در دوره مدیریتی اخیر سازمان تأمین اجتماعی، راهبرد کلان این سازمان بر سه محور اساسی «پایداری مالی و کاهش ناترازی منابع و مصارف»، «بهبود کیفیت خدمات به ذینفعان و ارتقای رضایتمندی اجتماعی» و همچنین «تحول دیجیتال و چابکسازی فرآیندهای اجرایی» در قالب «تحول در حکمرانی» مبنای برنامهریزی، هدفگذاری و در دستور کار قرار گرفت.
در این چارچوب، هدف اصلی طرحهای تحولی تأمین اجتماعی با محوریت گذار سازمان از مدل «اداره مبتنی بر وظایف جاری» به مدل «اداره مبتنی بر نتیجه و آثار اجتماعی» ترسیم شد؛ بهشکلی که هر طرح تحولآفرین و توسعهای به عنوان یکی پایههای تحول در حکمرانی سازمان تأمین اجتماعی ایفای نقش داشته باشد.
از آنجا که همواره، رفع نارساییها، حل چالشهای پیشِ رو و ارتقای کیفیت خدماترسانی به بیمهشدگان، مستمریبگیران و کارفرمایان از عمدهترین دغدغههای مستمر مدیران عالی سازمان تأمین اجتماعی است، طرحهای تحولی، در چارچوب اولویتهای راهبردی از تاریخ ۱۸ دیماه ۱۴۰۳ با رویکرد پروژهمحور توسط دکتر «مصطفی سالاری» مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی معرفی و در مدار فرایند تصمیمسازی و عملیات اجرا قرار گرفتند.
اهداف طرحهای تحولآفرین و توسعهای سازمان تأمین اجتماعی
مهار چالش ناترازی منابع بهعنوان مهمترین اولویتهای سازمان تأمین اجتماعی از مسیر «بهینهسازی افزایش منابع و مدیریت مصارف در حوزههای مختلف»، «بهبود حکمرانی با ساماندهی و تقویت کارایی و اثربخشی منابع و ظرفیتهای سازمان» و «ارتقای کیفیت خدماترسانی به بیمهشدگان، مستمریبگیران و کارفرمایان» سعی دارد سازمان را در ارائه خدمات شایسته به شرکای اجتماعی تقویت کند.
برای پیگیری تحقق این اهداف، از بازمهندسی و بازنگری فرایندهای اجرایی، ظرفیت فناوری اطلاعات برای تسهیل و شفافسازی فرایندها و همچنین دانشِ انباشته سازمان و رویکرد جمعسپاری ایدههای خلاقانه و بازخوردهای نخبگان داخل و خارج سازمانی استفاده شده تا در نهایت، اجرای این طرحها منجر به تحقق اهداف مندرج در اسناد بالادستی، سیاستهای کلی تأمین اجتماعی و برنامههای هفتم پیشرفت شود.
گفتنی است در جریان روند تعریف و طراحی طرحهای تحولی، پس از مشورت با کارشناسان و صاحبنظران و از بین مسائل مختلف راهبردی، طرحهای با اولویت بالاتر در دستور کار قرار گرفت. با توجه به ماهیت پروژهای طرحها، سازوکار راهبری این طرحها نیز برمبنای دستور مدیریت عالی سازمان توسط دفتر هماهنگی، نظارت و ارزیابی طرحها، سازماندهی و اجرا شد تا هماهنگی لازم میان مدیران طرحها صورت پذیرد.
تاکنون ۲۳۸ جلسه هفتگی با حضور مستمر مدیرعامل سازمان برای نظارت سیستمی بر روند پیشرفت و اجرای طرحها تشکیل شده است.
ورود ۴ طرح به فاز عملیاتی و ادغام ۴ طرح / از ۲۰ به ۱۲
در حال حاضر، چهار طرح («طرح ۱۲: چشمانداز تأمین اجتماعی نوین»، «طرح ۱۴: اجرای نظام انتصابات بر مبنای شایستهسالاری»، «طرح ۱۵: پرداخت مبتنی بر عملکرد و بهبود پرداخت به کارکنان» و همچنین «طرح ۱۸: بهرهوری منابع مالی سازمان») به دلیل اتمام موفق مراحل سیاستگذاری، وارد فاز عملیاتی و اجرا شدهاند. همچنین پس از ادغام چهار طرح در سایر طرحها، در نهایت هماکنون ۱۲ طرح تحولی فعال در دست اجرا، نظارت و ارزیابی قرار دارند. در ادامه به طرحهای ادغامشده در حوزه طرحهای تحولی و عنوان کنونی آنها اشاره میشود.
طرح ۴ (بیمه متمرکز و یکپارچهسازی شعب) با ادغام در طرح ۱۷ (ایجاد نظام یکپارچه مالی تعهدی) با عنوان «بیمه متمرکز، یکپارچهسازی شعب و نظام یکپارچه مالی تعهدی» معرفی شده است.
همچنین طرح ۵ (تسهیل خدمات بیمه فضای کسبوکار) با ادغام در طرح ۶ (ساماندهی بیمه کسبوکارهای نوین) با عنوان «ساماندهی و تسهیل خدمات بیمه فضای کسبوکار» شناخته میشود.
طرح ۸ (مدیریت تعهدات بیمهای سازمان (تعهدات بلندمدت و کوتاهمدت) ) با ترکیب در طرح ۱۰ (ساماندهی مشاغل سخت و زیانآور و اصلاح عناوین شغلی) با عنوان «مدیریت و ساماندهی تعهدات بیمهای سازمان» در چارچوب طرحهای تحولی دنبال میشود.
طرح ۱۹ (سرمایهگذاری و خروج از بنگاهداری) نیز به واسطه ادغام در طرح ۲۰ (ساماندهی شرکتها و املاک) با عنوان «اصلاح ساختار و ساماندهی سرمایهگذاری، بنگاهداری و املاک» معرفی شده است.
گفتنی است فارغ از آثار خروجی هر یک از این طرحها بر مهار چالش ناترازی منابع و افزایش رضایتمندی ذینفعان، تاکنون ۸۹ خروجی تحویل شده در قالب «۱۰ سامانه، ۱۰ داشبورد مدیریتی، ۱۷ سرویس غیرحضوری، دو آییننامه، ۲۹ دستورالعمل، چهار شیوهنامه، هفت تفاهمنامه و ۱۰ مورد از سایر انواع خروجیهای دیگر»، مورد بهرهبرداری قرارگرفته است و تا پایان طرحها، تحویل ۳۵ خروجی دیگر شامل «۶ سامانه، چهار داشبورد مدیریتی، ۱۰ سرویس غیرحضوری، پنج آییننامه، ۶ دستورالعمل، یک تفاهمنامه و یک مورد از سایر انواع خروجیهای دیگر»، برنامهریزی شده است.
وضعیت ۱۲ طرح فعال
در ادامه این گزارش، پس از معرفی طرحها و اهداف آن، وضعیت اجرایی و برخی دستاوردها و نتایج حاصل از آن برای سازمان و ذینفعان تشریح شده است. شایان ذکر است که در حال حاضر این طرحهای تحولی جریان داشته و از پیشرفت فیزیکی مطلوبی برخوردارند.
طرح پزشک خانواده، نظام ارجاع و حفاظت مالی بیمهشدگان
سازمان تأمین اجتماعی با بیش از ۴۷ میلیون نفر افراد تحت پوشش، بخش قابلتوجهی از خدمات درمانی خود را از طریق مراکز درمانی ملکی ارائه میدهد. ارائه خدمات درمانی بهینه، شفاف و عادلانه به عموم افراد تحت پوشش سازمان تأمین اجتماعی، از طریق ۷۹ بیمارستان، ۳۲۹ مرکز درمانگاهی و جراحی محدود با بیش از ۱۰ هزار تخت فعال، موضوع اصلی این طرح است.
جایی که قرار است با استفاده از ظرفیت حوزه فناوری و اطلاعات، ضمن شکلگیری پرونده سلامت الکترونیک، ساماندهی نظام ارجاع و مسیر حرکت بیمار در فرایند درمان و پیشگیری از ایجاد نارضایتی و هزینههای غیرضروری، سطح سلامت بیمهشدگان ارتقا پیدا کند. به بیان دیگر، در این طرح همه سوابق پزشکی افراد در قالب پرونده سلامت الکترونیک، تجمیع و فرایند نوبتدهی و ارجاع از طریق پزشکان، شفافتر و آسانتر میشود.
مطابق با روند پیشرفت صورت گرفته، هماکنون پرونده سلامت الکترونیک که تلفیقی از دادههای خود اظهاری فرد و دادههای موجود سلامت بیمهشدگان نزد سازمان تأمین اجتماعی است؛ اجرایی و در دسترس عموم بیمهشدگان قرار گرفته تا با تکمیل تدریجی سوابق افراد، یکی از پایههای مهم دادهای سلامت کشور در خدمت ارتقای سطح سلامت عمومی قرار گیرد.
همچنین با رونمایی از داشبورد اختصاصی مدیریت درمان در اسفندماه ۱۴۰۴، برای نخستین بار گامی راهبردی در خصوص مدیریت دادههای موجود سلامت برداشته شد تا از این پس، سیاستگذاری حوزه درمان و مدیریت منابع بر اساس مدیریت دادههای راهبردی سلامت انجام شود.
نظام ارجاع میتواند ضمن تسهیل دسترسی به خدمات درمان از ارجاعات بیمورد و ایجاد صف جلوگیری کرده و تحقق عدالت و شفافیت درمانی را توسعه میدهد. در این راستا با تکمیل طراحی مسیر ارجاع تخصصی بیماران، اجرای نظام نوین ارجاع در استانهای تهران و البرز عملیاتی شده تا با دریافت بازخوردهای لازم در مسیر اجرا، مسیر عملیاتی شدن آن در سراسر کشور دنبال شده و مسیر ارجاع، علاوه بر شبکه ارتباطی مراکز درمانی ملکی سازمان به سمت مراکز طرف قرارداد اعم از دانشگاهی و… نیز تکمیل شود.
تفاهم لازم با مراکز دانشگاهی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز جهت توسعه ارتباط نظام جامع پزشک خانواده و ارجاع در حال انجام است. افزون بر این، طراحی و اجرایی شدن سامانه «تله مدیسین» برای استفاده از ظرفیت درمان از راه دور از گامهای بعدی این طرح است که در دستور کار قرار دارد.
طرح پذیرش، رسیدگی و پرداخت الکترونیکی اسناد پزشکی (رسا)
سازمان تأمین اجتماعی بهعنوان بزرگترین خریدار خدمات درمانی کشور، علاوه بر ارائه خدمات در مراکز درمانی ملکی، بخش قابلتوجهی از تعهدات درمانی خود در خصوص خانواده بزرگ تحت پوشش را از طریق همکاری با بیش از ۵۷ هزار مرکز ارائهدهنده خدمات درمانی انجام میدهد. این خدمات تنها در سال ۱۴۰۴، بالغ بر ۶۰۰ میلیون خدمت و با ارزشی بیش از ۷۰ هزار میلیارد تومان برآورد شده و شامل مجموعهای از خدمات درمانی در بخش بستری و سرپایی است.
ساماندهی آن دسته از خدماتی که در بخش بستری در تعامل با بیش از ۱۱۵۰ مرکز بیمارستانی، مرکز جراحی محدود و مراکز درمان ناباروری انجام میشود؛ با تأکید بر سیستمی شدن فرایند پذیرش، رسیدگی و پرداخت اسناد پزشکی، موضوع این طرح را شامل میشود. فرایندی که هدف از آن ایجاد شفافیت در فرایند ارائه خدمات، مدیریت بهینه منابع و کاهش مراجعات حضوری، اسناد فیزیکی و مداخلات انسانی است و علاوه بر مراکز طرف قرارداد، شامل ۸۰ مرکز بیمارستانی ملکی سازمان و مراکز غیر طرف قرارداد نیز میشود.
با اجرای این طرح، هماکنون ارسال و رسیدگی و پرداخت الکترونیکی تمامی اسناد پزشکی نهتنها در ۹۴ درصد از مراکز طرف قرارداد بلکه در ۹۶ درصد از مراکز درمانی ملکی سازمان نیز بهطور کامل اجرایی شده تا ضمن تسهیل فرایند مذکور در این ۱۱۶۷ مرکز درمانی، شفافیت دادهای و بانک اطلاعات راهبردی سلامت در کشور با وسعت و دقتی بالا تحقق پیدا کند. در همین زمینه علاوه بر تدوین شیوهنامه تبادل و رسیدگی الکترونیکی اسناد، داشبوردهای آماری تخصصی در سطوح مختلف خدمات و هزینهها طراحی و اجرایی شده است تا امکان تحلیلهای آماری در موضوعات مختلف و باهدف صیانت از منابع سازمان و مدیریت مبتنی بر دادهها محقق شود.
طرح اصلاح ساختار مدیریتی درمان
سازمان تأمین اجتماعی با بیش از ۵۷ هزار مرکز طرف قرارداد، اولین خریدار خدمات راهبردی درمان کشور و با بیش از ۴۰۰ مرکز درمانی عمومی، تخصصی و فوقتخصصی و بیش از ۴۶ هزار کادر درمان، دومین ارائهدهنده خدمات سلامت است که در مراکز ملکی خود، سالانه ۱۴۶ میلیون خدمت درمان سرپایی، ۵۰ میلیون خدمت دارویی، ۵۰۷ هزار عمل جراحی و ۸۹۴ هزار بستری ارائه میدهد.
به طور طبیعی، مدیریت بهینه این حجم از خدمات، مستلزم ساختار مدیریتی کارآمد، شفاف و پویا است که بتواند با بالاترین سطح بهرهوری از منابع سازمان بهصورت بهینه استفاده کرده و خدمات مطلوبی را به خانواده بزرگ تأمین اجتماعی ارائه کند.
با این توضیحات، هدف از طرح «اصلاح ساختار مدیریتی درمان» این است که نظام تأمین مالی و عملکردی مراکز درمان ملکی سازمان بهصورت کارآمدتری پایش و ارزیابیشده و با ارتقاء سطح شفافیت و نظارت در این حوزه، میزان رضایت ذینفعان و بهرهوری این مراکز افزایش پیدا کند. با اجرای این طرح، هماکنون خوشهبندی مراکز درمانی ذیل بیمارستانهای بزرگ و تخصصی کشور اجرایی شده تا ضمن تقویت ارتباطات شفاف و پویا، امکان اصلاح ساختاری، فراهم شود.
طرح بیمه متمرکز، یکپارچهسازی شعب و نظام یکپارچه مالی تعهدی
سازمان تأمین اجتماعی در سالیان اخیر تلاش داشته تا با استفاده از ظرفیت فناوری و اطلاعات، فرایند ارائه خدمات را سریعتر، شفافتر و با راحتی و دسترسی بیشتر فراهم کند. طرح نسخ الکترونیک و حذف دفترچههای بیمه کاغذی یا طرح ارائه غیرحضوری خدمات با عنوان ۳۰۷۰، نمونههای موفقی از استفاده این سازمان برای توسعه کیفی خدمات به شمار میرود. مسیری که بهتدریج، نیاز به مراجعات حضوری به مراکز تأمین اجتماعی را کاهش داده و ضمن توسعه این خدمات، تلاش شده تا ارائه برخی خدمات به سمت هوشمندسازی هم حرکت کند.
با اینحال در این مسیر، مواردی وجود داشت که برای دریافت یک خدمت خاص، نیازمند به مراجعه حضوری به شعب سازمان تأمین اجتماعی بوده و حتی در زمان مراجعه، گاهی برای پیگیری موضوع، ملزم به مراجعه به یک شعبه خاص وجود داشت. این مثال نمونهای از چالشهایی است که در طرح بیمه متمرکز قرار است با ایجاد یک مرکز پشتیبان مرکزی، ورودی و پردازش دادهها در تأمین اجتماعی متمرکزشده تا علاوه بر اینکه فرایند غیرحضوری شدن خدمات با سرعت و کیفیت بالاتر تکمیل شود؛ در موارد ضروری، مراجعه به شعب، منحصر و ملزم به مراجعه به یک شعبه خاص نشود.
از زمان اجرای این طرح تاکنون مواردی نظیر سامانه متمرکز با ۱۰ ماژول نظیر بیمه رانندگان و سامانه متمرکز بیمه اختیاری، انتقال غیرحضوری سوابق از صندوق تأمین اجتماعی به سایر صندوقها و برعکس، احتساب سوابق جبهه، سربازی و ایثارگری طراحی، هیأتهای تشخیص، محاسبه پرونده در نسخههای پایلوت در حال عملیاتی شدن است.
همچنین اصلاح فرایند صدور مفاصاحسابهای تعهدی مقاطعهکاران با رویکرد صدور مفاصای غیرحضوری و برخط و محاسبه ضریب پیمان مقطوع پیش از فراخوان و انعقاد قرارداد که باعث شفافیت بالاتر و رضایت بیشتر ذینفعان خواهد بود؛ فاز طراحی و آزمون با دادههای واقعی را به اتمام رسانده و جهت بهرهبرداری توسط سامانه ستاد ایران تحویل (GSB) شده است. سرویس غیرحضوری اعلام تمدید کارت هوشمند رانندگان اجرایی شده و سامانه پرداخت نوین در سامانه خدمات غیرحضوری با سامانه (SAMT) در سراسر کشور عملیاتی شده است.
همچنین با توجه به ارتباط سامانه بیمه متمرکز و نظام مالی و تعهدی در طرح ۱۷، ثبتاسناد حسابداری با رویکرد مالی و تعهدی، بهصورت برخط و همزمان با عملیاتیسازی ماژولهای بیمه متمرکز انجامشده و در حال طی مراحل آزمون و استقرار است.
همچنین فرایند استقرار ماژول امور بیمهشدگان مشتمل بر بیمه رانندگان و بیمه اختیاری و حرَف و مشاغل آزاد در سراسر کشور اجرایی شده و فرایند کانورت اطلاعات در این بخش نیز پیشرفت ۱۰۰ درصدی داشته است. در خصوص استقرار سایر ماژولهای طرح نیز، فرایند پایلوت در شعبه ۱۹ آغاز و برنامهریزی برای استقرار کامل خدمات نیز انجام شده است.
طرح ساماندهی و تسهیل خدمات بیمه فضای کسبوکار
این طرح با هدف کاهش پیچیدگی، ابهام و تعارض در تعاملات بیمهای و بازآفرینی رابطه اعتماد با شرکای اجتماعی تدوین شده است. کاهش هزینههای غیررسمی و حقوقی برای کسبوکارها، افزایش شفافیت، عدالت اجرایی و اعتماد اجتماعی نسبت به تأمین اجتماعی، افزایش رضایت کارفرمایان و کاهش دعاوی قضایی، ارتقای شاخص سهولت کسب وکار در حوزه بیمهای، گسترش خدمات هوشمند، سریع، دقیق و متناسب با نیازهای اقتصاد نوین و توانمندسازی مشارکتی و پایداری بلندمدت منابع سازمان از رهگذر تقویت رابطه با شرکای اجتماعی، خروجی اجرایی طرح تسهیل خدمات بیمه فضای کسبوکار محسوب میشوند.
همچنین با توجه به رشد فناوریهای ارتباطی و توسعه روزافزون استفاده از بسترهای جدید ارتباطی، مشاغل و کسبوکارهای جدیدی با ماهیت و استانداردهایی متفاوت از کسبوکارهای سنتی در حال شکلگیری هستند. برخی از این مشاغل بهصورت اختصاصی با استفاده از طراحی و توسعه پلتفرمهای مجازی، در حال ارائه خدمت و ایجاد مشاغلی هستند که تا پیش از این به شکل امروزی وجود نداشته و این موضوع، باعث شده تا کشورهای مختلف دنیا بهروزرسانی نحوه مواجهه سازمانهای بیمهگر با این کسبوکارها را در دستور کار خود قرار بدهند. علاوه بر کسب وکارهای مبتنی بر پلتفرمهای مجازی، در مواردی نیز وجود برخی مشاغل نوین که شمولیت آنها ذیل قوانین حوزه تأمین اجتماعی با چالشهایی مواجه بوده، موضوع دیگر طرح ساماندهی بیمه کسبوکارهای نوین است.
در مسیر اجرای طرح «تسهیل خدمات بیمه فضای کسبوکار»، «اصلاح فرایند اجرائیات با تمرکز بر فرایندهای الکترونیک، غیرحضوری و هوشمند»، «طرح مقرراتزدایی، تنقیح، تجمیع، تلخیص و اصلاح بخشنامهها» و «تدوین و اجرای آیین دادرسی بیمهای» در دستور کار قرارگرفته است. هماکنون اطلاعرسانی خودکار بدهی کارفرمایان برای اجرائیات انجامشده و آییننامه اجرایی بندهای مربوط به ماده ۲۰ قانون برنامه هفتم با موضوع قراردادهای مشارکت، بخشنامه بیمه ورزشکاران و قهرمانان اعضای صندوق حمایت از قهرمانان و پیشکسوتان ورزش کشور، دستورالعمل بدهیهای قطعی شده به دلیلعدم اعتراض، بخشنامه همکاری سازمان با سازمان مدارس و مراکز غیردولتی در پوشش بیمهای مؤسسان، معلمان و کارکنان مدارس و مراکز غیردولتی، تفاهمنامه با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان امور سینمایی و سمعی و بصری و صندوق اعتباری هنر، تدوین و ابلاغ شده است.
همچنین پیشنویس آییننامه دادرسی بیمهای، دستورالعمل سکوهای خدماتمحور، پیشنویس بخشنامه اصلاح ضوابط بیمهای مقاطعهکاران با موضوع نحوه محاسبه قراردادهای ارزی و الحاقیه بخشنامه مرتبط با مستثنی کردن اسباب و لوازم تولید از اعمال اجرائیات و پیشنویس اصلاح آییننامه حرف و مشاغل آزاد در حال نهایی شدن است.
طرح تحول دیجیتال و هوشمندسازی خدمات بیمهای (توسعه خدمات غیرحضوری)
این طرح با هدف تسهیل دسترسی به خدمات، کاهش مراجعات حضوری، افزایش سرعت و دقت در ارائه خدمات و تحقق سازمانی چابک و هوشمند تعریفشده است. در چارچوب این طرح، ابتدا برش خدمات بیمهای بر اساس سند تحول دیجیتال سازمان در برنامه هفتم پیشرفت تهیه شد. سپس فهرست کامل خدمات فعلی سازمان تدوین و تلاش شد فرآیند غیرحضوری خدمات تکمیل شود.
برای اجرای دقیق این خدمات، در برخی موارد نیازهای اطلاعاتی در ارتباط برخط با سامانههای سایر دستگاهها برقرار شد تا اکنون مواردی نظیر استعلام وضعیت تحصیل فرزندان ذکور در تعامل برخط با وزارت علوم به نحوی انجام شود که بهروزرسانی هوشمند وضعیت اشتغال به تحصیل فرزندان ذکور بیمهشدگان و مستمریبگیران نیازمند مراجعه حضوری نباشد.
همچنین، نامنویسی خودکار از بیمهشدگان تبعی در رخدادهایی نظیر ازدواج، تولد و فوت در تعامل با سرویس برخط ثبتاحوال بهصورت خودکار و حتی بدون نیاز به ثبت درخواست توسط بیمهشده انجام شود. پرداخت هدیه ازدواج و هزینه فوت نیز از اواخر سال ۱۴۰۴ خودکار شده و بدون نیاز به ثبت درخواست اجرایی میشود. خدمات مختلف ذیل بیمه کارگران ساختمانی از ثبتنام تا اعتراض غیرحضوری شده و معاینات بدو بیمهپردازی نیز به نحوی طراحی و در چند استان کشور اجرایی شده که بیمهپرداز از مراجعه حضوری به مراکز بیمهای سازمان بینیاز شود. ارجاع پرونده مستمریبگیران که پیش از این نیازمند مراجعات متعدد به شعبات مختلف سازمان بود، غیرحضوری شده و تشکیل پرونده نامنویسی کارگاه نیز غیرحضوری شده است.
در موضوع استعلام وضعیت استحقاق درمان نیز که گاهی نیازمند مراجعه به شعب سازمان بود؛ توضیحات کامل در مورد آخرین وضعیت استحقاق در سامانه خدمات غیرحضوری سازمان درج شده است. همچنین سازوکاری برای مدیریت اعتراضات بیمهشدگان نسبت به پیامکهای ارسالی طراحی شد تا افراد بتوانند اعتراض احتمالی خود به سوابق را بهصورت غیرحضوری ثبت و پیگیری کنند. افزون بر این امکان ثبتنام یا انصراف بیمه تکمیلی و عمر بازنشستگان سازمان به شکل غیرحضوری فراهمشده و بخش مهمی از بهروزرسانی وضعیت کفالت نیاز هوشمند شده است. موضوع استرداد حقبیمه بیمهشدگان خاص و درخواست ثبت قرارداد کارفرمایان صنفی و نامنویسی کارفرمایان به شکل کاملاً غیرحضوری نیز در حال عملیاتی شدن است.
طرح مدیریت و ساماندهی تعهدات بیمهای سازمان
سازمان تأمین اجتماعی با بیش از ۴۷ میلیون افراد تحت پوشش، بخش قابلتوجهی از منابع خود را صرف ارائه خدمات در قالب تعهدات بلندمدت و کوتاهمدت بیمهای میکند. ساماندهی این تعهدات از منظر استفاده از ظرفیت فناوری و اطلاعات و آسان کردن ارائه خدمات و ایجاد شفافیت و کنترل هزینهها، مأموریت اصلی این طرح است. چه آنجا که تلاش میشود تا از طریق بازنگری در فرایندها، سامانهها و سایر امور مربوط به انجام تعهدات، خدمات آسانتر و بهینهتر ارائه شود چه آنجا که تلاش میشود تا از طریق مجموعه اقداماتی، بیمههای خاص و مشمول حمایت دولت، ساماندهی شده و از ایجاد نارضایتی و استفاده افراد «مِنغیرحق» جلوگیری شده و فرایند تخصیص این بیمهها به افراد محق و البته وصول مطالبات سازمان، موردبازنگری قرار گیرد.
مطابق آمار، بیش از نیمی از بازنشستگان سازمان تأمین اجتماعی، افرادی هستند که پیش از موعد ۳۰ سال بیمهپردزای، بازنشسته میشوند و از این تعداد ۴۲ درصد از افرادی هستند که بهواسطه عناوین شغلی سخت و زیانآور بازنشسته شدهاند. تعداد بالای عناوین مشمول این مشاغل در کنار فلسفه قانون حمایت از مشاغل سخت و زیانآور که بر سالمسازی و ایمن کردن محیط کار برای خروج مشاغل مذکور از حالت سخت و زیانآوری تأکید دارد؛ حاکی ازعدم وجود ضمانت اجرایی لازم برای تحقق این موضوع و ضرورت بازنگری و ساماندهی قواعد در جهت تحقق عدالت و رعایت حقوق بیننسلی در صندوق تأمین اجتماعی است. این موضوع باعث شده تا طرح مذکور با هدف ارتقای دقت، شفافیت و کارآمدی در شناسایی و رسیدگی به مشاغل سخت و زیانآور در دستور کار قرار گیرد.
بر اساس آخرین وضعیت، تاکنون سامانه اجرای ماده ۲۹ قانون برنامه هفتم پیشرفت، سامانه کارگران ساختمانی شامل، ماژولهای ثبتنام متقاضیان، محاسبه تراز مالی و تولید ظرفیت جهت پذیرش متقاضیان بیمه کارگران ساختمانی، اعتراض به بازرسی و دریافت آدرس جدید. سامانه پرداخت حقبیمه گروههای مشمول کمکدولت بر اساس دهک درآمدی بیمهشدگان، داشبورد پروندههای مستمری دارای دو یا چند پرداخت همزمان عملیاتی شده و دستورالعملها و بخشنامههای لازم نیز تدوین و ابلاغشده است. همچنین سامانههای مرتبط با حوزه مستمری در مرحله برقراری، صدور حکم و اسناد معوق، سامانه مشاغل سخت و زیانآور در حال استقرار بوده و پیشنویس آییننامه اصلاحی مشاغل سخت و زیانآور و دستورالعمل مشترک وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان تأمین اجتماعی بهمنظور تعیین مصادیق نهایی مشاغل گروه (ب) سخت و زیانآور نیز طراحیشده است.
طرح ارتقاء مدیریت وصول منابع سازمان
سازمان تأمین اجتماعی بهعنوان بزرگترین نهاد بیمهگر اجتماعی کشور که هزینه ناشی از تعهدات آن تنها در سال ۱۴۰۵، ماهانه بالغ بر۲۱۰ هزار میلیارد تومان است؛ بیش از ۹۰ درصد این مبالغ را از طریق وصول حقبیمه و در واقع از مسیر مشارکت افراد تحت پوشش این سازمان تأمین میکند. بر این اساس و با توجه به تغییرات نرخ هرم جمعیت، کاهش ضریب پشتیبانی و چالشهای دیگری که در خصوص وصول منابع وجود دارد؛ ارتقاء مدیریت وصول منابع سازمان بیش از هر زمان دیگری ضروری به نظر میرسد و موضوع این طرح نیز به مجموعه اقداماتی اختصاص دارد که درنهایت باید منجر به افزایش کیفی و کمی منابع در بخش وصول سازمان شود. بنابراین طراحی انجامشده ذیل طرح ارتقاء وصول، تلاش داشته با ایجاد نظام هوشمند، شفاف و کارآمد در مدیریت و وصول منابع حقبیمه، پایداری مالی سازمان را افزایش داده، زمینه کاهش فرار بیمهای را فراهم کرده و با تسهیل تعامل با کارفرمایان، اعتماد ذینفعان را ارتقاء دهد.
مطابق روند پیشرفت طرح، اقدامات مؤثری درخصوص واقعیسازی حقبیمه پرداختی و جلوگیری از فرار بیمهای برخی کارگاهها انجامشده و با صدور بخشنامههای مرتبط، فرایند تقسیط مطالبات سازمان نیز به شکلی منضبط شده تا از «تعویق مطالبات»، «فرسایش منابع سازمان» و «بیانضباطی مالی» پیشگیری شود. در این مسیر تاکنون، «سامانه تقسیط بدهی (Execute) باهدف نظاممندی و ضابطهمند کردن تقسیط بدهی کارفرمایان طراحی و عملیاتی شده و داشبوردهای احصاء و رصد دیون ناشی از حقبیمه سهم کارفرمایی کارگران ساختمانی»، «شناسایی مطالبات قطعی سازمان و رصد و پیگیری از طریق ستاد و استان»، «تعیین هرم سنی بدهیهای اجرایی»، «وضعیت لیستهای دریافتی ماهانه» و «گزارش متوسط دستمزد بیمهشدگان و گزارش شناسایی بیمهشدگان جدید» طراحی و اجرایی شده است.
همچنین تمهید لازم جهت ابلاغ آراء و تصمیمات هیأتهای تشخیص مطالبات از طریق سامانه ثنا (قوه قضائیه) صورت پذیرفته و دستورالعملهایی در زمینه کاهش معافیت سهم کارفرما، بررسی دستمزدهای واقعی بیمهشدگان، اعمال ضریب مزدی صنوف، وصول مطالبات قطعی شده بر اساس هرم سنی بدهی قطعی کردن مطالبات شناساییشده فعلی با زمانبندی مشخص، بخشنامه اصلاحی پیرامون نحوه طبقهبندی اسناد در کاربرگ شماره (۳)، شیوهنامه و ضابطه تعیین تکلیف اموال و املاک بازداشتی طراحی و ابلاغ شده است. در ادامه مسیر نیز داشبورد احصاء و شناسایی مطالبات سازمان از دولت، اصلاح ماده ۱۶ آییننامه هیأتهای تشخیص مطالبات و دستورالعمل اصلاح آییننامه هیأتهای تشخیص مطالبات در حال پیگیری و اجرا است.
طرح هوشمندسازی و ارتقاء بهرهوری بازرسی دفاتر
سازمان تأمین اجتماعی بهعنوان نهادی درآمد-هزینه که بالغ بر ۹۰ درصد از منابع خود جهت انجام تعهدات قانونی را از دریافت حقبیمهها تأمین میکند؛ نیازمند فرایندهایی است که از نظر سهولت و شفافیت در روش اجرا و دقت و کارایی، بتواند در مسیر وصول مطالبات بهنحوی عمل کند که حقوق و منابع قانونی صندوق به شکل مطلوب، تأمین شود.
بازنگری در فرایندهای بازرسی از دفاتر قانونی که یکی از محلهای وصول منابع سازمان است، موضوع این طرح را به خود اختصاص میدهد و تلاش بر آن است تا از مسیر بازنگری در فرایندها و استفاده از ظرفیت فناوری و اطلاعات بر اساس منطق خود اظهاری و استفاده از کاربرگهای دیجیتال و احاله سیستمی، فرایند موجود ارتقاء یافته و امکان رصد و وصول شفاف مطالبات فراهم شود.
بر اساس آخرین گزارشها در این طرح، سامانه خود اظهاری دفاتر قانونی که اولین گام زیربنایی در مسیر تحولی است بهصورت موفق طراحی و مرحله استقرار آن در فاز پایلوت نهایی شده و پروژه در مرحله استقرار نهایی قرار گرفته است. در این طرح، پس از خود اظهاری کارفرمایان بازرسی از دفاتر قانونی توسط هوش مصنوعی انجام و خروجی آن برای برخی کنترلهای انسانی در اختیار قرار میگیرد. این فرآیند در طراحی سامانه احاله هوشمند نهایی شده و پس از دریافت نقطه نظرات ذینفعان نهایی آماده بهرهبرداری است. علاوه بر این تولید و تحویل سامانه کاربرگ دیجیتال نیز نهایی شده و برای استقرار به مدیریت طرح تحویلشده تا پس از ارزیابی با دادههای واقعی وارد مرحله اجرایی شود.
طرح تدوین ضابطه شناسایی طرح استعدادیابی و جذب نخبگان
سازمان تأمین اجتماعی بهعنوان یکی از بزرگترین سازمانهای اداری کشور که در تعامل با ذینفعانی متنوع در حال ارائه خدمات مختلف بیمهای و درمانی است؛ برای ارتقاء عملکرد خود نیازمند فرایندی است که بر اساس آن بتواند ضمن شناسایی و استفاده از استعدادهای داخلی سازمان در میان بیش از ۷۰ هزار کارکنان خود، زمینه لازم جهت توسعه مهارتها و ارتقای فردی کارکنان در جهت اهداف و مأموریتهای سازمان فراهم کند. همچنین بهمنظور ارتقای وضعیت نیروی انسانی و جانشینپروری، این سازمان نیازمند فرایندی شفاف و کارآمد در جهت استفاده از ظرفیت نخبگان کشور است. این دو موضوع یعنی
استعدادیابی در میان همکاران سازمان و همچنین ایجاد فرایندی کارآمد در جهت استفاده از ظرفیت نخبگانی کشور، موضوع این طرح را تشکیل میدهد.
بر همین اساس با اجرای این طرح شیوهنامه انتصابات سازمان تأمین اجتماعی، بخشنامه اجرای قانون تعرفهگذاری خدمات پرستاری، دستور اداری اصلاحیه بخشنامه ترمیم حقوق کارکنان و دستورالعمل ارزیابی عملکرد فردی کارکنان سازمان تدوین و ابلاغشده و آزمون شایستهیابی از مسیر سازمان سنجش برگزار شد. همچنین با تشکیل کانون ارزیابی و انجام مراحل تکمیلی آزمون، نفرات برتر در سراسر کشور شناسایی و موردتقدیر قرار گرفتند و سامانه شایسته یار در مرحله نهایی استقرار قرار داشته و همچنین مرکز دائمی آزمون سازمان نیز پس از اتمام مراحل طراحی، در حال استقرار و آغاز عملیات اجرایی است.
طرح رضایتمندی مبتنی بر نظارت مردمی و ارتقاء نظام پاسخگویی
سازمان تأمین اجتماعی بهعنوان سازمانی که بیش از نیمی از جمعیت کشور را تحت پوشش دارد و در حوزه فعالیتهای بیمهای و درمانی خدمات متنوعی رو ارائه میدهد، با سطح بالایی از مطالبات و سؤالات مواجه است. مطابق آمار، فقط در مرکز ارتباطات مردمی سازمان، روزانه بیش از ۲۱ هزار تماس از طریق درگاههای ورودی مختلفی مثل مشاوره حضوری، تماس تلفنی، پیام صوتی، سامانه پیامکی، استحقاق درمان و سامانه خدمات غیرحضوری پاسخ داده میشود و همه اینها بهجز مواردی است که در فضای رسانهای طرح میشود.
طبیعتاً پاسخگویی به هنگام و دقیق به سؤالات و اطلاعرسانی جامع به صورتی که مردم از حقوق خود مطلع شده و بتوانند مطالبات خود را تا رسیدن به نتیجه پیگیری کنند؛ نقش مهمی در میزان رضایتمندی ذینفعان و سرمایه اجتماعی سازمان دارد. همچنین این طرح با ایجاد سازوکاری برای پاسخگویی هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی، تلاش دارد تا گام بزرگی در جهت تحول دیجیتال و افزایش سرعت و دقت پاسخگویی به نیازها و سؤالات مردم بردارد.
مطابق گزارشها هماکنون داشبورد نتایج نظرسنجیها طراحی و عملیاتی شده و بخشنامه ارتقاء نظام پاسخگویی در واحدهای اجرایی سازمان تدوین و ابلاغشده و با شناسایی خدمات دارای اهمیت و تعامل انسانی سازمان اقدامات لازم در خصوص بهبود فرایندهای پاسخگویی انجام شده است. همچنین اتصال سامانه CRM به ۱۰ سیستم کسبوکاری عملیاتی شده و سرویس چت بات هوش مصنوعی نیز طراحیشده و در مرحله آزمون و استقرار قرار دارد. افزون بر این، دستیار هوشمند خدمات نیز بر پایه ۲۴ سرویس سازمان طراحیشده و پس از طی مراحل ارزیابی در حال طی کردن مراحل انتشار در قالب موبایل اپلیکیشن «تأمینمن» قرار دارد.
طرح اصلاح ساختار و ساماندهی سرمایهگذاری، بنگاهداری و املاک
سازمان تأمین اجتماعی در راستای اصلاح ساختار بنگاهداری، افزایش درآمدهای حوزه سرمایهگذاری، افزایش سهم درآمدهای حاصل از سرمایهگذاری از تعهدات و اجرای الزامات قانون برنامه هفتم پیشرفت و سایر قوانین بالادستی، نسبت به تبیین طرح «سرمایهگذاری خروج از بنگاهداری» بهعنوان یکی از طرحهای تحولیآفرین و توسعهای اقدام کرده است.
سیاستهای کلی تأمین اجتماعی، قانون اجرای سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی و قانون برنامه هفتم پیشرفت را میتوان مهمترین مبانی قانونی برای خروج سازمان تأمین اجتماعی از بنگاهداری محسوب میشوند. در چارچوب طرح اشاره شده، سازمان تأمین اجتماعی باید از شرکتهای خارج از استراتژی کلان سازمان، شرکتهایی که سازمان در آنها فاقد مزیت رقابتی یا تخصص مدیریتی است، مواردی که سهم مالکیت سازمان بیش از حد مجاز قانونی است و صنایعی که باعدم تمرکز استراتژیک مواجهاند و سازمان در آنها حضور پراکنده و غیر مؤثر دارد، خارج یا مالکیت خود را به حد قانونی کاهش دهد.
افزایش بازدهی و سودآوری، کاهش ریسک و افزایش نقد شوندگی، کاهش هزینههای بالاسری، تمرکز بر رسالت اصلی سازمان، شفافیت و پاسخگویی بیشتر، حرفهایگرایی و شایستهسالاری، همچنین چابکی در تصمیمگیری، بخشی از مزایا و کارکردهای گذار از رویکرد «بنگاهداری» به «سهامداری حرفهای و مدیریت پرتفوی» محسوب میشوند.
«تشکیل سبد سرمایهگذاری حرفهای با بیشینهسازی عایدی جاری و آتی»، «حداقلسازی ریسک و افزایش نقد شوندگی داراییها با رعایت اصول شفافیت» و «حاکمیت شرکتی و عدالت بیننسلی» را میتوان بخشی از اهداف و کارکردهای اصلی طرح سرمایهگذاری و خروج از بنگاهداری برشمرد. همچنین در قالب این طرح، تشکیل سبدی از داراییهای ملکی و شرکتی با بیشترین بازدهی جاری و سرمایهای، کمترین ریسک و بیشترین نقد شوندگی در چارچوب الزامات قانونی هدفگذاری شده است.
در چارچوب طرح ساماندهی شرکتها و املاک، کارکردهایی نظیر؛ ارتقای حاکمیت شرکتی، افزایش شفافیت و هدفمند کردن و ساماندهی منابع مسئولیت اجتماعی شرکتها با استفاده از فناوریهای نوین و ساماندهی املاک و مستغلات سازمان با رویکرد مولدسازی و ارزشآفرینی آنها با بهرهگیری از ابزارهای نوین بازار سرمایه در دستور کار قرارگرفته و تاکنون سامانه جامع حاکمیت شرکتی (سامانه رصد و پایش اقتصادی) طراحی و عملیاتی شده و سامانه جامع املاک نیز در حال طی کردن آخرین مراحل استقرار است. در این زمینه و پس از ابلاغ ضوابط سرمایهگذاری سازمانها و صندوقهای بازنشستگی که توسط هیئت وزیران انجامشده، کمیته سرمایهگذاری سازمان تشکیلشده و در حال تمهید ساماندهی سرمایهگذاری، بنگاهداری و املاک مرتبط با سازمان میباشد.
طرحهای اجرایی شده
همانگونه که پیشتر اشاره شد، طرحهای «چشمانداز تأمین اجتماعی نوین»، «اجرای نظام انتصابات بر مبنای شایستهسالاری»، «پرداخت مبتنی بر عملکرد و بهبود پرداخت به کارکنان» و «بهرهوری منابع مالی سازمان» مراحل سیاستگذاری را با موفقیت به اتمام رسانده و وارد فاز اجرایی و استقرار در ساختارهای عملیاتی سازمان شده و به همین دلیل در فهرست طرحهای مختومه منظور شدهاند.
مدیران این طرحها موظفند به مدت ۶ ماه، گزارش ماهانه استقرار و استمرار اجرای طرح را به مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی و مدیر هماهنگی، نظارت و ارزیابی طرحهای تحولی ارائه و با همکاری مشترک مدیر طرح، موسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی و مدیر هماهنگی، نظارت و ارزیابی طرحهای تحولی، نسبت به مستندسازی اقدامات طرح (معرفی، برنامهها و دستاوردهای طرح) و انتشار آن اقدام کنند.
در طرح ۱۲ «چشمانداز تأمین اجتماعی نوین»، چشمانداز راهبردی سازمان تأمین اجتماعی تا سال ۱۴۳۰ باهدف تحول کامل در ساختار، فرآیندها، خدمات و حکمرانی، بهمنظور افزایش کارآمدی، شفافیت، عدالت اجتماعی و رضایتمندی ذینفعان طراحی و تدوین شد.
در طرح ۱۴ «اجرای نظام انتصابات بر مبنای شایستهسالاری»، دستورالعمل نظام انتصابات و انتصاب مدیران بر اساس شایستگی، توانمندی و عملکرد تدوین و اجرایی شد و با برگزاری آزمون استعدادیابی افراد مستعد سازمان شناسایی و رتبهبندی شده و بانک اطلاعاتی مدیران واجد شایستگی و توانمندیهای کلیدی تشکیل شد.
در طرح ۱۵ «پرداخت مبتنی بر عملکرد و بهبود پرداخت به کارکنان»، با تدوین دستورالعملهای مرتبط تلاش شد تا ارتقای انگیزه، رضایتمندی و بهرهوری کارکنان از طریق استقرار نظام پرداخت مبتنی بر عملکرد و اصلاح ساختار مزایا و حقوق، اجرایی شود.
در طرح ۱۸ «بهرهوری منابع مالی سازمان»، موضوع بهرهوری و کارایی استفاده از منابع مالی سازمان تأمین اجتماعی از طریق مدیریت هوشمند، برنامهریزی مبتنی برداده و کنترل هزینهها، باهدف تضمین پایداری مالی و تقویت توان سازمان در ارائه خدمات به ذینفعان در حال استقرار و پیگیری است. سامانه تسویه و تهاتر مکانیزه مبتنی بر توکن تأمین اجتماعی (تکو) نیز مورد بهرهبرداری قرار گرفت
در نهایت انتظار میرود با استقرار کامل طرحهای تحولی تأمین اجتماعی که بر مبنای خرَد جمعی و مدیریت پروژهای طراحی شدهاند، شناسایی و حل دیگر مسائل سازمان نیز با این رویکرد، تداوم یافته و با همکاری خانواده بزرگ تأمین اجتماعی، مسیر ایفای تعهدات با کارآمدی و ثبات بیشتر تحقق یابد.
