توافق مقدماتی برای پایان جنگ ایران و بازگشایی تنگه هرمز خبری خوشی برای اقتصاد جهانی است. البته حتی با کاهش قیمت نفت در این هفته، هنوز سوالات زیادی درباره زمان و نحوه ازسرگیری جریان نفت از این شریان حیاتی انرژی باقی مانده است.
پیش از جنگ، تنگه هرمز یکپنجم نفت خام جهان را حمل میکرد. اکنون، خروج صدها کشتی گرفتار در خلیج فارس از این آبراه باریک زمان میبرد. تولیدکنندگان نفتی خلیج فارس که تولید خود را کاهش دادهاند، برای بازگشت به مدار نیاز به زمان دارند. تحلیلگران همچنین میگویند کاپیتانهای کشتی ممکن است برای اطمینان از ایمنی مسیر و تداوم آتشبس تردید داشته باشند.
به طور خلاصه، قیمت نفت، تورم و جریان انرژی به این زودی به سطح قبل از جنگ بازنخواهند گشت، نه برای هفتهها و نه حتی ماهها. با این حال، تمام این پیشبینیها در صورتی معتبر است که توافق (که قرار است روز جمعه امضا شود) پایدار بماند؛ توافقی که هنوز جزئیاتی از آن منتشر نشده است.
حتی اگر تنگه کاملا باز شود، زمان میبرد تا نفتکشها وارد شوند، بارگیری کنند و به کشورهای آسیایی (مشتریان اصلی نفت خلیج فارس از عربستان، عراق، بحرین، امارات، کویت و عمان) برسند. سفر یک نفتکش به ژاپن و بازگشت آن میتواند ۴۵ تا ۵۰ روز طول بکشد.
با توجه به وضعیت پرنوسان، کاپیتانها، بیمهگذاران و مالکان کشتیها در تصمیمگیری برای عبور محتاط خواهند بود. «ریچارد مید»، سردبیر شرکت دادهها و تحلیل کشتیرانی «لویدز لیست» نوشت: «از نظر عملیاتی، این بخش عجلهای برای بازگشت ندارد» و هشدار داد که پاکسازی مینها و بازگشت به مسیرهای عبور بینالمللی پیشنیاز «ناوبری ایمن» است.
بر اساس دادههای شرکت اطلاعات دریایی و انرژی «کپلر»، حدود ۵۰۰ کشتی تجاری همچنان در خلیج فارس باقی ماندهاند و نمیتوانند یکباره از تنگه خارج شوند. «آمنه بکر»، رئیس بخش انرژی خاورمیانه در کپلر، تخمین میزند که پاکسازی مینها شش ماه، خروج و بازگشت کشتیها برای بارگیری مجدد دو تا سه ماه و راهاندازی مجدد تولید در برخی کشورها سه ماه دیگر زمان ببرد.
ایران حق دریافت عوارض از کشتیهای عبوری را طلب کرده و در برخی موارد، برای خروج کشتیها هزینه دریافت کرده است. ترامپ در شبکه اجتماعی خود «تروث سوشیال» گفت که توافق شامل «بازگشایی بدون عوارض» است، اما ایران این موضوع را تایید نکرده است.
«توربیورن سولتوت»، تحلیلگر ارشد خاورمیانه در شرکت اطلاعات ریسک «وریسک مپلکرافت»، گفت دوره بین اعلام و امضای توافق «به هر دو طرف مجال میدهد تا اظهارات متناقضی درباره توافق منتشر کنند، به ویژه درباره میزان مدیریت ایران بر تردد و دریافت عوارض.»
پرداخت عوارض برای مالکان کشتیها معضلی ایجاد میکند، زیرا آمریکا و اتحادیه اروپا سپاه پاسداران را سازمانی تروریستی معرفی کردهاند و وزارت خزانهداری آمریکا نهادی را تحریم کرده که ایران برای جمعآوری عوارض معرفی کرده است. به این ترتیب پرداخت عوارض، شرکتهای کشتیرانی و بانکها را در معرض تحریم قرار میدهد، مگر اینکه این تحریمها اصلاح شوند.
در حالی که کنوانسیون حقوق دریاها عبور از تنگه هرمز را به رسمیت میشناسد، این حق در زمان جنگ و تهدید امنیت ملی یک کشور ساحلی تعلیق میشود. منتقدان همچنین تاکید میکنند که تحریمهای یکجانبه و محاصره اقتصادی آمریکا، خود از منظر حقوق بینالملل اقدامی غیرقانونی و مصداق جنگ اقتصادی علیه ایران است، آن هم از طرف کشوری که خود عضو کنوانسیون نیست. بنابراین ایران میتواند استدلال کند که در شرایط «تهدید وجودی» ناشی از جنگ اقتصادی و نظامی، محدودیتهای تنگه هرمز (دریافت هزینه)، اقدامی مشروع در چارچوب دفاع از خود است.
برخی تولیدکنندگان خاورمیانه که فضای ذخیرهسازی آنها پر شده بود، استخراج نفت را متوقف کردند. راهاندازی مجدد این عملیات فرآیندی کند است. «آلان گِلدر»، معاون ارشد شرکت مشاوره «وود مکنزی»، میگوید کشورهایی مانند عربستان و امارات که توانستند بخشی از نفت خود را از طریق خطوط لوله جایگزین صادر کنند، ممکن است سریعتر تولید را از سر بگیرند. اما «جاهایی مانند عراق احتمالا با چالشهای بیشتری روبرو میشوند، زیرا تولیدشان بیشتر متوقف شده و میادینشان پیچیدهتر است؛ ممکن است حدود یک سال طول بکشد تا به حالت عادی برگردند.»
«کلودیو گالیمبرتی»، اقتصاددان ارشد «رایستاد انرژی»، گفت: «هیجانات به وضوح بهبود یافته است. اما هیجانات با عرضه تفاوت دارد. زمان میبرد تا تولید افزایش یابد، لجستیک عادی شود و حق بیمه ریسک موجود در قیمت نفت از بین برود.»
«دانیل استرنآف»، پژوهشگر مرکز سیاست انرژی جهانی دانشگاه کلمبیا، میگوید کشورها تا زمانی که از باز بودن پایدار تنگه و تداوم آتشبس مطمئن نشوند، تولید را از سر نخواهند گرفت. اقتصاددانان «کپیتال اکونومیکس» تخمین میزنند جریان انرژی تا سپتامبر به ۸۰ درصد سطح قبل از جنگ برسد.
حتی اگر توافق فورا تنگه را باز کند، اقتصاددانان میگویند این کار تورم را فورا کاهش نمیدهد. «نیل شیرینگ»، اقتصاددان ارشد «کپیتال اکونومیکس»، معتقد است تورم «در بیشتر اقتصادهای بزرگ تا پایان امسال و نیمه اول سال آینده بالاتر از هدف تعیینشده باقی خواهد ماند.»
یواخیم ناگل، رئیس بانک مرکزی آلمان، روز دوشنبه هشدار داد پایان اقدامات دولت برای کاهش شوک انرژی، میتواند تورم را دوباره بالا ببرد. از جمله این اقدامات، کاهش موقت مالیات سوخت در آلمان به میزان ۱۷ سنت در هر لیتر است که تا ۳۰ ژوئن ادامه دارد. ناگل گفت: «بازگشت عرضه نفت به حالت عادی ماهها طول میکشد.»
منبع: AP
