هر روز ده‌ها سایت و صفحه اینستاگرامی، محصولات حوزه سلامت را تبلیغ می‌کنند؛ لاغری یا چاقی با فرآورده‌های گیاهی، داشتن پوستی صاف و بدون لک و جوش به کمک کرم‌های معجزه‌گر. اگر در اینترنت به جست‌وجوی محصولات مراقبت از پوست پرداخته‌اید، الگوریتم‌های اینستاگرام و گوگل این قبیل تبلیغات را بیشتر به شما نمایش می‌دهند. خرید کرم‌هایی با ادعای «درمان قطعی لک»، «رفع چروک در هفت روز»، «لیفت بدون جراحی»، «کلاژن‌سازی فوری» و پودرهای گیاهی لاغری یا چاقی مدام به کاربران پیشنهاد می شود.
علیرضا محبی پور، متخصص پوست و مو و سخنگوی انجمن متخصصین پوست ایران در این زمینه به آتیه آنلاین می‌گوید: «در حال حاضر در حوزه محصولات بهداشتی و درمانی دو نوع تجارت اینستاگرامی وجود دارد؛ نوع اول فروش محصولات مجوزدار و رسمی که اتفاقا در اقلیت قرار دارند و دوم محصولات تقلبی، بی‌کیفیت و اغلب آسیب‌رسان که متاسفانه اکثریت موارد را شامل می‌شود.»
به گفته او در حوزه پوست و زیبایی، کلاهبرداران مجازی یا دست روی بیماری‌های مزمنی مانند پیسی (ویتیلیگو)، طاسی‌های ژنتیکی، پسوریازیس، ملاسما و... می‌گذارند که به دلیل نداشتن درمان‌های قطعی بیماران را عاصی کرده‌اند و یا به تبلیغ مواردی مانند اکسیر جوانی با عناوینی همچون جوان‌سازی معجزه‌آسای پوست آن هم تنها با مصرف یک کرم می‌پردازند.
او ادامه می‌دهد: «در واقع تبلیغ‌کنندگان در هر دوی این موارد از ناآگاهی مردم سوءاستفاده می‌کنند. در این تبلیغات، ویدئوها و تصاویر فیلتر شده یا ساخته شده به کمک هوش مصنوعی به نمایش گذاشته می‌شود که هیچ یک واقعی نیست و از این طریق مشتری‌ها را به دام می‌اندازند.»
برخی فروشندگان محصولات بهداشتی- آرایشی در فضای مجازی، نه شرکت ثبت‌شده ای دارند، نه مجوز تولید و نه آدرس مشخص و نه حتی خدمات پس از فروش. خانمی 52 ساله در این مورد می‌گوید: «سال‌هاست که لک‌های بزرگ قهوه‌ای روی پوستم بسیار آزارم می‌دهد. چند وقت پیش تبلیغاتی در اینستاگرام در مورد یک کرم ضد لک نظرم را جلب کرد. با توجه به عکس‌های قبل و بعد از مصرف این کرم توسط عده‌ای که ادعا می‌کردند این کرم را مصرف کرده‌اند، اعتماد کردم. کرم را با قیمت بسیار بالا سفارش دادم، اما هیچ تاثیری روی پوستم نداشت. بارها برای اعتراض از طریق شماره واتس آپی که سفارش داده بودم، تماس گرفتم، اما کسی پاسخگو نبود.»
ادعاهای تبلیغاتی نباید گمراه‌کننده باشند. به همین دلیل در بسیاری از کشورها مرز مشخصی بین «محصول آرایشی» و «دارو» وجود دارد. اگر یک کرم ادعا کند که بیماری را درمان می‌کند یا ساختار پوست را تغییر می‌دهد، دیگر صرفاً یک محصول آرایشی محسوب نمی‌شود و باید الزامات سخت‌گیرانه‌تری را رعایت کند. زیرا اگر مصرف‌کننده دچار حساسیت، سوختگی یا آسیب پوستی شود، پیدا کردن فروشنده یا پیگیری حقوقی بسیار دشوار است.
یکی از پرطرفدارترین آگهی‌ها در فضای مجازی، تبلیغات محصولات لاغری برای افرادی است که برای کاهش وزن مستاصل شده‌اند. آن‌ها چه بسا راه‌های علمی و صحیح درمانی را هم پیش گرفته‌اند، اما به دلیل زمانبر بودن و سختی مسیر، درمان را که شامل رژیم‌های غذایی دشوار و ورزش بوده، رها کرده‌اند. این عده که دنبال میانبر هستند، طعمه‌های خوبی برای تبلیغ‌کنندگان محصولات لاغری به شمار می‌روند.
یک مادر در این زمینه می‌گوید: «پسرم 50 کیلو اضافه وزن داشت. اهل رژیم گرفتن و ورزش کردن هم نیست. اخیرا یک پودر گیاهی را که آنلاین خریده، مصرف می‌کند که خوشبختانه موفق شده چندین کیلو وزن کم کند اما بعد از کاهش وزن بسیار عصبی و پرخاشگر شده است.»
محبی‌پور در این باره توضیح می‌دهد: «تولیدکنندگانی که ادعا می‌کنند، پودر گیاهی لاغر کننده می‌فروشند، متامفتامین را که پیش درآمد ماده اعتیاد‌آور شیشه است با چند گیاه ترکیب کرده و با نام داروی لاغری به مشتریان می‌فروشند. در نتیجه اگرچه فرد پس از مدتی استفاده از این ترکیبات به اصطلاح گیاهی به دلیل کاهش اشتها واقعا لاغر می‌شود، اما عوارض آن پس از حدود سه ماه نمایان می‌شود. عوارضی همچون عصبی شدن، پرخاشگری، بی‌خوابی، لرزش دست و... که همگی از عوارض متامفتامین هستند.»
گروهی هم به دنبال روش‌های میانبر برای افزایش وزن هستند. یک خانم 29 ساله که پس از چند ماه مصرف پودرهای چاق‌کننده دچار مشکلات گوارشی و پوستی شده است، می‌گوید: «چند ماه پیش، از طریق یکی از صفحات اینستاگرامی با محصولی برای افزایش وزن آشنا شدم. من هم از طریق همان صفحه آن محصول را سفارش دادم. طی ماه اول و دوم افزایش وزن پیدا کردم. خیلی خوشحال بودم تا جایی که این پودر گیاهی را به دوستانم هم معرفی می‌کردم. اما اخیرا، دچار مشکلات گوارشی و پوستی شده‌ام و دکتر برایم آزمایش خون تجویز کرده است.»
سخنگوی انجمن متخصصین پوست ایران یادآور می‌شود: «هرچند کورتن در درمان برخی از بیماری‌ها مانند بیماری‌های روماتیسمی مفید است و تجویز می‌شود، اما دارای عوارض زیادی مانند چاقی و از دست رفتن برخی ارگان‌های بدن مانند کلیه است. اما تولیدکننده فرآورده‌های گیاهی افزایش دهنده وزن، چند گیاه را با دگزامتازون که نوعی داروی کورتنی است، ترکیب کرده به عنوان داروی گیاهی و طبیعی چاق‌کننده می‌فروشد.»
به گفته او افراد با مصرف این داروها، طی ماه اول و دوم افزایش وزن پیدا می‌کنند اما از ماه سوم به بعد عوارض شروع می‌شود: «چاقی به حدی می‌رسد که پوست ترک بر می‌دارد و جوش‌های غیرمعمول روی پوست ظاهر می‌شود. همچنین احتمال ریزش مو، آسیب چشمی، معده و مشکلات عصبی وجود دارد.»
محبی می‌گوید: «وقتی این افراد به ما مراجعه می‌کنند و داستان داروی گیاهی چاقی را مطرح می‌کنند، پس از فرستادن دارو به آزمایشگاه مشخص می‌شود، داخل این پودر گیاهی، ترکیبات پردنیزولون یا دگزامتازون (داروهای کورتونی) بوده است.»
لک‌های صورت یکی از مواردی است که به دلیل آنکه زیبایی فرد را تحت الشعاع قرار می‌دهد، به ویژه برای زنان به شدت آزار دهنده‌اند. برخی افراد طی سال‌ها با انواع روش‌های درمانی و صرف هزینه‌های بالا هم نتوانسته‌اند لک‌ها را از بین ببرند.
محبی پور تاکید می‌کند: «اگرچه این کرم‌ها پوست صورت را ظرف سه تا چهار هفته روشن می‌کند اما از آنجا که حاوی کورتن‌های قوی هستند، مصرف‌کنندگان بعد از سه تا چهار ماه سر از مطب‌های متخصصان پوست در می‌آورند. آنان می‌گویند، با وجود آنکه پوستشان شفاف و روشن‌تر شده، ولی وقتی به صورتشان دست می‌زنند، صورتشان زخم می‌شود. این مراجعان همچنین از چروک شدن پوست صورت و گشاد شدن عروق پوستی گلایه دارند.»
او ادامه می‌دهد: «کورتن، همه سلول‌ها حتی سلول‌های رنگ‌ساز پوست را تحلیل می‌برد و مصرف آن برای پوست قدغن است. اما مصرف‌کنندگان بی‌اطلاع، زمانی متوجه آسیب‌ها می‌شوند که سلول‌های پوستشان روبه نابودی است. در نتیجه بیماران برای رفع آن باید دو تا سه سال درمان را دنبال کنند و دست آخر هم شاید هیچ وقت پوستشان به وضعیت اول برنگردد.»
تبلیغات در فضای مجازی نیازمند ضابطه‌مند شدن است. هرچند وزارت بهداشت تاکنون تلاش‌هایی را در این زمینه انجام داده است، اما ظاهرا کافی نبوده است. از سوی دیگر اطلاع‌رسانی در این حوزه از سوی مراجع صاحب صلاحیت مانند وزارت بهداشت و انجمن متخصصان پوست، گامی بسیار موثر برای آگاهی‌بخشی به جامعه است.
