روند صعودی تورم تولیدکننده و زنگ خطر رشد قیمت مواد غذایی

تورم تولیدکننده یا شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) معیاری برای سنجش تغییر قیمت کالاها و خدمات در مرحله تولید است. این شاخص معمولا پیش‌نگر تورم مصرف‌کننده محسوب می‌شود، زیرا افزایش هزینه تولید اغلب با فاصله زمانی به بازار مصرف منتقل می‌شود و در نهایت قیمت کالاها و خدمات برای خانوارها را افزایش می‌دهد.

بر اساس گزارش جدید مرکز آمار، تورم فصلی تولیدکننده که در پاییز سال قبل ۱۲.۷ درصد بود، در در زمستان ۱۴۰۴ با ۱۲.۱ واحد درصد افزایش به 24.8 درصد رسیده است. به بیان دیگر، میانگین قیمت دریافتی توسط تولیدکنندگان به ازای تولید محصولاتشان در داخل کشور، در فصل زمستان 1404 نسبت به فصل قبل، 24.8 درصد افزایش دارد.

در میان بخش‌های مختلف اقتصادی، کشاورزی بیشترین فشار تورمی را تجربه کرده است. به‌طوری‌که تورم فصلی این بخش به ۴۱.۴ درصد رسیده؛ این در حالی است که تورم فصلی تولیدکننده در بخش کشاورزی در فصل پاییز 22.1 درصد بود.

در مقابل، بخش تولید، انتقال و توزیع برق کمترین تورم فصلی را با ۰.۷ درصد ثبت کرده است. همچنین تولید برق تنها بخشی است که تورم تولیدکننده آن نسبت به فصل قبلی کاهش یافته است. تورم فصلی تولیدکننده بخش تولید، انتقال و توزیع برق در پاییز سال قبل 1.7 درصد بوده است.

با این حال تورم فصلی تولیدکننده در بخش‌های صنعت، معدن و خدمات نیز روند صعودی داشته، به‌طوری که به ترتیب از 11.7، 16.7 و 10.2 درصد در پاییز سال قبل به 27.1، 20.2 و 11.7 درصد در زمستان رسیده است. بر این اساس حوزه خدمات کمترین افزایش تورم فصلی را تجربه کرده است.

صدرنشینی تورم نقطه‌ای در بخش کشاورزی و صنایع غذایی

تورم نقطه‌به‌نقطه تولیدکننده نیز در زمستان به ۶۵ درصد رسیده است؛ یعنی متوسط قیمت دریافتی تولیدکنندگان نسبت به زمستان سال قبل ۶۵ درصد افزایش یافته است. این شاخص در پاییز ۵۲.۲ درصد بود و اکنون ۱۲.۸ واحد درصد رشد کرده است.

در این شاخص نیز بخش کشاورزی بالاترین نرخ تورم را ثبت کرده و تورم نقطه‌ای آن به ۸۸.۹ درصد رسیده است. کمترین تورم نقطه‌به‌نقطه تولیدکننده نیز مربوط به بخش برق با ۳۳ درصد بوده است.

افزایش تورم تولیدکننده در بخش کشاورزی اهمیت زیادی دارد، زیرا این بخش مستقیما با امنیت غذایی و قیمت کالاهای اساسی در ارتباط است. جزئیات گزارش نشان می‌دهد در زیرگروه «پرورش حیوانات» تورم نقطه‌به‌نقطه به ۱۰۵.۵ درصد رسیده و در بخش «گاوداری صنعتی» این رقم حتی به ۱۳۰.۸ درصد افزایش یافته است. همچنین «سایر محصولات حیوانی» تورم نقطه‌ای ۱۲۶ درصدی را تجربه کرده‌اند.

این ارقام به معنای آن است که هزینه تولید محصولات پروتئینی، لبنی و دامی نسبت به زمستان سال گذشته بیش از دو برابر شده و احتمال انتقال این فشار به قیمت مواد غذایی در بازار مصرف بالاست. در شرایطی که خانوارها طی سال‌های اخیر با کاهش قدرت خرید مواجه بوده‌اند، ادامه روند صعودی تورم تولیدکننده می‌تواند فشار معیشتی را تشدید کند.

این در حالی است که در سال‌های گذشته گزارش‌های مختلفی از کاهش سرانه مصرف گوشت و محصولات لبنی منتشر شده و رشد قیمت این محصولات می‌تواند این وضعیت را تشدید کند. برای مثال اخیرا اکوایران با محاسباتی که برمبنای داده‌های هزینه درآمد خانوار مرکز آمار انجام شده، نشان داده که متوسط مصرف گوشت قرمز یک خانوار ایرانی در ماه از حدود 2.8 کیگوگرم در سال 1390 به 1.25 کیلوگرم در سال 1403 رسیده است. همچنین سال گذشته سخنگوی صنایع لبنی ایران از کاهش 10 درصدی مصرف لبنیات در کشور از ابتدای سال 1404 خبر داد و گفته بود افت قدرت خرید خانوارها، مشکلات تأمین علوفه دام و نوسانات ارزی، تعادل بازار لبنیات را با چالش جدی مواجه کرده است.

بخش صنعت نیز 1404 با افزایش قابل توجه هزینه‌ها مواجه شده است. تورم نقطه به نقطه صنعت نیز در زمستان سال قبل به ۶۶.۳ درصد رسیده و این در حالی است که این رقم در پاییز 50.9 درصد بوده است.

در میان صنایع مختلف نیز، تولید محصولات غذایی با تورم نقطه‌ای ۱۰۲.۹ درصدی یکی از بالاترین ارقام را ثبت کرده است. این مسئله نشان می‌دهد صنایع غذایی نیز بیش از سایر بخش‌ها تحت تاثیر رشد قیمت مواد اولیه، انرژی، حمل‌ونقل و نهاده‌های تولید قرار گرفته‌اند. کمترین تورم نقطه‌ای در حوزه صنعت نیز با 37.5 درصد مربوط به تولید فرآورده‌های توتون و تنباکو است.

تورم نقطه‌ای در بخش معدن نیز از 51.8 درصد در پاییز سال 1404 به 64.8 درصد در زمستان رسیده است. در این حوزه بیشترین تورم مربوط به استخراج زغال سنگ (90.8) درصد است.

در بخش خدمات، اگرچه نرخ تورم نسبت به کشاورزی و صنعت پایین‌تر است، اما همچنان روندی افزایشی دارد. تورم نقطه‌ای خدمات ۴۹.۷ درصد اعلام شده و این در حالی است که این رقم در پاییز معادل 45.1 درصد بوده است. در این میان بخش «حمل‌ونقل و انبارداری» با تورم نقطه‌ای ۶۱.۲ درصد و «فعالیت‌های خدماتی مربوط به تامین جا و غذا» با تورم ۶۹.۹ درصدی از جمله بخش‌هایی هستند که افزایش قابل توجه قیمت را تجربه کرده‌اند. رشد هزینه حمل‌ونقل معمولا اثر زنجیره‌ای بر کل اقتصاد دارد، زیرا هزینه جابه‌جایی مواد اولیه و کالاها را افزایش می‌دهد.

یکی دیگر از نکات قابل توجه گزارش، افزایش تورم سالانه تولیدکننده است. این شاخص که درصد تغييرات شاخص قيمت كل توليدكننده در چهار فصل منتهی به فصل زمستان ۱۴۰۴ نسبت به مدت مشابه در سال قبل را نشان می‌دهد، به ۵۱.۲ درصد رسیده؛ در حالی که در پاییز ۴۵ درصد بود.

بیشترین تورم سالانه در میان گروه‌های اصلی مربوط به بخش «تولید، انتقال و توزیع برق» با ۶۵.۸ درصد بوده است؛ هرچند این بخش در تورم فصلی و نقطه‌ای رشد کمتری را ثبت کرده بود. کمترین تورم سالانه نیز به خدمات با ۴۴.۵ درصد تعلق دارد.

افزایش نرخ ارز، رشد هزینه واردات مواد اولیه، محدودیت‌های تولید، نوسانات بازار انرژی و کسری بودجه دولت از جمله عواملی هستند که معمولا بر تورم تولیدکننده اثر می‌گذارند و حالا پیامدهای جنگ و فضای نااطمینانی حاکم بر اقتصاد ممکن است در ماه‌های بعد، روند صعودی تورم را تشدید کند.

در چنین شرایطی، کنترل هزینه‌های تولید، ثبات‌بخشی به بازار ارز، کاهش نااطمینانی اقتصادی و حمایت هدفمند از بخش‌های مولد می‌تواند نقش مهمی در مهار فشارهای تورمی داشته باشد. در غیر این صورت، ادامه روند فعلی ممکن است علاوه بر کاهش بیشتر قدرت خرید خانوارها، تولیدکنندگان را نیز با چالش‌هایی در تامین سرمایه در گردش و حفظ ظرفیت تولید مواجه کند.