ابعاد فاجعه اخیر نپال را باید از دریچه تجربه زنان و دخترانی دید که تحت تاثیر سیلاب قرار گرفتهاند؛ زنانی که بسیاری از آنها پیش از این هم با نابرابریهای عمیق اقتصادی و اجتماعی روبهرو بودهاند.
یکی از سازمانهای محلیِ تحت رهبری زنان که در مناطق آسیبدیده فعالیت میکند، به ما گفته است که «در بسیاری از جوامعی که به آنها سر زدهایم، زنان باردار، زنان شیرده، افراد دارای معلولیت و دیگر کسانی که معمولا از آنها حمایت میکردیم، دیگر وجود ندارند؛ آنها را سیلاب با خود برده است، چون نتوانستند خود را به مناطق مرتفع برسانند.»
این همان چیزی است که در برخورد یک فاجعه طبیعی با نابرابری اجتماعی رخ میدهد: کسانی که پیش از این هم در حاشیه قرار داشتهاند، اغلب نخستین قربانیانی هستند که با سیلاب از میان میروند.
سازمانهای همکار بخش «زنان سازمان ملل» در نپال گزارش دادهاند که بازماندگان زن با کمبود غذا مواجهاند، دسترسی به آب سالم هر روز دشوارتر میشود، خطرات مربوط به امنیت و حفاظت از زنان افزایش یافته و این نگرانی وجود دارد که زنان از تصمیمگیریهایی که آینده امدادرسانی و روند بازسازی مناطق آسیبدیده را تعیین میکند، کنار گذاشته شوند.
پیش از وقوع سیلاب هم زنان و دختران در منطقه راسوا برای تامین آب ناچار بودند مسافتهای طولانی را طی کنند و ساعتها از روز خود را صرف تهیه آب مورد نیاز خانواده کنند. اکنون زنان این منطقه میگویند با تخریب سامانههای آبرسانی، جادهها و پلها، دسترسی آنها به آب سالم عملا قطع شده است.
زنان در شدیدترین مناطق آسیبدیده میگویند غذا در حال حاضر فوریترین نیاز آنهاست.
در نپال پیش از سیلاب هم احتمال داشت که در بسیاری مواقع زنان کمتر از مردان در خانواده غذا بخورند یا آخر از همه غذا بخورند؛ مسئلهای که پیامدهای جدی برای سلامت آنها دارد، بهویژه برای زنان باردار و مادرانی که به نوزادان خود شیر میدهند.
اما پیامدهای بحران فقط به غذا و آب محدود نمیشود. بلایای طبیعی معمولا خطر خشونت مبتنی بر جنسیت، استثمار و قاچاق انسان را افزایش میدهند. تخریب زیرساختها و قطع ارتباطات هم میتواند دسترسی قربانیان به خدمات حمایتی و امکان درخواست کمک را دشوارتر کند.
در برخی از مناطق آسیبدیده، حدود یکسوم زنان بیسواد هستند؛ موضوعی که آگاهی آنها از خدمات ضروری و امکان دسترسی به این خدمات را دشوارتر میکند.
حتی شرایط ابتدایی زندگی روزمره هم میتواند برای زنان و دختران خطرناک شود. هنگامی که توالتهای جداگانه و امن، روشنایی کافی یا حریم خصوصی وجود نداشته باشد، زنان و دختران ممکن است هنگام استفاده از سرویس بهداشتی، حمام کردن، خوابیدن یا حتی رفتوآمد در تاریکی با خطر مواجه شوند.
مهاجرت مردان برای کار در نپال پدیدهای رایج است و در مناطق آسیبدیده، یک خانوار از هر سه خانوار تحت سرپرستی زنان قرار دارد.
زنان سرپرست خانوار در زمان بحران معمولا منابع مالی، فرصتهای درآمدی و شبکههای حمایتی محدودتری در اختیار دارند. بنابراین باید بتوانند بدون موانع اضافی و بهطور مستقل به کمکهای امدادی و برنامههای بازسازی دسترسی پیدا کنند.
اما بحران، بارِ دیگری را نیز بر دوش زنان میگذارد: افزایش شدید کارِ بدون مزد در خانه.
برآوردها نشان میدهد زنان در نپال حدود ۸۵ درصد از کل کار روزانه بدون مزدِ مراقبتی در کشور را انجام میدهند. با مجروح شدن اعضای خانواده و تخریب یا نابودی خانهها، مدارس، سامانههای آبرسانی و دیگر خدمات عمومی، حجم این کار بهشدت افزایش مییابد.
در چنین شرایطی، زنان زمان کمتری برای کسب درآمد، بازسازی معیشت خود یا مشارکت در تصمیمگیری درباره امدادرسانی و بازسازی خواهند داشت.
بخش «زنان سازمان ملل» در مناطق آسیبدیده حضور دارد و مستقیما با سازمانهای تحت رهبری زنان همکاری میکند؛ سازمانهایی که خود نیز در جریان این فاجعه متحمل خسارت و آسیب روانی شدهاند.
تجربه سیلابهای سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۵ نشان داده است که اکثریت قریببهاتفاق زنان نقش معناداری در درخواست یا دریافت کمکهای امدادی نداشتهاند. به همین دلیل، سازمانهای تحت رهبری زنان برای واکنش بشردوستانه در نپال اهمیت ویژهای دارند. هرچه ارتباط مستقیم با زنان بیشتر باشد، کمکهای بشردوستانه هم برای افراد، خانوادهها و جوامع اثربخشی بیشتری خواهد داشت.
بخش «زنان سازمان ملل» در چارچوب برنامه کلی دولت نپال برای مقابله با بحران و همچنین در روند بازسازی، تلاش میکند اطمینان حاصل شود که زنان و دختران به خدمات ضروری و حمایتهای حفاظتی دسترسی داشته باشند. همچنین کارِ مراقبتی بدون مزد در جوامع آسیبدیده به رسمیت شناخته شود و برای کاهش آن چارهاندیشی شود و زنان و سازمانهای تحت رهبری آنان در تصمیمگیریهای مربوط به امدادرسانی و بازسازی، نقشی برابر داشته باشند.
واکنش بشردوستانه باید تجربه زنان و دختران را به رسمیت بشناسد. باید به آنها برسد و باید آنها را بهعنوان نیروهای اصلی و تعیینکننده در روند بازسازی نپال دربرگیرد.
منبع: reliefweb.int
