بوی پس از انفجار؛ هشدار درباره آلودگی شیمیایی در هوای مناطق جنگ‌زده

سعیده برزگر، پژوهشگر گروه مطالعات محیط‌زیست مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران در توضیح این وضعیت می‌گوید پس از انفجار یا آتش‌سوزی، شهروندان معمولا بوی تند، غیرعادی و ناخوشایندی در محیط احساس می‌کنند؛ بوهایی که به گفته او ناشی از ترکیبات آلی فرار (VOCs)، اکسیدهای نیتروژن (NOx)، دی‌اکسید گوگرد (SO₂)، هیدروژن سولفید (H₂S) و ذرات معلق ریز (PM₂.₅ و PM₁₀) در هوا هستند.

او تأکید می‌کند این ترکیبات در نتیجه احتراق ناقص مواد مختلف از جمله پلاستیک‌ها، سوخت‌ها و مصالح ساختمانی آزاد می‌شوند و می‌توانند بویی شبیه پلاستیک یا لاستیک سوخته، مواد شیمیایی تند یا بوی خفه‌کننده ایجاد کنند.

به گفته برزگر، این بوها تنها یک تجربه حسی ناخوشایند نیستند، بلکه می‌توانند نشانه‌ای از آلودگی هم‌زمان شیمیایی و فیزیکی در محیط باشند. او توضیح می‌دهد استنشاق این ترکیبات حتی در غلظت‌های پایین نیز ممکن است موجب تحریک چشم‌ها و دستگاه تنفسی شود.

این پژوهشگر محیط‌زیست با اشاره به منشأ علمی این بوها می‌گوید انفجارها از چند مسیر اصلی موجب انتشار آلاینده‌ها می‌شوند؛ نخست، سوختن اجزای ساختمان‌ها مانند پلاستیک‌ها، رنگ‌ها، عایق‌ها، سیم‌ها و تجهیزات الکترونیکی که حجم زیادی از مواد شیمیایی فرّار و سمی را وارد هوا می‌کند.

به گفته او در برخی موارد مواد منفجره پس از انفجار کامل نمی‌سوزند و بقایای آن‌ها می‌تواند بوی تند و آزاردهنده ایجاد کند. همچنین تخریب شبکه‌های آب و فاضلاب نیز ممکن است باعث نشت مواد آلی و ایجاد بوی ناشی از فساد و تخمیر در محیط شود.

برزگر در ادامه تأکید می‌کند که این وضعیت باید به‌عنوان یک هشدار جدی تلقی شود و بوی تند پس از انفجار نباید نادیده گرفته شود. او کاهش تماس با هوای آلوده و دور شدن از محل را نخستین اقدام ضروری می‌داند. به گفته او در صورت احساس چنین بوهایی، بهتر است افراد در جهت مخالف باد حرکت کنند، از توقف در فضای باز نزدیک محل خودداری کنند و در صورت امکان به فضاهای سرپوشیده و امن پناه ببرند.

استفاده از ماسک‌های فیلتردار برای کاهش تماس با ذرات معلق توصیه شده و در نبود آن، استفاده از دستمال مرطوب به‌عنوان راهکار موقت مطرح می‌شود. پس از خروج از محیط آلوده نیز شست‌وشوی کامل پوست و مو با آب و صابون، شست‌وشوی چشم‌ها در صورت تحریک و جدا کردن لباس‌های آلوده در کیسه‌های بسته از جمله اقدامات مهم عنوان شده است. در صورت بروز علائمی مانند سوزش چشم، تنگی نفس، سرگیجه یا تهوع، انتقال فوری به هوای تازه و مراجعه به مراکز درمانی در موارد شدید توصیه می‌شود. همچنین بر بستن پنجره‌ها و درها و خاموش کردن سیستم‌های تهویه‌ای که هوای بیرون را وارد می‌کنند تأکید شده تا از ورود آلاینده‌ها به فضای داخلی جلوگیری شود.