چندسالی است که با آغاز شهریورماه، مردم برای دریافت واکسن آنفلوآنزا به تکاپو میافتند. گروههای پرخطر در صدر متقاضیان واکسن هستند اما امسال با وجود اینکه به نیمه شهریور نزدیک میشویم، هنوز واکسنی به داروخانهها تحویل داده نشده است.
ویروسها مدام در حال تغییرند و به همین خاطر هرسال واکسنهای جدیدی برای مقابله با سویههای جهشیافته آنفلوآنزا و بیماریهای تنفسی به بازار میآید. این در حالی است که واکسنها امسال پشت ورودیها ماندهاند و امکان ورود به کشور هنوز مهیا نشده است. از طرفی تولید داخلی واکسن هم متوقف شده است. هادی احمدی، سخنگوی انجمن داروسازان در این باره به ایلنا گفت: «واکسن در داخل کشور حتی یک عدد هم تولید نشده، چون نیاز به ماده اولیه و پیش نیازهایی دارد که واردات برخی مواد جانبی را ضروری میکند و متأسفانه در این زمینه نیز موفق به واردات نشدهایم.»
محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو درباره نگرانیهای اخیر درباره واکسن آنفلوآنزا به آتیه آنلاین میگوید: «تأمین واکسن آنفلوآنزا برای فصل پیش رو در حال پیگیری است و تلاش میکنیم از هر مسیر و ظرفیتی که امکانپذیر باشد، نیاز کشور برای واردات واکسن و مواد اولیه تولید، تأمین شود.»
قباد مرادی، مدیر دفتر بیماریهای واگیر وزارت بهداشت به آتیه آنلاین میگوید: «معاونت بهداشت وزارت بهداشت هر سال نیاز واکسن آنفلونزا را برای گروههای پرخطر برآورد میکند و خرید واکسن توسط سازمان غذا و دارو انجام میشود. امسال هم این برآورد اعلام شده که عددی معادل 1.6 میلیون دوز است. به محض دریافت این واکسنها بین دانشگاههای علوم پزشکی کشور توزیع میشود. امسال احتمالا محدودیتهایی از نظر منابع مالی و نحوه خرید و ورود واکسن آنفلونزا به کشور وجود دارد.»
در ماههای اخیر، جنگ و اختلال در حمل و نقل داروها امکان تهیه واکسن را سخت کرده است. محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در این باره گفت: «قول بیمورد نمیدهیم و تلاش میکنیم واکسن را تهیه کنیم اما این موضوع به شرایط و وضعیت محاصرهها و تحریمها نیز بستگی دارد.»
سخنگوی سازمان غذا و دارو درباره شرایط واردات واکسن اعلام کرد: «تأمین واکسن هم مانند سایر اقلام سلامتمحور به فرآیندهای تأمین، انتقال و ورود محمولهها وابسته است و هماهنگیهای لازم برای مدیریت این فرآیند در حال انجام است.»
هاشمی با اشاره به شرایط حمل و نقل گفت: «در برخی مسیرهای حمل دریایی محدودیتهایی ایجاد شده و در مواردی محمولهها از مسیرهای طولانیتر منتقل میشوند که میتواند زمان و هزینه انتقال را افزایش دهد، اما فرآیند تأمین متوقف نشده است.»
علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزرات بهداشت، درباره تامین واکسن آنفلوآنزا برای فصل سرما، به ایسنا گفت: «با وجود چالشهای تامین واکسن، وزارت بهداشت تاکید دارد واکسنهایی که به کشور وارد میشوند سویههای جدید را پوشش دهند. برای تامین واکسن آنفلوآنزا رایزنی میکنیم و این موضوع تقریباً نهایی شده است.»
حمل و نقل دریایی بعد از اتفاقات اخیر و محاصره دریایی عملا متوقف شده است. به گفته سخنگوی سازمان غذا و دارو، تلاش مسئولان برای عدم وابستگی به یک مسیر حمل و نقل است: «متناسب با نوع، حجم و فوریت محموله، از ظرفیتهای دریایی، زمینی و هوایی استفاده کنیم.»
هاشمی تاکید میکند: «حمل هوایی برای اقلام ضروری و فوری مناسبتر است و حمل زمینی نیز در مسیرهایی که امکان استفاده از آن وجود داشته باشد، میتواند بخشی از نیاز را پوشش دهد. این مسیرها جایگزین کامل حمل دریایی نیستند، اما استفاده همزمان از ظرفیتهای مختلف به استمرار زنجیره تأمین کمک میکند.»
ضرورت تزریق واکسن در مقاومسازی بدن در مقابل ویروسهای تنفسی است که کشندگی ویروس را از بین میبرد. همچنین این باور وجود دارد که اگر در شهریور واکسن نزنیم، اثربخشی آن از بین میرود. به گفته مدیر دفتر بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، بهترین زمان تزریق از اواسط شهریور تا اوخر مهر است اما برای گروههای آسیبپذیر بهویژه در هنگام بروز موجهای بیماری، این زمان میتواند ماههای بعدی پاییز هم باشد و مردم نباید نگران این موضوع باشند.»
مرادی ادامه میدهد: «مهمترین گروههایی مورد نظر معاونت بهداشت برای دریافت واکسن رایگان، افراد سالمند به ویژه افراد دارای بیماریهای زمینهای و مادران باردار و کارکنان بهداشتی و درمانی هستند.»
همچنین بیماران خاص، جزو گروههای پرخطری هستند که تزریق واکسن برای آنها ضروری است. این گروه از بیماران به دلیل ضعف سیستم ایمنی و طی کردن دوره درمانی، بهتر است به ویروسهای تنفسی دچار نشوند چون زمان بهبودی آنها نسبت به افراد معمولی طولانیتر است و درمان را با اختلال روبهرو میکند.»
واکسن هنوز نرسید و کمکم علائم آنفلوآنزا خود را نشان میدهد. در این شرایط مرادی توصیه میکند: «مهمترین توصیه در حال حاضر به افراد در معرض خطر، رعایت آداب تنفسی و شست و شوی مرتب دستهاست.»
به گفته او تهویه مناسب، رعایت بهداشت دست و آداب تنفسی، استفاده از ماسک در محیطهای پرخطر و ماندن در خانه هنگام بیماری، مهمترین راههای پیشگیری از آنفلوانزا هستند.
او ادامه میدهد: «رعایت این موارد تا زمانی که واکسن برسد میتواند از افزایش موج ابتلا جلوگیری کند اما به افراد پرخطر توصیه میشود در صورت دسترسی به واکسن، آن را تزریق کنند.»
نگرانی از شیوع بیماریهای تنفسی و وقوع پاندمی، برنامه نظام سلامت کشورها را به سمت پیشگیری از شیوع بیماریها در فصول سرد از طریق واکسیناسیون و مراقبتهای اولیه برده است. بر همین اساس برنامه استراتژیک آنفلوانزای سازمان بهداشت جهانی (۲۰۱۸-۲۰۳۰)، با تأکید بر چالشهای بینالمللی تدوین شده و چشمانداز خود را دستیابی به بالاترین سطح پیشگیری، کنترل و آمادگی در سطح جهانی قرار داده است. در این برنامه بر ضرورت مراقبت ویرولوژیک پیشرفته، بهروزرسانی برنامههای آمادگی ملی، بررسی علل پوشش پایین واکسیناسیون و بهبود استفاده از ابزارهای موجود مانند واکسنها، داروهای ضدویروسی و مداخلات غیردارویی تاکید شده و کشورها موظف به رعایت آن هستند.
سخنگوی انجمن داروسازان اما جنگ را مانع از اجرای دستورالعملها میداند: «ماده ۲۳ کنوانسیون چهارم ژنو به صراحت اعلام میکند که ارسال دارو و کالاهای سلامتمحور حتی در زمان جنگ نیز باید از تحریم و جنگ مصون باشد، اما متأسفانه کشورهای اروپایی، کشورهای متخاصم و حتی سازمان ملل این ماده ۲۳ کنوانسیون ژنو را رعایت نمیکنند و همه سکوت کردهاند.»
در چنین شرایطی تامین واکسن برای ایران روندی طولانی و پیچیده دارد اما همچنان تلاشها برای تهیه اقلام دارویی ادامه دارد. به گفته هاشمی، بر اساس برنامه فعلی، ورود محمولههای اصلی واکسن برای فصل پاییز پیشبینی شده است و نخستین محموله نیز حدود ۴۰۰ هزار دوز خواهد بود. زمان دقیق توزیع پس از ورود محموله و طی مراحل لازم مشخص و از مسیرهای رسمی اعلام میشود.
