
وقتی داروها در برابر باکتریها و دیگر میکروبهای مقاوم اثرگذاری خود را از دست میدهند، درمان عفونتهای رایج دشوارتر میشود و اقدامات معمول پزشکی، از جراحی و زایمان تا درمان سرطان، خطر بیشتری پیدا میکنند. در سال ۲۰۲۳، حدود یک مورد از هر شش عفونت باکتریایی تاییدشده در آزمایشگاه در جهان به آنتیبیوتیکها مقاوم بود؛ آماری که از افزایش تهدید برای بیماران حکایت دارد.
یافتههای تازه سازمان جهانی بهداشت که پیش از هفته جهانی آگاهیبخشی درباره مقاومت ضدمیکروبی منتشر شده، نشان میدهد ۱۷۳ کشور برای مقابله با این مشکل برنامه تدوین کردهاند. این رقم بیش از دو برابر ۷۹ کشوری است که در سال ۲۰۱۷ از داشتن چنین برنامهای خبر داده بودند.
بااینحال، تدوین برنامه لزوما به معنای حفاظت از بیماران نیست. تنها ۲۲ درصد کشورها اعلام کردهاند که هم بودجه لازم را دارند و هم برنامههای ملی خود را بهطور کامل اجرا میکنند. در نتیجه، در مراحل مختلف مراقبت، از پیشگیری و تشخیص عفونت تا درمان بیماران و شناسایی روند مقاومت میکروبی، کمبودهای جدی وجود دارد.
تدروس آدهانوم گبریسوس، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت، در این باره گفت: «برنامههای ملی برای محافظت از داروها ضروری است و اینکه اکنون بیشتر کشورها چنین برنامههایی دارند، خبر خوبی است. اما برنامهای که اجرا نشود، به هیچکس کمکی نمیکند.» او از کشورها خواست با سرمایهگذاری در پیشگیری از عفونت، پایش مقاومت، دسترسی عادلانه به داروهای ضدمیکروبی ضروری و آزمایشهای تشخیصی باکیفیت، برنامههای خود را اجرا کنند.
این یافتهها در آخرین نظرسنجی خودارزیابی کشورها درباره مقاومت ضدمیکروبی (TrACSS) ارائه شده است. در این ارزیابی که در سال ۲۰۲۶ تکمیل شد، ۱۸۳ کشور، معادل ۹۴ درصد اعضای سازمان جهانی بهداشت مشارکت داشتند.
دسترسی به آزمایشهای تشخیصی به پزشکان کمک میکند درمان مناسب را در زمان درست برای بیماران تجویز کنند. بااینحال، امکانات آزمایشگاهی در بیشتر کشورها کافی نیست. تنها ۳۶ درصد کشورها اعلام کردهاند که آزمایشگاه مرجع ملی مجهز برای بررسی باکتریها و قارچهای منتخب دارند. این میزان فاصله زیادی با هدف جهانی سال ۲۰۳۰ دارد که بر اساس آن، ۸۰ درصد کشورها باید توانایی جامع آزمایش مقاومت باکتریایی و قارچی را داشته باشند.
کمبود آزمایشهای تشخیصی خطر تجویز آنتیبیوتیکهای بیاثر یا غیرضروری را افزایش میدهد. همچنین ممکن است عفونتهای مقاوم و شیوع آنها شناسایی نشوند و کمبود دادههای پایش، شناخت الگوهای مقاومت در مناطق مختلف را دشوار کند.
مشکلات به این موارد محدود نیست: تنها ۶۳ درصد کشورها دستورالعملهایی برای استفاده مناسب از داروهای ضدمیکروبی دارند و کمی بیش از نیمی از آنها از وجود نظامهای پایش مصرف ملی آنتیبیوتیکها و رصد میزان مقاومت ضدمیکروبی خبر دادهاند.
سازمان جهانی بهداشت برای کمک به رفع این کمبودها، در قالب ابتکار تشخیص مقاومت ضدمیکروبی، دو ابزار کاربردی تازه منتشر کرده است. این ابزارها شامل فهرستی اولویتبندیشده از آزمایشهای تشخیصی و راهنماهای گامبهگام برای تشخیص عفونتهای باکتریایی و قارچی در آزمایشگاههای بالینی هستند.
هفته جهانی آگاهیبخشی درباره مقاومت ضدمیکروبی از ۱۸ تا ۲۴ نوامبر برگزار میشود. هدف این کارزار جهانی، افزایش آگاهی و تشویق اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از ظهور و گسترش عفونتهای مقاوم به دارو است.
شعار سال ۲۰۲۶ این کارزار «سلامت واحد، اقدام مشترک: همین حالا از مقاومت ضدمیکروبی پیشگیری کنیم» است. این شعار بر پیوند سلامت انسان، حیوانات، گیاهان و محیطزیست تاکید دارد و از دولتها، کشاورزان، دامپزشکان، متخصصان محیطزیست و جوامع میخواهد برای مهار این تهدید اقدام کنند.
منبع: WHO

