«سوگ» ابراز نشود، پیچیده و حل نشده خواهد ماند

حمید پورشریفی، رئیس انجمن روانشناسی ایران و دانشیار دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی با تاکید بر ضرورت برگزاری مراسم سوگواری برای کشته‌شدگان حوادث اخیر درباره تبعات روانی‌ عدم سوگواری بازماندگان به ایلنا گفت: «از دست دادن عزیزان درد عظیمی ایجاد کرده و افراد را سوگوار می‌کند، اما در برخی شرایط شدت سوگ می‌تواند خاص باشد و فرایند سوگواری را سخت‌تر کند. اگر افراد موفق نشوند این فرایند را طی کنند، ممکن است با آسیب‌هایی مانند «سوگ حل نشده» مواجه شوند که ممکن است پیامدهای آن سال‌ها فرد را درگیر کرده و آسیب‌های جدی بیشتری را برای او ایجاد کند.» 

او با تاکید بر اینکه ضروری است افراد آئین‌های سوگواری را انجام دهند و فرایند سوگ را طی کنند، گفت: «برخی عوامل اما بر شدت سوگ تاثیرگذار است. این موضوع که افراد چه عزیزی را در چه شرایطی از دست دهند، بسیار مهم و تاثیرگذار بوده و می‌تواند سوگ را تشدید کند. امروز با سوگ‌هایی مواجه شده‌ایم که پیش‌بینی نشده بوده و ظاهرا اکثر از دست رفتگان هم جوان بودند. همچنین نوع از دست دادن‌ها هم دردناک‌تر است، با توجه به این شرایط با شدت سوگ بیشتری مواجه هستیم، در چنین شرایطی طی شدن مراسم سوگواری ضروری بوده و حائز اهمیت بسیاری است.» 

رئیس انجمن روانشناسی ایران به این موضوع هم اشاره کرد که برای طی شدن صحیح فرایند سوگ در افراد و ممانعت از مواجهه آن‌ها با سوگ‌های پیچیده یا حل نشده در آینده، ضروری است در اولین مرحله با واقعیت «از دست دادن» مواجه شوند و بعد دردی که تجربه کرده‌اند را به درجاتی ابزار کنند. برای پذیرش سوگ که مرحله بسیار مهمی است، فرد باید در مراسم سوگواری حضور داشته باشد، عدم حضور در مراسم باعث می‌شود که این مرحله طی نشود. مرحله دوم یعنی تجربه کردن و ابراز سوگ مستلزم «بیان درد» است. دردها تنها هیجان و ناراحتی نیستند، بلکه ممکن است انواع دیگری از هیجان‌ها از جمله خشم هم وجود داشته باشند که باید به درجاتی تجربه و ابراز شوند. 

به گفته او عدم برگزاری مراسم می‌تواند در مرحله اول سوگواری یعنی پذیرش سوگ، ایجاد اختلال کند: همچنین اگر افراد نتوانند گریه و زاری یا ایده‌آل‌سازی کنند، باعث می‌شود که فرد نتواند درد خود را تجربه کند. این موارد مانعی برای پشت سر گذاشتن مراحل سوگ است. در یک رویکرد درست، فرد باید هیجان‌های خود را ابراز کرده و دردهایش را بیان کند. 

این استاد روانشناسی درباره تبعات فردی و اجتماعی‌ عدم برگزاری مراسم سوگواری در جامعه گفت: «در مرحله تشییع، اگر خود فرد سوگوار، نتواند در این مراسم حضور داشته باشد، مرحله اول رخ نمی‌دهد و ممکن است فرد تا مدت‌ها بگوید من عزیزم را از دست نداده‌ام با اینکه می‌داند این اتفاق رخ داده است. اما اگر در کل مراسم سوگواری برگزار نشود تا افراد براساس فرهنگ‌شان درباره فرد از دست رفته صحبت و هیجان‌های‌شان را ابراز کنند، طبیعتا سوگ پیچیده و حل نشده خواهد ماند.» 

پورشریفی با بیان اینکه ضروری است شرایطی فراهم شود که افراد سوگوار بتوانند سوگواری‌های خود را برگزار کنند، اضافه کرد: «در وضعیت فعلی برگزاری مراسم سوگواری هم اثر فردی دارد و هم اثر جمعی. عدم بروز هیجان به معنای از بین رفتن آن نیست، بنابراین اگر فرد هیجان خود را ابزار نکند، ممکن است در آینده آسیب‌های روانشناختی فردی را تجربه کند که هم به خود او آسیب می‌زند و هم ممکن است منجر به وارد کردن آسیب به دیگران هم بشود. اما در اثر جمعی، وقتی سوگ‌ها و هیجان‌ها در شرایط مناسب و به تدریج بیان نشوند، طبیعتا پیامدهای تندتر و شدیدتری به دنبال خواهد داشت و حتی ممکن است مبنایی برای تکرار خشونت باشد و هیجان‌هایی را در افراد ایجاد کند که اگر به تدریج ابراز می‌شد، وضعیت متفاوتی ایجاد می‌کرد.»