سرخهحصار، یکی از قدیمیترین و بزرگترین ریههای سبز شرق تهران، سالهاست زیر فشار خشکسالی، تغییر اقلیم و هجوم آفات نفس میکشد. هزاران درخت خشک شدهاند، بخشی از پوشش گیاهی آسیب دیده و سیمای این بوستان تاریخی تغییر کرده است. حالا مدیریت شهری از اجرای طرحی گسترده برای بازآفرینی این مجموعه خبر میدهد؛ طرحی که از کاشت دهها هزار نهال جدید و نوسازی زیرساختهای آبیاری آغاز شده و قرار است با توسعه فضاهای تفریحی و ورزشی، چهرهای متفاوت به سرخهحصار در سالهای آینده بدهد،هرچند که هرگونه ساخت و ساز با هر کاربری دراین بوستان جنگلی می تواندنگران کننده باشد .
بوستان جنگلی سرخهحصار سالها یکی از مهمترین ذخیرهگاههای طبیعی تهران به شمار میرفت؛ فضایی که علاوه بر نقش زیستمحیطی، مقصد هزاران شهروند برای گذران اوقات فراغت بود. اما تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی و گسترش آفات در سالهای اخیر، شرایط این بوستان را وارد مرحلهای تازه کرده است.
شهردار منطقه ۱۳ تهران میگوید بخش قابل توجهی از درختانی که دههها قبل در سرخهحصار کاشته شده بودند، متناسب با شرایط اقلیمی امروز تهران نیستند و همین مسئله موجب آسیبپذیری بیشتر آنها در برابر تنشهای محیطی شده است.
به گفته محمدرحیم مرتضوی، بخش زیادی از مشکلات کنونی سرخهحصار نتیجه تغییرات آبوهوایی و کاهش بارندگیهای سالهای اخیر است؛ موضوعی که سبب شده برخی گونههای قدیمی توان سازگاری خود را از دست بدهند و در معرض خشکیدگی و آفتزدگی قرار گیرند.
سرخهحصار طی سالهای اخیر روزهای دشواری را پشت سر گذاشته است. بر اساس اعلام مدیریت شهری، حدود هفت سال است که آفات به یکی از تهدیدهای اصلی این بوستان تبدیل شدهاند.
تنها در سال گذشته حدود شش هزار اصله درخت به دلیل آفتزدگی و از بین رفتن قابلیت احیا قطع شد؛ اقدامی که اگرچه واکنشهایی را به همراه داشت، اما مسئولان شهری تأکید دارند تمامی موارد با مجوز و تأیید سازمان منابع طبیعی انجام شده است.
در مقابل، شهرداری تلاش کرده روند احیای پوشش گیاهی را با سرعت بیشتری دنبال کند. به گفته شهردار منطقه ۱۳، سال گذشته حدود ۳۵ هزار نهال جدید در این بوستان کاشته شد و همین تعداد نیز برای سال ۱۴۰۵ در برنامه قرار گرفته است.آنچه امروز در سرخهحصار رخ میدهد تنها یک طرح درختکاری نیست؛ بلکه نوعی بازطراحی اکولوژیک برای سازگار کردن بوستان با شرایط اقلیمی جدید تهران است.
بر همین اساس گونههایی مانند لیلکی، داغداغان، بلوط همیشه سبز، زیتون تلخ و ارغوان به عنوان گونههای مقاومتر و سازگارتر با شرایط فعلی انتخاب شدهاند.
مرتضوی معتقد است سرخهحصار در دهههای گذشته عمدتاً با گونههایی مانند سرو و کاج شناخته میشد؛ درختانی که اگرچه بخش مهمی از هویت بصری بوستان را شکل دادهاند، اما سایهاندازی محدودی دارند و در برابر شرایط جدید اقلیمی آسیبپذیرتر شدهاند.
به گفته او، اگر روند کاشت و نگهداری درختان جدید ادامه پیدا کند، طی پنج تا ۱۰ سال آینده سیمای سرخهحصار به تدریج تغییر خواهد کرد و بوستانی با درختان پهنبرگ، سایهانداز و متناسب با اقلیم جدید تهران شکل خواهد گرفت.
یکی از مهمترین چالشهای سرخهحصار در سالهای گذشته، کمبود منابع آبی بوده است. بخش زیادی از آبیاری این بوستان در گذشته به بارشهای فصلی و روشهای سنتی وابسته بود؛ روشی که در سالهای خشکسالی کارایی خود را از دست داد.
شهرداری تهران اکنون از اجرای پروژهای گسترده برای نوسازی شبکه آبرسانی خبر میدهد. بر اساس اعلام مسئولان، حدود ۸۰ کیلومتر شبکه آبیاری زیرسطحی در بوستان اجرا شده و ۱۰ مخزن ذخیره آب نیز در بخشهای مختلف آن احداث شده است.
همچنین قراردادی برای انتقال آب چاهها به مخازن و اجرای سیستم آبیاری قطرهای منعقد شده تا وابستگی بوستان به بارندگی کاهش یابد و امکان تأمین آب پایدار برای نهالهای جدید فراهم شود.
تحولات سرخهحصار تنها به فضای سبز محدود نمیشود. شهرداری منطقه ۱۳ اعلام کرده بازسازی و تکمیل زیرساختهای خدماتی بوستان نیز در دستور کار قرار دارد.
بر این اساس، سرویسهای بهداشتی، ساختمانهای اداری، یگان حفاظت، فضاهای استقرار نیروهای اجرایی و بخشهای خدماتی بازسازی یا تکمیل خواهند شد. همچنین تعداد آلاچیقها و فضاهای استراحت شهروندان افزایش مییابد تا امکانات رفاهی بوستان ارتقا پیدا کند.
بخش نگران کننده سخنان شهردارمنطقه 13 آنجاست که او از تبدیل سرخهحصار به یک قطب تفریحی و ورزشی در شرق تهران سخن می گوید . شهرداری اعلام کرده به دنبال جذب سرمایهگذار برای توسعه مجموعهای از امکانات جدید در این بوستان است.
به گفته او بر اساس برنامهریزیهای انجام شده، ایجاد شهربازی، زمینهای فوتبال، والیبال، بسکتبال، ورزشهای ساحلی، چمن مصنوعی، پدل، تنیس، پینتبال و کارتینگ از جمله پروژههایی است که برای سرخهحصار پیشبینی شده است.
مدیریت شهری امیدوار است با ورود بخش خصوصی، بخشی از کمبودهای تفریحی شرق تهران جبران شود و سرخهحصار علاوه بر نقش زیستمحیطی، به یکی از مقاصد اصلی گردشگری و تفریحی پایتخت تبدیل شود. اما فعالان محیط زیستی نسبت به هر گونه ساخت و سازی در بوستان های جنگلی پایتخت ابراز نگرانی می کنند .
سرخهحصار امروز در نقطهای حساس از تاریخ خود قرار گرفته است. از یک سو آثار خشکسالی، تغییر اقلیم و آفات همچنان بر پیکره این بوستان دیده میشود و از سوی دیگر برنامهای گسترده برای احیا و بازآفرینی آن در حال اجراست.
