به گزارش آتیه آنلاین، باران‌های پاییزی پس از ماه‌ها نگرانی از کم‌آبی، در بخش‌هایی از ایران چهره‌ای امیدوارکننده از وضعیت جوی به نمایش گذاشته‌اند. افزایش بارش‌ها، جاری شدن رودخانه‌ها و سفیدپوش شدن ارتفاعات، این تصور را ایجاد کرده که شاید بحران خشکسالی کشور رو به پایان است؛ اما واقعیت منابع آبی ایران پیچیده‌تر از آن است که بتوان با چند روز بارندگی درباره آن قضاوت کرد.
بر اساس اعلام علی پوراحمد، معاون فنی و بهره‌برداری شرکت مدیریت منابع آب ایران، میانگین بارش کشور در روزهای اخیر حدود ۵۰ درصد بیشتر از متوسط بلندمدت بوده است. با این حال، برخی استان‌های شرقی از جمله خراسان رضوی، یزد و سیستان و بلوچستان همچنان بارشی کمتر از حد نرمال دریافت کرده‌اند. بنابراین حتی در ارزیابی بارش‌ها نیز نمی‌توان وضعیت همه مناطق کشور را یکسان دانست.
مساله اصلی این است که خشکسالی ایران حاصل یک دوره کوتاه کم‌بارشی نیست؛ بلکه نتیجه انباشت چندین سال کمبود بارش، افزایش دما، برداشت بیش از ظرفیت منابع آب و افت ذخایر زیرزمینی است. در چنین شرایطی، بارندگی‌های مناسب می‌توانند بخشی از کمبود رطوبت خاک و رواناب‌ها را جبران کنند، اما لزوما به معنای بازگشت منابع آب به وضعیت گذشته نیستند.
پوراحمد نیز در همین زمینه هشدار داده است که کشور همچنان با ناترازی انباشته و افت مستمر سطح آبخوان‌ها مواجه است و برخی آبخوان‌ها حتی با چندین سال ترسالی مناسب نیز به شرایط گذشته بازنمی‌گردند. این هشدار نشان می‌دهد که نباید بهبود موقت بارش‌ها را با پایان بحران آب اشتباه گرفت.
آبخوان‌ها مخازن طبیعی زیرزمینی هستند که در گذر زمان و از طریق نفوذ آب باران و جریان‌های سطحی تغذیه می‌شوند. اما همه بارش‌ها به سفره‌های زیرزمینی نمی‌رسند. بخشی از آب بر اثر تبخیر از دست می‌رود، بخشی به صورت رواناب در سطح زمین جاری می‌شود و تنها بخشی از آن فرصت نفوذ به لایه‌های زیرزمینی را پیدا می‌کند.
از سوی دیگر، در مناطقی که برداشت آب از چاه‌ها طی سال‌های طولانی بیشتر از میزان تغذیه طبیعی بوده، کسری بزرگی در ذخایر زیرزمینی شکل گرفته است. بر اساس گزارشی از مرکز پژوهش‌های مجلس، کسری تجمعی آبخوان‌های کشور تا پایان شهریور ۱۴۰۴ به حدود ۱۵۰ میلیارد مترمکعب رسیده است. جبران چنین حجمی از کسری، با چند بارندگی یا حتی یک سال پربارش امکان‌پذیر نیست.
نکته مهم این است که بارش بیشتر، به تنهایی مشکلاتی مانند فرونشست زمین، افت سطح آب‌های زیرزمینی و فشار بر منابع تامین آب شرب را برطرف نمی‌کند. حتی ممکن است در برخی مناطق، بارش‌های شدید بیشتر به رواناب و سیلاب منجر شوند تا تغذیه موثر آبخوان‌ها.
به همین دلیل، معاون شرکت مدیریت منابع آب ایران تاکید کرده است که با وجود بارندگی‌های مناسب اخیر، برنامه‌های سخت‌گیرانه مدیریت مصرف آب باید بدون تغییر ادامه پیدا کند.
باران‌های پاییزی خبر خوبی برای ایران هستند، اما نباید این خبر خوب بهانه‌ای برای فراموش کردن بحران آب شود. عبور از خشکسالی به مدیریت بلندمدت منابع، کنترل برداشت از چاه‌ها، اصلاح الگوی مصرف و احیای آبخوان‌ها نیاز دارد؛ مسیری که نه با چند روز بارندگی، بلکه با سال‌ها برنامه‌ریزی و اقدام مستمر ممکن خواهد شد.
