سازمان جهانی بهداشت (WHO) بهتازگی دستورالعملهای بهروزشدهای را برای کاهش خطر افت شناختی و زوال عقل منتشر کرد؛ دستورالعملهایی که مجموعهای از توصیههای مبتنی بر شواهد را در اختیار کشورها قرار میدهد تا بتوانند از بروز زوال عقل در طول دوره زندگی پیشگیری کنند یا زمان آغاز آن را به تاخیر بیندازند.
زوال عقل یک بیماری ناشی از اختلالات مغزی است که حافظه، توانایی تفکر و عملکرد روزمره افراد را تحت تاثیر قرار میدهد. بیش از ۵۷ میلیون نفر در سراسر جهان با زوال عقل زندگی میکنند و هر سال نزدیک به ۱۰ میلیون مورد جدید ابتلا به این بیماری تشخیص داده میشود.
شایعترین نوع زوال عقل، بیماری آلزایمر است که برآورد میشود ۶۰ تا ۷۰ درصد موارد زوال عقل را شامل شود.
اگرچه هنوز درمان قطعی برای زوال عقل وجود ندارد، سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که تا ۴۵ درصد از خطر ابتلا به این بیماری به عوامل خطر قابلتغییر مربوط است؛ عواملی مانند مصرف دخانیات، مصرف الکل، انزوای اجتماعی، کمتحرکی، آلودگی هوا و بیماریهای غیرواگیر از جمله فشار خون بالا و دیابت.
زوال عقل تنها یک مسئله پزشکی نیست؛ این بیماری استقلال فرد، کرامت انسانی و امنیت او را نیز تحت تاثیر قرار میدهد.
«تدروس آدهانوم گبریسوس»، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت، با اشاره به انتشار این دستورالعملها گفت: «امروز بیش از هر زمان دیگری درباره عواملی که خطر زوال عقل را افزایش میدهند، اطلاعات داریم و این دستورالعملها این دانش را به اقدام عملی تبدیل میکنند.»
او افزود: «کشورها اکنون توصیههای روشن و مبتنی بر شواهدی در اختیار دارند که میتوانند بلافاصله برای حفاظت از سلامت شناختی مردم به کار گیرند.»
دستورالعملهای جدید سازمان جهانی بهداشت بر پایه آخرین یافتههای علمی و نوآوریها در زمینه کاهش خطر زوال عقل تدوین شدهاند و مجموعهای از مداخلات اثباتشده را ارائه میکنند که میتوانند از طریق افزایش آگاهی زودهنگام و اقدام بهموقع، خطر ابتلا را کاهش دهند.
این دستورالعملها فرصتی مهم برای کاهش بار رو به رشد زوال عقل در دهههای آینده ایجاد میکنند؛ بهویژه از طریق تقویت ارتباط میان خدمات مرتبط با بیماریهای غیرواگیر، سلامت روان و سلامت مغز.
نسخه جدید دستورالعملها نسبت به توصیههای نخست سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۱۹، بر پایه شواهد گستردهتر و مطالعات بیشتری تهیه شده است. این توصیهها مجموعهای از اقدامات را برای مقابله با رفتارهای ناسالم، مدیریت بیماریهای زمینهای و کاهش مواجهه با عوامل محیطی موثر بر افت شناختی و زوال عقل ارائه میکنند.
بر اساس این دستورالعملها، برخی رفتارها و مداخلات سبک زندگی سالم میتوانند در کاهش خطر زوال عقل موثر باشند. از جمله این اقدامات میتوان به موارد زیر اشاره کرد: تمرینهای شناختی و فعالیتهایی که مغز را درگیر میکنند، مشارکت در فعالیتهای اجتماعی برای بزرگسالانی که عملکرد شناختی طبیعی دارند یا با اختلال شناختی خفیف مواجه هستند، افزایش فعالیت بدنی، ترک مصرف دخانیات، کاهش مصرف الکل، داشتن رژیم غذایی سالم و کاهش مواجهه با آلودگی هوا.
سازمان جهانی بهداشت همچنین تاکید کرده است که مدیریت بیماریهای قلبی ـ متابولیک مانند فشار خون بالا، دیابت و کلسترول بالا میتواند به کاهش خطر زوال عقل کمک کند.
در کنار این اقدامات، استفاده از سمعک برای افرادی که دچار کاهش شنوایی هستند نیز میتواند بهعنوان بخشی از راهبردهای کاهش خطر زوال عقل مورد توجه قرار گیرد.
در دستورالعملهای جدید، سازمان جهانی بهداشت استفاده از برخی مکملها را برای کاهش خطر افت شناختی یا زوال عقل توصیه نکرده است.
بر اساس این توصیهها، مصرف مکملهای ویتامینهای B و E، اسیدهای چرب غیراشباع امگا ۳ و مکملهای ترکیبی ویتامینها و مواد معدنی، در افرادی که کمبود مشخصی از این مواد ندارند، نباید بهعنوان راهکار پیشگیری از زوال عقل مورد استفاده قرار گیرد.
دلیل این توصیه، نبود شواهد کافی درباره فواید این مکملها و نگرانی از احتمال بروز آثار ناخواستهای است که ممکن است مزایای احتمالی آنها را تحتالشعاع قرار دهد.
زوال عقل توانایی افراد برای زندگی مستقل، کار کردن و انجام فعالیتهای روزمره را کاهش میدهد و فشار قابلتوجهی بر خانوادهها و مراقبان آنها وارد میکند.
این بیماری همچنین هزینه اقتصادی سنگینی برای جهان دارد. برآورد سازمان جهانی بهداشت نشان میدهد زوال عقل سالانه حدود ۱.۳ تریلیون دلار به اقتصاد جهانی خسارت وارد میکند.
حدود نیمی از این هزینه مربوط به مراقبتهای بدون دستمزد است که توسط اعضای خانواده و دوستان افراد مبتلا ارائه میشود.
سازمان جهانی بهداشت تاکید میکند شناخت عوامل خطر و اقدام برای پیشگیری از زوال عقل میتواند سلامت و کیفیت زندگی افراد را بهبود دهد و به آنها کمک کند سالهای بیشتری را با استقلال، سلامت و توانایی عملکردی بالاتر سپری کنند.
منبع: WHO
