نزدیکی جامعه به نقطه اضطرار سلامت روان؛ راهکار اصلی استفاده از ظرفیت بیمه‌هاست

ایرانیان سال سختی را گذراندند؛ سالی که در آن دو جنگ و اعتراضات دی ماه و تورم افسارگسیخته باعث شد اوضاع زندگی از همیشه سخت‌تر شود. فشارهای ناشی از این شرایط روح و روان جامعه ایرانی را هدف گرفته است. رئیس سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور از نزدیک بودن نقطه اضطرار سلامت روان سخن می‌گوید.

به گزارش ایلنا علیرضا آقایوسفی گفت: بلاتکلیفی ناشی از شرایط نه جنگ و نه صلح می‌تواند اضطراب شدیدی ایجاد کند؛ اضطرابی که در بلندمدت ممکن است به فرسودگی روان‌شناختی و جسمانی بینجامد.

به گفته او، برخی پیامدهای جسمانی این وضعیت به‌ویژه بیماری‌های اسکلتی‌ـ‌عضلانی، ممکن است یک تا دو سال بعد بروز کنند. 

او درباره برآورد وضعیت روانی مردم در سال گذشته توضیح داد: بدون انجام پژوهش دقیق نمی‌توان اظهارنظر قطعی کرد. از نظر فنی در حوزه روان‌شناسی، وقتی افراد در معرض استرس شدید قرار می‌گیرند، بسته به میزان استرس دریافتی و توانایی‌های جسمانی و روان‌شناختی آن‌ها، ممکن است طی یک تا دو سال بعد با اضطراب، افسردگی، تعارضات زناشویی و بیماری‌های جسمانی مواجه شوند.

او ادامه داد: از سوی دیگر، تورم با سرعت بالایی پیش می‌رود و همین مسئله توانایی مردم برای مراجعه به روان‌شناس و مشاور را کاهش می‌دهد؛ به‌ویژه اینکه خدمات روان‌شناسی تحت پوشش بیمه‌های پایه قرار ندارند. بنابراین، ممکن است بسیاری از افرادی که دچار مشکل می‌شوند، توانایی مراجعه به روان‌شناس را نداشته باشند. در نتیجه، نمی‌توانیم به‌طور دقیق ارزیابی کنیم که به همان نسبتی که استرس‌های اجتماعی افزایش پیدا کرده‌اند، مراجعه به روان‌شناسان نیز افزایش یافته است.

او شرایط شغلی روانشناسان را هم خوب نمی‌داند: یک روان‌شناس با احتساب پنج روز کاری در هفته و پنج مراجعه‌کننده در روز، در صورت تکمیل ظرفیت، حدود ۱۰۰ جلسه مشاوره در ماه خواهد داشت. حتی اگر درآمد ماهانه او حدود ۷۰ میلیون تومان باشد، با کسر اجاره، هزینه‌های آب، برق، گاز، تلفن، شارژ، پذیرش و مالیات، مبلغ چندانی باقی نمی‌ماند.

خدمات روان‌درمانی بیمه مناسب ندارند

به باور آقایوسفی راهکار اصلی استفاده از ظرفیت بیمه‌هاست؛ به‌ویژه اینکه خدمات روان‌شناسی و مشاوره جنبه پیشگیرانه دارند. از همین رو در این راستا طرحی تدوین کرده‌ایم و به شورای مرکزی سازمان ارائه داده‌ایم. در صورت موافقت و صدور مجوز، راهنماهای بالینی و دستورالعمل‌های درمانی را به‌صورت استاندارد تدوین می‌کنیم و اجرای آزمایشی آن‌ها را زیر نظر شورای عالی بیمه سلامت پیش می‌بریم. در صورت تأیید، زمینه قرار گرفتن این خدمات تحت پوشش بیمه‌ها فراهم خواهد شد.

او تاکید کرد: اگر منافع اجتماعی را در اولویت قرار دهیم، این طرح باید هرچه سریع‌تر بررسی و تصویب شود تا بتوانیم خدمات را در اختیار مردم قرار دهیم. از زمانی که طرح را ارائه کرده‌ایم، حدود چهار ماه گذشته است و در شرایط تورمی فعلی، این مدت زمان قابل توجهی است.

رئیس سازمان نظام روانشناسی به ایلنا گفت: یکی از ظرفیت‌های مهم، استفاده از امکانات کارخانه‌ها و شرکت‌های بزرگ است. این مجموعه‌ها می‌توانند برای راه‌اندازی مرکز مشاوره از سازمان مجوز بگیرند و خدمات روان‌شناسی را به‌عنوان بخشی از خدمات رفاهی کارکنان خود ارائه دهند. شرکت‌ها می‌توانند روان‌شناس استخدام کنند یا با استفاده از ظرفیت مراکز مشاوره، خدمات مورد نیاز کارکنان را فراهم کنند.

او ادامه داد: این اقدام علاوه بر کمک به کارکنان، می‌تواند در حل مشکلات شغلی و سازمانی نیز مؤثر باشد؛ از جمله تعارض‌های میان کارگران، اختلاف میان کارگران و مدیران یا مقاومت کارکنان در برابر تغییرات سازمانی.

البته ارائه این خدمات باید متناسب با شرایط کارگران باشد: اگر یک کارخانه مطابق استانداردها و پروتکل‌های مشخص پیش برود، می‌تواند طی یک سال تغییرات قابل توجهی مشاهده کند.برای مثال، کارگر باید احساس کند کارخانه‌ای که در آن کار می‌کند، برای او و خانواده‌اش ارزش قائل است. اگر سرپرست شیفت متوجه شود کارگری به دلیل مشکلات خانوادگی یا تعارض با همسرش تحت فشار است، می‌تواند او را به مرکز مشاوره کارخانه معرفی کند و در صورت امکان، برای مراجعه به او فرصت بدهد.

او درباره شرایط روانی در جامعه اعلام کرد: به نظر می‌رسد وضعیت اجتماعی ما تا حدودی به سمت آنومی یا بی‌هنجاری اجتماعی حرکت می‌کند. وقتی استرس‌های اجتماعی افزایش پیدا می‌کنند، به‌تدریج ممکن است اتفاقات نگران‌کننده‌ای رخ دهد؛ از جمله افزایش سن ازدواج، گسترش اعتیاد و قرار گرفتن خانواده در معرض خطر.

او درباره تاثیرات مخرب تورم و دشواری‌های معیشت بر روح و روان مردم گفت: فکر می‌کنم در نهایت ناچار خواهیم شد در مسیر درست حرکت کنیم؛ نگرانی من این است که آن‌قدر در پیشگیری تعلل کنیم که برای بازگشت به وضعیت امروز، ناچار به پرداخت هزینه‌های بسیار بیشتری شویم. امروز درباره پیشگیری صحبت می‌کنیم، اما ممکن است در آینده مجبور شویم درباره درمان‌های اضطراری حرف بزنیم.

او درباره رسیدن به نقطه اضطرار هشدار داد: فکر نمی‌کنم فاصله زیادی داشته باشیم. نرخ طلاق، نرخ ازدواج و نرخ فرزندآوری همگی از موضوعات نگران‌کننده‌اند. من درباره انتخاب فردی افراد برای داشتن فرزند یا تعداد فرزندانشان صحبت نمی‌کنم؛ این موضوع به خود افراد مربوط است. نگرانی زمانی ایجاد می‌شود که فرد بخواهد فرزند بیشتری داشته باشد، اما به دلیل ناتوانی مالی از این تصمیم صرف‌نظر کند. در بلندمدت، باید به پیشگیری توجه کنیم.

به گفته آقایوسفی مشکلات جسمانی نیز قابل توجه‌اند. استرس‌های طولانی‌مدت می‌توانند بر سلامت جسمانی تأثیر بگذارند. افراد ممکن است تلاش کنند فشارهای روانی را کنترل کنند و به زندگی روزمره ادامه دهند، اما این فشارها می‌توانند در بلندمدت با مشکلات جسمانی همراه شوند.

در شرایطی که افراد در یک موقعیت دشوار قرار می‌گیرند و منابع و امکانات محدود می‌شود، ممکن است روابط میان آن‌ها نیز تحت فشار قرار بگیرد: اگر چنین وضعیتی به سطح خانواده برسد، نگران‌کننده‌تر خواهد بود. تأکید می‌کنم که من آمار مشخصی درباره افزایش این جنایت‌ها ندارم.

بلاتکلیفی های اخیر ناشی از جنگ از نظر آقایوسفی اهمیت دارد: باید توجه داشت که وضعیت کلی جامعه در شرایط «نه جنگ و نه صلح» می‌تواند فشارهای روانی قابل توجهی ایجاد کند. در میان تهدیدها، بلاتکلیفی و ابهام از دشوارترین وضعیت‌هاست؛ زمانی که فرد نمی‌داند چه اتفاقی قرار است رخ دهد و نمی‌تواند برای زندگی خود برنامه‌ریزی کند.

به گفته او بلاتکلیفی می‌تواند اضطراب شدیدی ایجاد کند و این اضطراب در بلندمدت ممکن است به فرسودگی روان‌شناختی و جسمانی منجر شود. برخی پیامدهای جسمانی ممکن است یک یا دو سال بعد ظاهر شوند. برای مثال استرس مزمن می‌تواند با انقباض طولانی‌مدت عضلات همراه باشد. وقتی فرد حتی هنگام خواب نیز نتواند به‌خوبی عضلات خود را آرام کند، ممکن است مشکلاتی در ناحیه عضلات، مفاصل و ستون فقرات ایجاد شود.

او ادامه داد: در حوزه روان‌شناختی نیز ممکن است تعارضات خانوادگی بیش از علائمی مانند حملات پنیک به چشم بیایند. وقتی افراد مضطرب و بی‌قرار می‌شوند، آستانه تحمل آن‌ها کاهش پیدا می‌کند و ممکن است سریع‌تر در برابر اطرافیان واکنش نشان دهند.

رئیس سازمان نظام روانشناسی گفت: شعار شخصی من در زندگی این است: زندگی عرصه شطرنجِ من است حتی در دشوارترین شرایط، هیجان خود را کنترل کنید، فکر کنید، پیش‌بینی کنید و راه‌حل بچینید. راه‌حل‌ها را ارزیابی کنید و بهترین راه‌حل را با کمترین آسیب به اجرا بگذارید. هرکدام از ما باید در حد توانایی خود تلاش کنیم بهترین عملکرد را داشته باشیم.