مصوبه تمام شد، اما بلیت برنگشت؛ مترو و اتوبوس تهران هنوز رایگان‌اند

آخرین مصوبه شورای شهر تهران، رایگان بودن مترو و اتوبوس را فقط تا پایان روز ۱۹ تیر مجاز دانسته بود و بر همین اساس انتظار می‌رفت از صبح شنبه، گیت‌های مترو دوباره فعال شوند و مسافران برای استفاده از مترو و اتوبوس‌های تندرو کرایه پرداخت کنند.

اما صبح امروز گیت‌های مترو همچنان بدون کسر اعتبار باز شدند و مسافران اتوبوس‌های تندرو نیز بدون خرید بلیت سفر کردند. به این ترتیب، طرح رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی با وجود پایان یافتن مهلت قانونی آن در عمل ادامه پیدا کرد. این تصمیم درحالی گرفته شده که نه شهرداری تهران لایحه‌ای برای تمدید این طرح به شورای شهر ارائه کرده و نه شورای شهر مصوبه تازه‌ای برای ادامه آن تصویب کرده است.

طرح رایگان شدن مترو و اتوبوس از ۹ اسفند و همزمان با آغاز جنگ، به عنوان یک بسته حمایتی برای کاهش هزینه‌های رفت‌وآمد شهروندان اجرا شد. این تصمیم قرار بود موقتی باشد، اما در ماه‌های بعد چندین بار با مصوبه شورای شهر تمدید شد تا در نهایت آخرین مصوبه، پایان اجرای آن را ۱۹ تیر تعیین کرد.

پیش از پایان این مهلت، جعفر تشکری هاشمی، رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر، اعلام کرده بود که اگر شهرداری لایحه جدیدی برای تمدید ارائه نکند، دریافت کرایه از امروز دوباره آغاز خواهد شد. او همچنین گفته بود نرخ بلیت نیز مطابق مصوبه امسال، با افزایش ۲۵ درصدی محاسبه می‌شود.با این حال، صبح امروز هیچ نشانه‌ای از بازگشت دریافت کرایه دیده نشد.

ادامه اجرای طرح بدون مصوبه جدید، برای نخستین بار نیست، اردیبهشت‌ماه نیز زمانی که مهلت مصوبه قبلی به پایان رسید، شهرداری تهران بدون وقفه خدمات رایگان را ادامه داد. چند روز بعد، شورای شهر مصوبه تمدید را تصویب کرد و اجرای طرح از نظر حقوقی نیز رسمیت یافت. همین سابقه باعث شده بسیاری ادامه رایگان بودن مترو و اتوبوس در روزهای اخیر را نیز نشانه‌ای از تکرار همان روند بدانند؛ یعنی شهرداری ابتدا طرح را متوقف نکند و سپس در نخستین جلسه شورای شهر، مجوز ادامه آن را دریافت کند.

رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی از همان ابتدا با استقبال بخشی از اعضای شورای شهر و کارشناسان حمل‌ونقل روبه‌رو شد. موافقان می‌گویند هزینه بلیت هرچند سهم کوچکی از هزینه‌های زندگی است، اما برای خانواده‌هایی که هر روز چند سفر شهری انجام می‌دهند، رقم قابل توجهی محسوب می‌شود. آنها معتقدند حذف این هزینه می‌تواند بخشی از فشار اقتصادی را کاهش دهد. از نگاه حامیان طرح مزیت این تصمیم فقط به معیشت خانوارها محدود نمی‌شود. آنها می‌گویند رایگان شدن مترو و اتوبوس، انگیزه استفاده از خودروی شخصی را کاهش می‌دهد، مصرف سوخت را پایین می‌آورد، ترافیک و آلودگی هوا را کم می‌کند و در نهایت به نفع شهر خواهد بود.

همین نگاه باعث شد حتی طرحی در شورای شهر مطرح شود که بر اساس آن، استفاده از مترو و اتوبوس برای پنج دهک نخست درآمدی به صورت دائمی رایگان شود؛ طرحی که البته در نهایت از دستور کار خارج شد.

در مقابل، مخالفان معتقدند مسئله اصلی حمل‌ونقل عمومی، قیمت بلیت نیست. آنها می‌گویند شهروندان امروز بیش از هر چیز از شلوغی واگن‌ها، کمبود اتوبوس، طولانی بودن سرفاصله حرکت قطارها و فرسودگی ناوگان گلایه دارند و رایگان شدن بلیت، هیچ‌کدام از این مشکلات را حل نمی‌کند. آن‌ها معتقدند درآمد حاصل از فروش بلیت اگرچه بخش کوچکی از هزینه‌های حمل‌ونقل عمومی را تأمین می‌کند، اما حذف آن بدون پیش‌بینی منبع جایگزین، فشار مالی بر شهرداری وارد خواهد کرد. تشکری هاشمی یکی از این منتقدان نیز تأکید کرده که اجرای دائمی این طرح بدون مطالعات کارشناسی و بدون مشخص شدن منابع مالی، تصمیمی قابل دفاع نیست و می‌تواند کیفیت خدمات را تحت تأثیر قرار دهد.

با وجود پایان یافتن اعتبار مصوبه شورای شهر، خدمات مترو و اتوبوس امروز همچنان رایگان بود؛ اتفاقی که نشان می‌دهد تصمیم اجرایی شهرداری با زمان‌بندی مصوبه شورا همخوانی ندارد. شهرداری تهران هنوز توضیحی درباره مبنای ادامه اجرای این طرح نداده و شورای شهر نیز درباره تمدید یا پایان آن تصمیم جدیدی نگرفته است.