سوگ حل‌نشده دی ماه؛ نهادهای مردمی برای پیشگیری از خودکشی وارد میدان شوند

اعتراضات دی ماه 1404 که در پی نارضایتی‌های اقتصادی و معیشتی شکل گرفت و حوادث بعد از آن، آسیب‌های روانی زیادی را در جامعه ایجاد کرد. این آسیب‌ها به‌ویژه برای بازماندگان و خانواده‌های کشته‌شدگان شدیدتر و وخیم‌تر بود. بسیاری از متخصصان و دفتر سلامت روان وزارت بهداشت هم بارها تاکید کرده‌اند که بعد از چنین حوادثی انتظار افزایش اختلالات روانی و بیماری‌های اعصاب وجود دارد.

یکی از مسائلی که در بین بازماندگان به وجود آمد، اقدام به خودکشی بود. در هشت ماه گذشته چندین مورد خودکشی در میان این افراد گزارش شده و جدیدترین موارد در شهریورماه اتفاق افتاده است.

محمدرضا شالبافان، مدیر دفتر سلامت روانی و اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت در پاسخ به آتیه‌آنلاین درباره تمهیداتی که می‌توان برای ایجاد یک شبکه حمایتی برای بازماندگان بحران‌هایی چون حوادث دی ماه اندیشید گفت: «بحران‌های مختلفی که در کشور رخ می‌دهد، با توجه به حجم و گستردگی و افرادی که در این مواقع مورد آسیب قرار می‌گیرند نیاز به توجه ویژه دارند. کاری که می توان کرد این است که به خود این افراد یعنی خانواده‌ها و بازماندگان اطلاع‌رسانی کنیم و از آن‌ها بخواهیم به هر نحوی که می‌دانند و اعتماد می‌کنند به سیستم‌های حمایتی مراجعه کنند.»

او ادامه داد: «در این زمینه از ابتدای سال گذشته اقدامات مختلفی انجام دادیم. بعد از جنگ 12 روزه، اتفاقات دی ماه و جنگ رمضان سامانه ارائه خدمات مشاوره را به شکل حضوری و تلفنی ایجاد و به مردم اطلاع رسانی کردیم.»

شالبافان در نشستی که امروز به مناسبت روز جهانی پیشگیری از خودکشی با عنوان «تاب‌آوری و خودمراقبتی در شرایط بحران با تمرکز بر پیشگیری از خودکشی»در وزارت بهداشت برگزار شد توضیح داد: «ممکن است دسترسی ما در جاهایی از نظر جغرافیایی آسان‌تر بوده باشد چون می‌دانیم با کجا طرفیم. به طور مثال هم‌اکنون خدمات خانه به خانه در میناب را شروع کرده‌ایم و می‌دانیم با چه محدوده جغرافیایی طرف هستیم.»

به گفته او در مواردی که این امکان نیست، نیاز است که از خود افراد بخواهیم و از طریق رسانه‌ها به آن‌ها اطلاع‌رسانی کنیم تا بتوانند از خدماتی مانند مراکز سراج و سامانه 190 خدمات مشاوره بگیرند: «ما باید از افراد بخواهیم با هر بحرانی و به هر شدتی که روبه‌رو شدند فارغ از علت آن، اگر حال بدی دارند حتما برای درمان مراجعه کنند. جان همه افراد و آسیب‌دیدگان و بازماندگان برای ما ارزشمند است.»

سوگی که فرصت بیان پیدا نکرد

شریعت، رئیس انجمن روانپزشکان هم در پاسخ به این سوال خبرنگار آتیه‌آنلاین گفت: «موضوع بسیار دشواری است. داستان دی ماه در ذهن جامعه ما یک سوگ حل نشده است؛ سوگی که حتی خیلی هم فرصت بیان شدن پیدا نکرده است. من هربار یاد دی ماه می‌افتم حالم بد می‌شود و می‌دانم این اتفاق برای خیلی افراد می‌افتد. اگر کسی در این حوادث عزیزی را از دست داده باشد بدون شک تحمل شرایط برایش دشوارتر خواهد بود.»

به گفته شریعت این مسئله سویه‌های امنیتی به خود گرفته و نزدیک شدن به آن آسان نیست: «هیچ نهادی نمی‌تواند بیاید اعلام کند ما می‌خواهیم خدمات روانشناختی به بازماندگان دی ماه ارائه دهیم. نه آن افراد اعتماد می کنند نه نهاد می تواند این کار را کند و شاید علتی که کسی مستقیم سراغ آن نمی‌رود همین بی‌اعتمادی است.»

رئیس انجمن روانپزشکان ایران گفت: «بعید می‌دانم هیچ سازوکار ملی بتواند برای این مسئله انجام شود. به نظر من این موضوع باید به صورت خودجوش و از سمت خود مردم حل شود. در هر استان و شهری نیروهای حمایتی مردمی شکل بگیرد و سعی کند به خانواده‌ها کمک کند.»

او ادامه داد: «آن‌ها حق دارند حال بدی داشته باشند و نیاز به کمک گرفتن دارند. دیدن این نمونه‌های تلخ دردآور است؛ وقتی شخصی بعد از ماه‌ها سختی کشیدن آن قدر حالش بد شده که اقدام کرده و خودش را از بین برده است. در این شرایط نوعی حس گناه به ما دست می‌دهد. البته در مورد همه موارد خودکشی این حس وجود دارد اما در این مورد بیشتر هم هست. به نظر من همفکری رسانه‌ها و بقیه گروه‌ها می‌تواند مفید واقع شود.»

صدری مجری نشست هم در این باره گفت: «سازمان نظام پزشکی سعی کرد برای اعضای خودش که دچار حادثه شده بودند فضای حمایتی ایجاد کند؛ چه از نظر حقوقی و گرفتن وکیل و چه مشاوره روانی. اگر این الگو در همه جا باشد مفید است. شاید نهادهای ملی نتوانند کمکی کنند اما نهادهای صنفی با کمک‌های خود می‌توانند درصدی از این آسیب را کاهش دهند.»