آتش‌سوزی‌های گسترده جنگلی در جزیره بورنئوی اندونزی، شهر پالانگکارایا را ماه‌هاست در هاله‌ای از دود غلیظ و سمی فرو برده است. ساکنان برای فرار از هوای آلوده، پنجره‌ها را با پلاستیک می‌پوشانند، کودکان را در اتاق‌ها نگه می‌دارند و برخی خانواده‌ها برای تنفس بهتر به پناهگاه‌های مجهز به دستگاه تصفیه هوا و کپسول اکسیژن می‌روند.
در مرکز این بحران، «آپری دونا یوسملیتا»، مادر ۲۷ ساله‌ای است که همراه دو فرزندش، از جمله نوزاد پنج‌ماهه‌اش، بخش بزرگی از چهار ماه گذشته را در یک اتاق‌خواب گذرانده است. پسرش تقریبا از ابتدای زندگی بیمار بوده و سرفه‌های شدید و خلط‌دار او به استفراغ مکرر منجر شده است. یوسملیتا می‌گوید همین وضعیت باعث شده وزن‌گیری کودک دشوار شود. او برای کمک به تنفس نوزاد، از دستگاه استفاده می‌کند که دارو را به ریه‌های کودک او می‌رساند.
از زمان آغاز آتش‌سوزی‌ها در ماه ژوئیه، این مادر ناچار شده فرزندانش را بیشتر اوقات در اتاقی نگه دارد که دستگاه تصفیه هوا در آن قرار دارد. حتی تلویزیون را از اتاق نشیمن به آنجا منتقل کرده تا کودکان سرگرم شوند. با این حال، قطع و وصل برق و نفوذ دود به بخش‌های دیگر خانه، زندگی روزمره را دشوار کرده است. او می‌گوید: «حتی بچه‌ها باید در اتاق‌خواب غذا بخورند، چون ریه‌هایشان با ریه‌های ما فرق دارد. همه‌چیز را به اینجا منتقل کردیم. حالا فقط اتاق‌خواب امن است.» وقتی کودکان برای بازی از خانه بیرون رفتند، علائم بیماری‌شان بلافاصله تشدید شد. یوسملیتا می‌گوید: «دیگر تحملش را ندارم. واقعا دلخراش است.»
بسیاری از آتش‌سوزی‌های سالانه در اندونزی عمدا و با استفاده از روش «بریدن و سوزاندن» برای پاک‌سازی زمین و آماده‌سازی آن جهت کشت محصولاتی مانند روغن پالم آغاز می‌شوند. اندونزی بزرگ‌ترین تولیدکننده روغن پالم در جهان است. با این حال، وضعیت امسال به‌ویژه وخیم بوده و نزدیک به دو میلیون هکتار از جنگل‌ها و اراضی توربی این کشور در آتش سوخته است. پدیده ال‌نینوی بسیار شدید هم با ایجاد شرایط خشک‌تر از معمول، به گسترش آتش‌سوزی‌ها دامن زده است.
در شرایطی که مقام‌های دولتی نتوانسته‌اند با ابعاد فاجعه مقابله کنند، گروه‌های داوطلب محلی مسئولیت بخشی از پایش آلودگی هوا و کمک به ساکنان را بر عهده گرفته‌اند. بنیاد «رانو وِلوم»، یک سازمان بومی محلی، برای راه‌اندازی پناهگاه‌هایی با هوای پاک‌تر کمک مالی جمع‌آوری کرده است. این مراکز به دستگاه تصفیه هوا، کپسول اکسیژن و نبولایزر مجهزند و به‌ویژه برای کودکان و سالمندان در نظر گرفته شده‌اند.
«رورو آردیا گارینی»، از بنیان‌گذاران این بنیاد، می‌گوید در روزهای بسیار آلوده، هر کسی می‌تواند به این مراکز مراجعه کند: «مردم فقط برای نفس کشیدن به اینجا می‌آیند.» اکنون ۱۴ پناهگاه از این نوع در شهر فعالیت می‌کنند که بسیاری از آن‌ها در اتاق‌هایی دایر شده‌اند که کلیساها یا ساختمان‌های عمومی در اختیار داوطلبان گذاشته‌اند. با این حال، این مراکز جایگزین بیمارستان نیستند. گارینی می‌گوید یک بار نوزادی را به این پناهگاه‌ها آوردند که بر اثر کمبود شدید اکسیژن کبود شده بود و داوطلبان ناچار شدند او را فورا به اورژانس بفرستند.
آلودگی هوا به پالانگکارایا محدود نمانده است. دود غلیظ به سنگاپور، مالزی، برونئی و تیمور شرقی رسیده و حتی مناطقی از فیلیپین و ویتنام را هم تحت تاثیر قرار داده است. مدارس تعطیل شده‌اند، ده‌ها هزار نفر به دلیل مشکلات تنفسی در بیمارستان بستری شده‌اند و ساکنان تصاویری از آب باران سیاه‌شده بر اثر خاکستر را منتشر کرده‌اند.
در سنگاپور، دولت پناهگاه‌هایی مجهز به تهویه مطبوع ایجاد کرده و در کوالالامپور هم شمار مراجعه حیوانات خانگی به دامپزشکی‌ها افزایش یافته است. تولیدکنندگان می‌گویند تقاضا برای کپسول‌های اکسیژن و دستگاه‌های تصفیه هوا در سراسر منطقه بالا رفته است.
دولت اندونزی آتش‌نشانان را به مناطق درگیر اعزام کرده و وعده داده است با شرکت‌های متهم به آتش‌افروزی برخورد کند؛ با این حال، وعده‌های چند دهه‌ای برای مهار این آتش‌سوزی‌ها تاکنون به نتیجه نرسیده است.
در پالانگکارایا، مِلُودینا آدسیوا، داوطلب ۲۳ ساله، مسئول اندازه‌گیری کیفیت هوا و انتشار نتایج در شبکه‌های اجتماعی است. او میزان ذرات معلق PM2.5 را اندازه‌گیری می‌کند؛ ذرات بسیار ریزی که می‌توانند وارد جریان خون شوند و به ریه‌ها آسیب بزنند. سازمان جهانی بهداشت میانگین مجاز ۲۴ ساعته این ذرات را ۱۵ میکروگرم در هر مترمکعب توصیه می‌کند، اما میزان آن در پالانگکارایا مرتبا به ۳۰۰ می‌رسد. بدترین رقمی که آدسیوا ماه گذشته ثبت کرد، بیش از ۳۰۰۰ میکروگرم بود.
او می‌گوید دستگاه‌های اندازه‌گیری گروه داوطلبان حتی توان ثبت چنین سطحی از آلودگی را ندارند: «این دستگاه حداکثر تا عدد ۹۹۹ را نشان می‌دهد. برای همین، به‌ندرت از آن برای اندازه‌گیری در فضای بیرون استفاده می‌کنیم و گاهی فقط برای بررسی هوای داخل ساختمان به کارش می‌بریم.»
منبع: گاردین
