
مذاکرات دو هفتهای اجلاس اقلیمی سازمان ملل در ترکیه، پس از اختلاف کشورها بر سر کنارگذاشتن سوختهای فسیلی و تامین مالی کشورهای درحالتوسعه، به بنبست رسید. درحالیکه عربستان و متحدانش با درج تعهد صریح برای گذار از سوختهای فسیلی مخالفت میکنند، حدود ۱۳۰ کشور خواهان گنجاندن این موضوع در توافق نهایی هستند. اختلاف بر سر فناوری جذب و ذخیره کربن و هدفگذاری برای افزایش سهم برق در مصرف انرژی جهان هم مذاکرات را پیچیدهتر کرده است.
مذاکرات اقلیمی روز شنبه در ترکیه متوقف شد؛ در شرایطی که شماری از کشورها در حال بررسی این گزینه بودند که آیا باید در برابر عربستان سعودی و متحدانش بر سر ضرورت جهانی کنارگذاشتن سوختهای فسیلی موضعی علنی و قاطع بگیرند یا نه.
«کریس بوئن»، وزیر انرژی استرالیا و «مراد کوروم»، وزیر محیطزیست ترکیه، که ریاست مشترک سیویکمین اجلاس اقلیمی سازمان ملل (کاپ ۳۱) را بر عهده دارند، روز شنبه تا ساعات پایانی شب با نمایندگان دهها کشور دیدار کردند. مذاکراتی که قرار بود دو هفته به طول بینجامد، بدون دستیابی به توافق نهایی از زمانبندی خود فراتر رفت و نارضایتی کشورها و فعالان محیط زیست از نبود پیشرفت افزایش یافت.
مهمترین اختلاف بر سر اصرار ائتلافی غیررسمی متشکل از حدود ۱۳۰ کشور برای گنجاندن عبارت «گذار از سوختهای فسیلی» در سند نهایی اجلاس بود. کشورهای درحالتوسعه هم خواهان تقویت تعهد کشورهای ثروتمند برای تامین منابع مالی موردنیاز جهت سازگاری با پیامدهای فزاینده بحران اقلیمی هستند. عربستان سعودی و شماری دیگر از کشورهای ثروتمند نفتی همواره با هرگونه اشاره صریح به کنارگذاشتن سوختهای فسیلی مخالفت کردهاند.
پیشنویس سوم توافق اصلی اجلاس که بامداد یکشنبه منتشر شد، تلاش کرد این بنبست را با اشاره به توافق سه سال پیش در دبی برطرف کند؛ توافقی که در آن کشورها برای نخستینبار در یک اجلاس اقلیمی بر ضرورت حرکت به سوی کنارگذاشتن سوزاندن زغالسنگ، نفت و گاز به اجماع رسیده بودند.
«ماینا تالیا»، وزیر اقلیم تووالو، کشور جزیرهای کمارتفاع در اقیانوس آرام، گفت: «گنجاندن اشارهای به سوختهای فسیلی برای ما خط قرمز است. ما درباره ریشه اصلی همه این مشکلات صحبت میکنیم. بدون این موضوع، وقت خود را در اینجا تلف میکنیم.»
«محمد عدو»، مدیر اندیشکده «پاور شیفت آفریقا» هم گفت: «ما با انتظار پیشرفت در تامین مالی عمومی اقلیم، سازگاری با تغییر اقلیم و سوختهای فسیلی به آنتالیا آمدیم. اما اکنون بهجای پیشرفت، تلاش میکنیم دولتها را از عقبنشینی نسبت به وعدههایی بازداریم که پیشتر دادهاند. کشورهای ثروتمند دو هفته را صرف یافتن بهانههایی برای اجرا نکردن حمایت مالی وعدهدادهشده کردهاند. به نظر میرسد این نشست در حال از هم پاشیدن است.»
اختلافها تنها به سوختهای فسیلی و تامین مالی محدود نبود. فناوری بحثبرانگیز «جذب و ذخیرهسازی کربن» و هدف تامین ۳۵ درصد انرژی جهان از طریق برق تا سال ۲۰۳۵ هم از دیگر موضوعات مورد اختلاف بودند.
عربستان خواهان آن است که در سند نهایی اجلاس، موسوم به «تصمیم پوششی»، توصیههای قوی و صریحی درباره فناوری جذب و ذخیرهسازی کربن گنجانده شود. اما برخی کشورها با این پیشنهاد مخالفاند؛ زیرا معتقدند این فناوری ممکن است به ابزاری برای تداوم فعالیت صنعت سوختهای فسیلی تبدیل شود.
پیشنویس سوم برای عبور از این اختلاف، هدفگذاری الزامآور درباره جذب و ذخیرهسازی کربن را حذف کرد و در عین حال بر این نکته تاکید گذاشت که برقیسازی تا حد امکان باید با انرژی پاک تامین شود.
فعالان محیطزیست، صنعت سوختهای فسیلی و کشورهای وابسته به آن را مسئول نبود پیشرفت در مذاکرات میدانند. آنها همچنین از کشورهای ثروتمند به دلیل عملنکردن به وعدههای مالی خود برای حمایت از کشورهای فقیرتر انتقاد کردهاند.
«نیک دیردن»، مدیر گروه کارزار «گلوبال جاستیس ناو» گفت: «این باید آخرین باری باشد که اجازه میدهیم منافع سوختهای فسیلی، که از بحران اقلیمی سودهای هنگفتی به دست میآورند، ما را گروگان بگیرند. اکنون کاملا روشن است تا زمانی که صاحبان قدرت در اقتصاد جهانی بتوانند از زغالسنگ، نفت و گاز پول دربیاورند، مقابله با تغییر اقلیم ممکن نخواهد بود.»
«هرجیت سینگ»، هماهنگکننده جهانی کارزار «تامین مالی صندوق» هم گفت: «نمیتوان از کشورهای درحالتوسعه خواست اقتصادهای خود را متحول کنند، درحالیکه آنها زیر بار فجایع و بدهیها غرق شدهاند. هر توافقی که در آنتالیا حاصل شود، جهان باید بداند چرا این اجلاس شکست خورد. مشکل کمبود راهحل نبود، مشکل کمبود پول و نبود اراده در میان کسانی بود که این بحران را به وجود آوردهاند.»
هنوز مشخص نبود مذاکراتی که قرار بود جمعهشب پایان یابد، چه زمانی به نتیجه خواهد رسید. بسیاری از نمایندگان در حال تغییر زمان پروازهای بازگشت خود بودند. اگر شمار کافی از نمایندگان اجلاس را ترک کنند، ممکن است کنفرانس طرفهای عضو دیگر حد نصاب لازم برای تشکیل جلسه بر اساس کنوانسیون چارچوب سازمان ملل درباره تغییر اقلیم را نداشته باشد.
توافق درباره «گذار از سوختهای فسیلی» در اجلاس کاپ ۲۸ دبی در سال ۲۰۲۳ حاصل شد، اما عربستان و متحدانش مانع پیشرفت بیشتر در اجرای آن شدند. در اجلاس سال گذشته، کاپ ۳۰ در برزیل، کشور میزبان برای عبور از این مانع وعده داد نقشه راهی جهانی برای کنارگذاشتن سوختهای فسیلی تدوین کند.
امسال، اشاره به این گذار در نخستین پیشنویس سند نهایی مذاکرات وجود داشت، اما در نسخه بازنگریشدهای که پنجشنبه منتشر شد، حذف شد. پیشنویس سوم بهجای بازگرداندن مستقیم این عبارت، با اشاره به اجماع امارات متحده عربی در دبی، بهطور غیرمستقیم آن را به رسمیت شناخت.
این تغییر پس از آن صورت گرفت که اتحادیه اروپا، بریتانیا، بسیاری از کشورهای آفریقایی، کشورهای کمترتوسعهیافته و دولتهای جزیرهای کوچک که از آسیبپذیرترین کشورها در برابر بحران اقلیمی هستند، شامگاه شنبه در کنار یکدیگر به سوی دفتر ریاست اجلاس راهپیمایی کردند و خواستار بازگرداندن اشاره صریح به سوختهای فسیلی شدند.
این نخستین اجلاس کاپ است که ریاست آن بهطور مشترک بر عهده دو کشور قرار دارد. این سازوکار نتیجه مصالحهای بود که سال گذشته، پس از رقابت استرالیا و ترکیه برای میزبانی اجلاس شکل گرفت. «کلودیو آنجلو» از موسسه «اوبزرواتوریو دو کلیما» معتقد است این ساختار دوگانه خود بخشی از مشکل است. او گفت: «این وضعیت نشان میدهد ریاستی ضعیف که میان دو کشور با سابقه محدود در دیپلماسی اقلیمی تقسیم شده، چگونه میتواند به روندی آسیب بزند که از پیش قربانی ملاحظات ژئوپلیتیکی شده است.»
یکی از گزینههایی که شامگاه شنبه بهطور جدی بررسی میشد، برگزاری نشستی علنی بود تا عربستان و متحدانش ناچار شوند مخالفت خود را با توافق قویتری که بیشتر کشورها خواهان آن هستند، بهصورت عمومی اعلام کنند.
این اقدام خطرناک است و ممکن است به فروپاشی مذاکرات بینجامد. بااینحال، «بیل هِر»، مدیرعامل اندیشکده «کلایمت آنالیتیکس» و از چهرههای باسابقه اجلاسهای کاپ، به گاردین گفت: «اگر اکثریت قاطع کشورهای حاضر خواهان متنی قوی باشند که به گذار از سوختهای فسیلی و موضوعات مرتبط اشاره کند و عربستان تنها کشور مخالف باشد، فکر میکنم عربستان احتمالا در برابر اجماع جهانی ایستادگی نخواهد کرد.»
گاردین همچنین گزارش داده است که چین و هند، با وجود آنکه عضو ائتلاف مترقی حدودا ۱۳۰ کشور نیستند، احتمالا در برابر توافق نهایی موضع مخالفت نخواهند گرفت.
«میاتا فَنبوله»، وزیر انرژی بریتانیا هم در این باره گفت: «ما با شرکای خود همکاری نزدیکی داریم تا راهی برای عبور از این وضعیت پیدا کنیم و به توافقی برسیم که ما را به جلو ببرد. این مذاکرات دشوار است، اما گفتوگوها همچنان سازندهاند و دستیابی به توافق امکانپذیر است.»
منبع: گاردین

