شاخص صلح جهانی (Global Peace Index) که از سال ۲۰۰۷ به صورت سالانه توسط «موسسه اقتصاد و صلح» (Institute for Economics & Peace) مستقر در سیدنی منتشر میشود، روز سهشنبه ۹ ژوئن ۲۰۲۶ منتشر شد. این شاخص با استفاده از ۲۳ شاخص کمی و کیفی در سه حوزه «امنیت جامعه»، «درگیریهای داخلی و خارجی» و «نظامیگری» گردآوری میشود.
جدیدترین گزارش نشان میدهد صلح جهانی برای دوازدهمین سال متوالی رو به زوال است و وضعیت صلح در ۱۱۹ کشور جهان نسبت به سال ۲۰۰۸ بدتر شده است. تعداد درگیریهای مسلحانه مرتبط با دولتها نیز به بالاترین سطح از پایان جنگ جهانی دوم یعنی ۶۱ درگیری در سال ۲۰۲۴ رسیده که نسبت به ۱۵ سال پیش دو برابر شده است. «گسست عظیم» (Great Fragmentation) ژئوپلیتیکی با افزایش نفوذ قدرتهای میانی و تضعیف قدرتهای سنتی اروپایی، این روند را شتاب بخشیده است. سه شاخص «اعتراضات خشونتآمیز»، «درگیریهای داخلی» و «درگیریهای خارجی» بیشترین زوال را تجربه کردهاند. همچنین ردپای فیزیکی هوش مصنوعی (مراکز داده عظیم و مصرف انرژی) معمای صلح را پیچیدهتر کرده است.
شاخص صلح جهانی ۲۰۲۶ نشان میدهد که جهان با پیامدهای اقتصادیِ تعدادِ بیسابقهای از درگیریها دست و پنجه نرم میکند؛ درگیریهایی که بهطور فزایندهای به هم مرتبط شده و حل آنها دشوار است. صلح جهانی برای دوازدهمین سال متوالی رو به زوال رفته است. محرک این روند، تغییر ژئوپلیتیکی عمیقی به نام «گسست عظیم» (Great Fragmentation) است که با افزایش نفوذ قدرتهای میانی و تضعیف روزافزون قدرتهای سنتی اروپایی مشخص میشود.
این تحول همزمان با انقلابی سریع در فناوری جنگافزار رخ داده که قوانین بینالمللی و دیپلماسی را بسیار تضعیف کرده و از اهمیت آن در سطح بینالمللی کاسته است. برای نخستین بار در تاریخ، ماشینها تصمیمات مرگ و زندگی را در میدان نبرد اتخاذ میکنند، چنان سریع که انسانها نمیتوانند این تصمیمات را بررسی کنند و چارچوبهای بینالمللی که قرار است تنظیمگر این تصمیمات باشند، فاقد تعهد جهانی شدهاند.
اکنون ۱۱۹ کشور در جهان وجود دارند که وضعیت صلح در آنها نسبت به سال ۲۰۰۸ بدتر شده است. درگیری (مسلحانه) محرک اصلی این زوال بوده است.
در میان شاخصها سه شاخص اصلی با بیشترین زوال از سنجش صلح جهانی در سال ۲۰۰۸ عبارتند از: اعتراضات خشونتآمیز، درگیریهای داخلی جنگی و درگیریهای خارجی جنگی.
هزینه تثبیت و حفظ صلح در سال ۲۰۲۵ به ۴۹.۲ میلیارد دلار آمریکا رسیده که تنها ۰.۵ درصد از کل هزینههای نظامی (بر اساس شاخص قدرت خرید) است. اگرچه این رقم نسبت به ۳۷.۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۸ افزایش یافته، اما تثبیت و حفظ صلح همچنان سهم بسیار کوچکی از کل هزینههای مهار خشونت را به خود اختصاص میدهد.
تعداد درگیریها به بالاترین سطح خود از پایان جنگ جهانی دوم رسیده است. در سال ۲۰۲۴، ۶۱ درگیری مسلحانه مرتبط با دولتها در جریان بوده که این رقم در ۱۵ سال گذشته دو برابر شده است. این گسترش تقریبا به طور کامل توسط «درگیریهای درونکشوری بینالمللیشده» (internationalised intrastate conflicts) ایجاد شده است؛ درگیریهایی که از سال ۲۰۱۰ بیش از ۱۷۵ درصد افزایش یافتهاند.
پهپادها به سلاح تعیینکننده جنگ مدرن تبدیل شدهاند و سریعتر از آن گسترش مییابند که دولتها بتوانند با آن همگام شوند. حملات پهپادی بین سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵ حدود ۱۱هزار و500 درصد افزایش یافته و ۵۶۵ گروه مسلح مختلف در این بازه حداقل یک حمله انجام دادهاند.
همچنین ردپای فیزیکی هوش مصنوعی در حال تغییر سریع سیستمهای انرژی جهانی است. پیشبینی میشود مصرف برق مراکز داده تا سال ۲۰۳۰ به ۹۴۵ تراواتساعت برسد که دو برابر سطح سال ۲۰۲۴ است. مراکز داده در ایرلند در حال حاضر ۲۲ درصد از برق اندازهگیریشده ملی این کشور را مصرف میکنند.
این آمار نشاندهنده یک تغییر پارادایم است: هوش مصنوعی از یک فناوری مجازی به یک نیروی فیزیکی و ژئوپلیتیکی تبدیل شده که مستقیما بر توازن قدرت، امنیت انرژی و تهدیدات نظامی تاثیر میگذارد. ردپای فیزیکی هوش مصنوعی شامل مراکز داده عظیم، سرورهای پرمصرف و سیستمهای خنککننده است که انرژی و آب زیادی مصرف کرده و زبالههای الکترونیک و آلودگی زیستمحیطی ایجاد میکنند.
صلح در قرن بیست و یکم دیگر فقط نبود جنگ نیست، بلکه مدیریت رقابت بر سر منابع جدید و حفاظت از زیرساختهای حیاتی در برابر تهدیدات سایبری و فیزیکی است.
