تغییر نقشه درآمدی جهان در 30 سال گذشته

در سه دهه گذشته، کشورهای مختلف در آسیا، اروپای شرقی و دیگر مناطق جهان، مسیر صعود در نردبان درآمدی جهانی را طی کرده‌اند.

گزارش جدید سایت ویژواآل کاپیتالیسم با مقایسه طبقه‌بندی درآمدی کشورهای جهان توسط بانک جهانی در سال‌های ۱۹۹۵ و ۲۰۲۵، نشان می‌دهد که چگونه جایگاه اقتصادی بسیاری از کشورها در طول این دوره تغییر کرده است.

داده‌های این بررسی از گروه بانک جهانی استخراج شده است. بانک جهانی کشورها را بر اساس درآمد ناخالص ملی سرانه (GNI per capita) به چهار گروه درآمدی تقسیم می‌کند.

برای سال ۲۰۲۵، این دسته‌بندی شامل موارد زیر است: گروه کشورهای کم‌درآمد با درآمد سرانه ۱۱۷۵ دلار یا کمتر، گروه کشورهای با درآمد متوسط پایین بین ۱۱۷۶ تا ۴۶۳۵ دلار، گروه کشورهای با درآمد متوسط بالا بین ۴۶۳۶ تا ۱۴۳۷۵ دلار و گروه کشورهای پردرآمد بیش از ۱۴۳۷۵ دلار.

برای سال ۱۹۹۵، آستانه‌های درآمدی متفاوت بود: کشورهای کم‌درآمد در آستانه درآمدی ۷۲۵ دلار یا کمتر بودند، کشورهای با درآمد متوسط پایین بین ۷۲۶ تا ۲۸۹۵ دلار درآمد داشتند، کشورهای با درآمد متوسط بالا بین ۲۸۹۶ تا ۸۹۵۵ دلار داشتند و کشورهای پردرآمد بیش از ۸۹۵۵ دلار درآمد داشتند.

تحول اقتصادی اروپای شرقی

اروپای شرقی یکی از چشمگیرترین تغییرات اقتصادی را در این دوره ۳۰ ساله تجربه کرده است.

اصلاحات اقتصادی مبتنی بر بازار، ادغام با اتحادیه اروپا و افزایش سرمایه‌گذاری، به بسیاری از کشورهای این منطقه کمک کرد تا به گروه کشورهای پردرآمد وارد شوند.

کشورهایی که پس از فروپاشی نظام‌های سوسیالیستی در دهه ۱۹۹۰ مسیر گذار اقتصادی را آغاز کردند، در دهه‌های بعد از طریق توسعه صنعتی، جذب سرمایه خارجی و پیوند با بازارهای اروپایی توانستند سطح درآمدی خود را افزایش دهند.

صعود سریع آسیا

آسیا بیشترین تمرکز کشورهایی را داشت که در این دوره در نردبان درآمدی جهانی صعود کردند. در فاصله سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۵، ۳۰ اقتصاد آسیایی دست‌کم یک سطح درآمدی بالاتر رفتند.

رشد صادرات‌محور، گسترش صنایع تولیدی و توسعه بخش‌های فناوری، از عوامل اصلی پیشرفت اقتصادی در بخش بزرگی از این منطقه بوده‌اند.

با این حال، سطح درآمد در کشورهای آسیایی همچنان تفاوت‌های چشمگیری دارد؛ به‌طوری که در کنار اقتصادهای پیشرفته‌ای مانند ژاپن، کره جنوبی و سنگاپور، کشورهایی با درآمد پایین‌تر هم همچنان در منطقه حضور دارند.

همچنین در این گزارش ایران از  گروه کشورهای با درآمد متوسط پایین در 1995 میلادی به کشورهای با درآمد متوسط بالا در 2025 ارتقا یافته است.

جهش کم‌سابقه گویان

گویان یکی از بزرگ‌ترین تغییرات این مجموعه داده را تجربه کرده است.

این کشور آمریکای جنوبی از گروه کشورهای کم‌درآمد در سال ۱۹۹۵، به گروه کشورهای پردرآمد در سال ۲۰۲۵ منتقل شده است.

عامل اصلی این جهش، توسعه سریع صنعت نفت فراساحلی این کشور بوده است. کشف ذخایر عظیم نفتی باعث افزایش شدید تولید اقتصادی و درآمدهای دولت شد و گویان را در سال‌های اخیر به یکی از سریع‌ترین اقتصادهای در حال رشد جهان تبدیل کرد.

با این حال، این نمونه نشان می‌دهد که افزایش درآمد ملی همیشه به معنای تحول گسترده در همه بخش‌های اقتصادی و اجتماعی نیست؛ زیرا وابستگی شدید به یک منبع طبیعی مانند نفت می‌تواند چالش‌هایی مانند آسیب‌پذیری در برابر نوسانات قیمت جهانی و ضرورت مدیریت عادلانه درآمدهای جدید را نیز به همراه داشته باشد.