت کار در واحد بهرهبرداری، نیروها را در معرض خطر نشت گاز «اچ.دو.اس» قرار میدهد که «هرلحظه ممکن است نشت کند و همه ما جانمان را از دست بدهیم. هیچ تضمینی وجود ندارد که عصر زنده از این سایت بیرون بیاییم. دم دارد، بازدم ندارد و حقوقی که میگیریم تناسبی با این شرایط سخت ندارد. با وجود این شرایط و کار در تابستانهای 70 درجه منطقه مرزی دشت عباس.، سختی کار به ما تعلق نمیگیرد. » فضای کار سایت بهرهبرداری بسته نیست، اما گاز «اچ. دو. اس» آنقدر قوی است که حتی اگر درفضای باز هم استنشاق شود باز هم کشنده است.
مسئولیت این حادثه با چه کسی است؟ آقای الف میگوید پیمانکار اصلی سایت بهرهبرداری شرکت «اویکو» است و تمام نیروها تحت نظارت آن کار میکنند، با این حال همه چیز تحت نظارت پتروپالایش است و پیمانکار بدون اجازه آن هیچ اقدامی نمیتواند انجام دهد.
