
ممکن است شکل آن یک کوفته داغ باشد که در راه خورده شود، کاسهای خورش نیکوجاگا یا بشقابی سیبزمینی سرخکرده خانگی. در همه این غذاها یک ماده غذایی مشترک وجود دارد: سیبزمینی ژاپنی.
این محصول، در کنار برنج، از جمله محصولات کشاورزیای است که ژاپن بهشدت از آن محافظت میکند؛ زیرا در کشوری با بیش از ۶۰ درصد واردات مواد غذایی، سیبزمینی یکی از معدود اقلام اساسی تولید داخل به شمار میرود.
با این همه این وضعیت ممکن است بهزودی تغییر کند. ژاپن زیر فشار دونالد ترامپ در مسیر لغو ممنوعیت ۷۶ ساله واردات سیبزمینی از آمریکا قرار گرفته است.
کشاورزان ژاپنی میگویند لغو این ممنوعیت معیشت آنان را به خطر میاندازد و محصولی بیکیفیتتر را در اختیار مصرفکنندگان قرار میدهد. آنان همچنین نگراناند محمولههای سیبزمینی آمریکایی آفات و حشرات زیانآوری را وارد مزارع ژاپن کند.
ژاپن در سال ۲۰۰۶ ممنوعیت واردات را تا حدی کاهش داد و اجازه داد سیبزمینی آمریکایی صرفا برای تولید چیپس وارد این کشور شود. این محصولات باید در محفظههای دربسته حمل و سپس در دمای بالا پخته شوند تا از گسترش آفات و بیماریها جلوگیری شود.
با این حال، لغو کامل ممنوعیت به این معناست که سیبزمینی تازه آمریکایی برای نخستین بار از سال ۱۹۵۰ در منوی رستورانها و قفسه فروشگاههای ژاپن قرار میگیرد.
«توشیهیده نوماسوا»، از کارکنان گروه کشاورزی ژاپن در «هوکایدو» (منطقهای که حدود ۸۰ درصد سیبزمینی کشور در آن کشت میشود) گفت: «ما بارها و بهصراحت مخالفت خود را با واردات اعلام کردهایم.» او افزود که این مخالفت دلایل گوناگونی دارد، از جمله «خطر ورود آفات و بیماریها به کشور و آسیبدیدن مناطق تولید سیبزمینی در هوکایدو.»
وقتی بازرگانان هلندی در سال ۱۵۹۸ سیبزمینی را به ژاپن آوردند، این محصول در ابتدا بیشتر کالایی کلکسیونی برای علاقهمندان کنجکاو گیاهان بود. اما در میانه قرن نوزدهم، سیبزمینی به جایگزینی مغذی برای برنج تبدیل شد؛ محصولی که با آبوهوای سردتر هوکایدو سازگاری نداشت.
امروزه سیبزمینی پایه یکی از غذاهای محبوب همیشگی ژاپنیها، یعنی جاگا باتا است؛ غذایی که از سیبزمینی تنوری با مقدار زیادی کره تهیه میشود. سالاد سیبزمینی هم عملا جایگاهی در حد یک غذای ملی پیدا کرده است.
نوماسوا گفت: «ما معتقدیم مصرفکنندگان بهتدریج تشخیص دادهاند که کدام نوع سیبزمینی برای هر غذا مناسبتر است.» او اضافه کرد که کشاورزان هوکایدو همزمان با شیوع آفات بومی، گرمایش جهانی و کاهش جمعیت روستایی هم دستوپنجه نرم میکنند.»
بر اساس آمار وزارت کشاورزی ژاپن، این کشور اکنون بیش از ۹۰ نوع سیبزمینی کشت میکند و مصرف سیبزمینی در ژاپن در سال ۲۰۲۴ به ۳.۵ میلیون تن رسیده است. از این میزان، ۱.۲ میلیون تن سیبزمینی تازه وارداتی بوده که برای تولید چیپس استفاده شده است.
قرارگرفتن سیبزمینی در مرکز مذاکرات تجاری ژاپن و آمریکا، برای «آراتا تاکهبه»، وزیر کشاورزی جدید ژاپن، دردسر زودهنگامی ایجاد کرده است. حوزه انتخابیه او در یکی از مناطق اصلی کشت سیبزمینی در هوکایدو قرار دارد.
تاکهبه اخیرا به خبرنگارها گفته است که طرح لغو ممنوعیت «باید پس از بحثهای علمی و فنی دقیق پیش برود» و افزود که تصمیمگیری درباره آن ممکن است «زمان قابلتوجهی» ببرد. او گفت: «میدانم طرف آمریکایی انتظارات زیادی دارد، اما ممنوعیت واردات بدون گفتوگوهای کافی یا دستیابی به توافقی که برای هر دو طرف قابل قبول باشد، لغو نخواهد شد.»
در حالی که سیبزمینی وارداتی برای تولید چیپس تحت تدابیر سختگیرانه قرنطینه قرار میگیرد، کشاورزان نگراناند محمولههای سیبزمینی تازه آفات و میکروبهای زیانآور را وارد ژاپن کند. دولت این کشور ۲۱ نوع آفت و بیماری را شناسایی کرده که ممکن است خطر ورود و گسترش آنها وجود داشته باشد.
بیشترین نگرانی درباره «نماتد کیستی» سیبزمینی و «نماتد کیستی» رنگپریده سیبزمینی است. این انگلها تهدیدی برای سلامت انسان محسوب نمیشوند، اما میتوانند به ریشه گیاه آسیب بزنند و رشد آن را مختل کنند. افزون بر این، بیش از ۱۵ سال در خاک باقی میمانند.
اوایل سال جاری میلادی، شماری از نمایندگان کنگره آمریکا از ترامپ خواستند طرح لغو ممنوعیت را همچنان با نخستوزیر ژاپن، سانائه تاکایچی، مطرح کند.
آنها در نامهای نوشتند: «کشاورزان آمریکایی بهترین سیبزمینیهای جهان را تولید میکنند. ژاپن بازاری عظیم با فرصتهای صادراتی قابلتوجه برای تولیدکنندگان سیبزمینی آمریکایی است.»
ترامپ که در دوره نخست ریاستجمهوری خود هم این موضوع را مطرح کرده بود، سرانجام دولت ژاپن را به آغاز مذاکرات متقاعد کرده است. این در حالی است که سیاستهای او به دلیل پیامدهای «فاجعهبار» برای مناطق روستایی آمریکا با انتقادهایی روبهرو شده است.
حامیان لغو ممنوعیت میگویند این تصمیم قیمتها را برای مصرفکنندگان ژاپنی کاهش میدهد و سالانه ۱۵۰ میلیون دلار درآمد صادراتی بیشتر نصیب کشاورزان آمریکایی میکند، اما کشاورزان هوکایدو معتقدند اقدامات کافی برای از بین بردن خطر آفات و بیماریها انجام نشده است.
انجمن شرکتهای کشاورزی هوکایدو در بیانیهای اعلام کرد: «حفاظت از کشاورزی هوکایدو فقط به معنای حفاظت از خود این منطقه نیست؛ بلکه به معنای حفاظت از زیرساخت تولیدیای است که در آینده پشتوانه تامین مواد غذایی ژاپن خواهد بود.»
از نظر «نائوهیرو ماکینو»، کشاورز سیبزمینی در هوکایدو، ممنوعیت واردات سیبزمینی تازه باید پابرجا بماند. او به روزنامه آساهی شیمبون گفت: «وقتی آفات وارد شوند، دیگر نمیتوانید تا بیش از یک دهه سیبزمینی کشت کنید. به خاطر زمینهای کشاورزیای که نیاکانمان از آنها محافظت کردهاند، قاطعانه با لغو ممنوعیت مخالفم.»

