در شرایط دشوار اقتصادی شکار غیرمجاز، بهرهبرداری بیش از حد از منابع طبیعی و فشار بر طبیعت افزایش مییابد و حاصل چندین سال کار و زحمت به آسانی دود میشود و به هوا میرود.
آغاز جنگ، لحظه تعلیق بسیاری از فعالیتهای حفاظتگران محیط زیست و حیات وحش بود. بسیاری از آنها نتوانستند پروژههایشان در مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست را انجام دهند، مجازی شدن آموزش، امکان فعالیت در مدارس را برایشان از بین برد، اختلال در اینترنت باعث شد ارتباطاتشان را از دست بدهند و فرصت پژوهش و تولید محتوا از آنها گرفته شود. در کنار همه اینها نگرانی از تورم و رشد سرسام آور قیمتها هم به این مصائب اضافه شده، در شرایط دشوار اقتصادی شکار غیرمجاز، بهرهبرداری بیش از حد از منابع طبیعی و فشار بر طبیعت افزایش مییابد، به این ترتیب حاصل چندین سال کار و زحمت به آسانی دود میشود و به هوا میرود.
پریسا شوکتی عضو موسسه شیردال در حال رفتن به یکی از روستاهای حاشیه پارک ملی توران برای انجام پروژهشان بود که خبر آمد جنگ شده است. آنها سفرشان را نیمه کاره رها کردند و به تهران بازگشتند. «مسیر بازگشت در روزهای نخست جنگ بسیار استرسزا بود؛ همه نگران بودیم هرچه سریعتر به خانوادههایمان برسیم. در نتیجه کارهایی که قرار بود در آن سفر انجام دهیم متوقف شد و پس از آن هم با توجه به شرایط جنگی، انجام سفرها امکانپذیر نبود.»
هیچ شهر و استانی به اندازه تهران در معرض بمباران نبود، هر روز و شب جنگ بمبهایی بر سر شهر میریخت و یک هراس همیشگی را به همراه داشت. حفاظتگرانی که ساکن این شهر بودند اما امکان برنامهریزی برای سفر برای انجام کارشان خارج از تهران را نداشتند: «ما نگران خانوادههایمان در شهر بودیم و آنها نگران ما در حین و پس از خروج.»
با گذشت 40 روز آتشبس برقرار شد و امکان تردد فراهم، اما کار حفاظتگران برای شروع دوباره همانند بسیاری از فعالیتها تحت تاثیر یک عامل قرار گرفت؛ اختلال در اینترنت:«حتی اگر بخشی از کارها با سایتهای داخلی پیش برود، بخش مهمی از فعالیتهای ما مانند گزارشنویسی و تحقیقات به منابع خارجی نیاز دارد و بدون اینترنت پایدار امکانپذیر نیست.»
یکی از فعالیتهای شیردال به تولید محتوا برمیگشت که با اختلال در اینترنت به شکل کامل متوقف شده است: «تولید محتوا را فعلا کنار گذاشتهایم، با اینکه این بخش واقعا یکی از ارکان مهم کار حفاظتی ما محسوب میشود. آشنایی مخاطبان خارج از پروژه و خارج از جامعه محلی با فعالیتها، چه از نظر جذب حمایت مالی و چه از نظر آموزشی، کاملا وابسته به تولید محتوای باکیفیت و دسترسی برابر به اطلاعات است. این روند پیش از اختلال در اینترنت بهخوبی پیش میرفت، اما از زمان جنگ تا امروز متوقف شده است.»
بسیاری از مردم زمانی با یک فعالیت حفاظتی همراه شده و یا از آن حمایت میکنند که درباره آن اطلاعات داشته باشند اما با محدودیت دسترسی در اینترنت این امکان از بسیاری از موسسههای حفاظتی گرفته شده است: «این بخش کاملا به حاشیه رفته است. از نظر کارهای پژوهشی هم شرایط بهتر نیست. برخی گروهها مانند دانشجویان یا استادان اینترنت ویژه دریافت میکنند، اما کار ما تحت پوشش دانشگاه نیست و در عین حال به همان اندازه به اینترنت نیاز داریم. نبود اینترنت پایدار واقعا سرعت کار را کاهش داده و اختلال جدی ایجاد کرده است.»
محدودیت دسترسی به اینترنت باعث شده بهرهوری در همان فعالیتهای روزانه هم به نحو محسوسی کاهش پیدا کند: «کارهایی که قبلا در یک روز با بهرهوری بالا انجام می شد، حالا به کندی پیش میروند. البته ما همچنان کارها را ادامه میدهیم و پروژههای نیمهتمام سال گذشته را بهصورت کجدار و مریز پیش میبریم و برای امسال نیز تا حد امکان تلاش میکنیم کار را ادامه دهیم. اما اگر این شرایط ادامه یابد، واقعا فرسایشی و بسیار دشوار خواهد شد.»
شوکتی امیدوار است که شرایط اینترنت به وضعیت پیش از جنگ که آن هم با مشکلاتی مواجه بود بازگردد تا بتوانند فعالیتهای عادیشان را ادامه دهند: «در کوتاهمدت چنین چشماندازی را نمیبینم.»
مهسا هاشمی در حوزه حفاظت از پرندگان فعالیت میکند، پیش از جنگ و در بهمن، فعالیتهایش تحت تاثیر دی ماه قرار گرفته بود. در کلاسهای پرندهنگری که تدریس میکرد، شرکتکنندگان بیش از پرندگان از دغدغههایشان میگفتند و ناامیدیهایشان. نهم اسفند مسئله دیگری به کار او اضافه شد؛ جنگ! «قرار بود سفر آموزشی با موضوع پرندهنگری برگزار کنم اما با شروع جنگ ناچار به لغو آن شدم.»
با اختلال گسترده در اینترنت و همچنین ادامه جنگ بار دیگر همکاری با جامعه محلی به محاق رفت: «در دوره جنگ عملا بیکار شدیم. در این مدت تلاش کردم با کودکانی که اطرافم بودند فعالیتهای کوچکی انجام دهم؛ کلاسهای پرندگان برگزار کردیم اما همه اینها بسیار محدود بود.»
پس از تعطیلات نوروز و در حالی که جنگ همچنان ادامه داشت، هاشمی تصمیم گرفت بار دیگر فعالیتهایش را شروع کند. یک هفته بعد جنگ پایان یافت اما تبعات آن تا امروز در کار این حفاظتگر ادامه دارد: «چند روز پیش که برای پرندهنگری رفته بودیم، نگران فضای امنیتی کشور بودیم. اینکه اگر کسی ما را با دوربین دوچشمی ببیند، چگونه توضیح دهیم که صرفا پرندهنگر هستیم. همین ترس چالش بزرگی برای ما بود. از سوی دیگر، ورود به بسیاری از مناطق ممنوع شده و هر جا تماس میگیریم، اعلام میشود فعلا امکان حضور وجود ندارد. برای ما که عادت داشتیم پیوسته به منطقه مراجعه کنیم و پروژهها را در میدان پیش ببریم، این موضوع بسیار دشوار است.»
آنلاین شدن مدارس از 9 اسفند و در اولین روز جنگ آغاز شد و تا امروز ادامه دارد، همین موضوع باعث شده هاشمی در کنار محدودیت در فعالیت در مناطق تحت مدیریت محیط زیست، در حوزه شهری و آموزش نیز دچار مشکل شود: «برای امسال برنامه داشتم با مدارس بیشتری همکاری کنم، اما اکثر مدارس اعلام کردهاند برنامهها آنلاین شده و امکان برگزاری کلاس حضوری وجود ندارد؛ بنابراین برنامههای محیطزیستی و پرندهنگری برای کودکان هم متوقف شده است.»
تبعات اقتصادی جنگ محدود به شهرهای بزرگ و موج بیکاری شکل گرفته در آنها نمی شود. افزایش قیمت کالاها مسئلهای عمومی است و همین موضوع حفاظت را هم تحت تاثیر خود قرار میدهد: «جوامع محلی که با آنها همکاری داشتیم با مشکلات اقتصادی جدی روبهرو هستند و نمیتوان بهسادگی از آنان انتظار داشت درباره حفاظت از گونهها دغدغه داشته باشند. در چنین شرایطی نگرانی از افزایش شکار غیرمجاز و فساد در پروژهها بیشتر میشود، سکوت در این زمینه واقعا نگرانکننده است.»
