فاصله تهران تا پردیس چند ده کیلومتر است، اما فاصله این دو شهرستان در برخورداری از امکانات درمانی بسیار بیشتر از آن چیزی است که روی نقشه دیده می‌شود. در شهرستان تهران به ازای هر هزار نفر جمعیت ۳.۱۸ تخت بستری فعال وجود دارد، در حالی که این رقم در پردیس فقط ۰.۱۱ تخت است. در پیشوا و ملارد حتی یک تخت بستری فعال هم در آمار پژوهش ثبت نشده است. این اختلاف تنها به تخت‌های بیمارستانی محدود نمی‌شود؛ از امکانات مراقبت ویژه تا پزشک و پرستار، شهرستان‌های اطراف پایتخت سهم بسیار کمتری دارند. یافته‌های یک پژوهش شهری نشان می‌دهد در حالی که بخشی از جمعیت تهران به شهرستان‌های پیرامونی منتقل شده، امکانات درمانی همچنان در شهرستان تهران متمرکز مانده است.
مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران در پژوهشی با عنوان «بررسی شاخص‌های بهداشتی در رابطه با جمعیت شهرستان‌های استان تهران» وضعیت خدمات درمانی ۱۶ شهرستان استان را بررسی کرده است. این پژوهش که بهار ۱۴۰۵ در مجموعه دانش‌شهر منتشر شده، بر داده‌های سال ۱۴۰۰ و اطلاعات دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران، ایران و شهید بهشتی استوار است.
نتایج نشان می‌دهد تنها شهرستان تهران به معیار سه تخت بستری فعال برای هر هزار نفر جمعیت رسیده است. سرانه تخت در فیروزکوه ۱.۳۱، ورامین ۰.۹۵، ری ۰.۷۳، شهریار ۰.۶۴ و اسلامشهر ۰.۴۳ تخت است. وضعیت در برخی شهرستان‌ها نامناسب‌تر است؛ بهارستان ۰.۱۸ تخت، پردیس ۰.۱۱ تخت و پیشوا و ملارد سرانه صفر دارند.
میانگین استان تهران نیز ۲.۰۲ تخت به ازای هر هزار نفر جمعیت است؛ یعنی حتی با احتساب امکانات متمرکز در شهرستان تهران، سرانه استانی از معیار مورد استفاده پژوهش پایین‌تر است.
یکی از نگران‌کننده‌ترین یافته‌های پژوهش به امکانات درمان سوختگی مربوط است. بر اساس داده‌های ثبت‌شده، از میان ۱۶ شهرستان استان تهران، تنها شهرستان تهران دارای تخت تخصصی سوختگی است. سرانه این تخت‌ها در تهران ۰.۱۴ تخت به ازای هر ۱۰ هزار نفر جمعیت است؛ در حالی که معیار مورد استفاده پژوهش یک تخت برای همین تعداد جمعیت است.
در سایر شهرستان‌ها، از جمله اسلامشهر، شهریار، پاکدشت، رباط‌کریم، ورامین و پیشوا، سرانه تخت سوختگی صفر گزارش شده است.
پژوهشگران تأکید کرده‌اند که این کمبود به‌ویژه برای شهرستان‌های دارای جمعیت کارگری اهمیت دارد؛ مناطقی که وقوع حوادث شغلی می‌تواند نیاز به خدمات تخصصی سوختگی را افزایش دهد. تخت‌های معمولی بیمارستانی نیز به دلیل نداشتن تجهیزات تخصصی، جایگزین مناسبی برای مراقبت از بیماران دچار سوختگی شدید نیستند.
نابرابری در توزیع تخت‌های مراقبت ویژه نیز چشمگیر است. در شهرستان تهران به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت ۳۹.۲ تخت آی‌سی‌یو وجود دارد، اما این رقم در اسلامشهر ۲.۲، پردیس ۲.۹، بهارستان ۳.۵ و شهریار ۵.۴ تخت است. در پیشوا و ملارد نیز سرانه تخت مراقبت ویژه صفر ثبت شده است.
در این شاخص تنها شهرستان‌های تهران و فیروزکوه با سرانه ۲۲.۴ تخت به معیار مورد استفاده پژوهش، یعنی ۲۰ تا ۳۰ تخت به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر، رسیده‌اند.
وضعیت تخت‌های مراقبت ویژه قلبی یا سی‌سی‌یو نیز تفاوت زیادی ندارد. سرانه این تخت‌ها در تهران ۱۵.۷ و در فیروزکوه ۱۹.۲ تخت به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر است، در حالی که در اسلامشهر تنها دو تخت و در بهارستان ۰.۹ تخت ثبت شده است. در پیشوا و ملارد این شاخص نیز صفر است.
به اعتقاد پژوهشگران، کمبود امکانات مراقبت ویژه در شهرستان‌های پیرامونی، بیماران را برای دریافت خدمات تخصصی به مراکز درمانی تهران وابسته می‌کند؛ وابستگی‌ای که در موارد اورژانسی و بیماری‌های قلبی می‌تواند به تأخیر در درمان منجر شود.
در شاخص نیروی انسانی درمان، حتی شهرستان تهران نیز به معیار مورد استفاده پژوهش نرسیده است. سرانه معیار چهار پرستار به ازای هر هزار نفر جمعیت در نظر گرفته شده، اما بالاترین رقم متعلق به شهرستان تهران با ۲.۴۹ پرستار است. فیروزکوه با ۲.۰۲ پرستار در رتبه بعد قرار دارد.
در مقابل، پیشوا تنها ۰.۰۶ پرستار، بهارستان ۰.۱۷، پردیس ۰.۲۰ و شهریار و ملارد هرکدام ۰.۲۵ پرستار به ازای هر هزار نفر جمعیت دارند. میانگین استان نیز ۱.۷۶ پرستار است.
اختلاف در تعداد پزشکان هم قابل‌توجه است. در حالی که شهرستان تهران به ازای هر ۱۰ هزار نفر ۲۲.۲۸ پزشک و فیروزکوه ۲۲.۷۶ پزشک دارد، این رقم در ملارد ۱.۲۵، بهارستان ۱.۵۵، شهریار ۱.۵۶ و رباط‌کریم ۲.۱۸ پزشک است. معیار مورد استفاده پژوهش، ۳۰ پزشک برای هر ۱۰ هزار نفر جمعیت است؛ رقمی که هیچ‌یک از شهرستان‌های استان به آن نرسیده‌اند.
در بخش دندانپزشکی نیز تمام شهرستان‌ها پایین‌تر از معیار قرار دارند. سرانه دندانپزشک در فیروزکوه ۰.۲۲ و شمیرانات ۰.۲۰ نفر به ازای هر هزار نفر جمعیت است، اما در شهرستان‌هایی مانند شهریار، بهارستان و رباط‌کریم این رقم تنها ۰.۰۱ است.
بخش دیگری از پژوهش نشان می‌دهد توزیع جمعیت استان تهران در حال تغییر است. سهم شهرستان تهران از جمعیت استان که در سرشماری سال ۱۳۹۵ معادل ۶۵.۸۶ درصد بود، در برآورد سال ۱۴۰۲ به ۶۴.۴ درصد کاهش یافته است. در مقابل، سهم شهرستان‌هایی مانند رباط‌کریم، پاکدشت، شهریار و پردیس افزایش پیدا کرده است.
برای نمونه، جمعیت پردیس از حدود ۱۶۹ هزار نفر در سال ۱۳۹۵ به بیش از ۲۴۴ هزار نفر در برآورد سال ۱۴۰۲ رسیده است. جمعیت شهریار نیز از حدود ۷۴۴ هزار نفر به نزدیک ۸۴۷ هزار نفر افزایش یافته است.
پژوهشگران افزایش هزینه مسکن و زندگی در تهران را یکی از عوامل احتمالی جابه‌جایی جمعیت به شهرستان‌های اطراف می‌دانند. با این حال، آمار درمانی نشان می‌دهد شهرستان‌هایی که جمعیت بیشتری جذب کرده‌اند، همچنان با کمبود امکانات بیمارستانی و نیروی انسانی مواجه‌اند.
این مطالعه همچنین درباره افزایش نیازهای درمانی در سال‌های آینده هشدار داده است. با حرکت جمعیت استان به سمت سالمندی، تقاضا برای خدمات پرستاری، مراقبت‌های ویژه و درمان بیماری‌های مزمن افزایش خواهد یافت. پژوهشگران بر همین اساس، توسعه زیرساخت‌های درمانی در شهرستان‌های کم‌برخوردار و توزیع متوازن پزشکان و پرستاران را پیشنهاد کرده‌اند.
البته شاخص‌های درمانی گزارش مربوط به سال ۱۴۰۰ است و تغییرات احتمالی ظرفیت بیمارستان‌ها در سال‌های بعد در این مقایسه لحاظ نشده است. با این حال، اختلاف ثبت‌شده قابل‌توجه است: پردیس با بیش از ۲۴۴ هزار نفر جمعیت برآوردی در سال ۱۴۰۲، در داده‌های درمانی سال ۱۴۰۰ تنها ۰.۱۱ تخت بستری فعال به ازای هر هزار نفر جمعیت داشته و هیچ تخت تخصصی سوختگی نیز برای آن ثبت نشده است.
