تهران در وضعیت قرمز؛ متهمان آلودگی به روز رسانی شدند

وضعیت هوای تهران امروز قرمز است، مدارس تعطیل و محدودیت‌های ترددی برقرار شده، آخرین داده‌های علمی «سیاهه انتشار آلودگی ۱۴۰۱» نشان می‌دهد منابع متحرک، نیروگاه‌ها و صنایع همچنان اصلی‌ترین عوامل آلودگی هستند و سهم هر یک تفکیک شده است.

آخرین داده‌های «سیاهه انتشار آلودگی هوای تهران» برای سال ۱۴۰۱ نشان می‌دهد منشأ آلودگی پایتخت ترکیبی و چندلایه است و نمی‌توان با نگاه ساده‌انگارانه، یک منبع را مقصر اصلی دانست. منابع متحرک، شامل خودروها و ناوگان حمل‌ونقل، سهم غالب را در تولید آلاینده‌هایی مانند CO، VOC و NOx دارند و بخش قابل‌توجهی از ذرات معلق اولیه (PM) نیز از همین منابع نشأت می‌گیرد.

نیروگاه‌ها، پالایشگاه‌ها و صنایع نیز سهم بالایی در انتشار NOx، SO₂ و PM اولیه دارند و پس از آن بخش خانگی، تجاری و عمومی به‌ویژه در تولید NOx و CO₂ نقش مهمی ایفا می‌کند. جایگاه‌های سوخت و مخازن ذخیره هم سالانه حدود ۱۷ هزار تن VOC تولید می‌کنند که در تشکیل اوزون و مه‌دود فتوشیمیایی نقش کلیدی دارد. حتی بخش کشاورزی نیز در تولید VOC، NOx و NH₃ و بخشی از PM اولیه سهیم است.

تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که ذرات PM₂.₅، که به‌طور غالب ثانویه هستند و از واکنش‌های شیمیایی پیش‌سازهایی مانند NOx، SO₂، VOC و NH₃ در جو شکل می‌گیرند، سهم بزرگی در آلودگی تهران دارند. روند فصلی نیز نشان می‌دهد در زمستان به دلیل وارونگی دما و تهویه ضعیف هوا، غلبه با PM₂.₅ است و در تابستان، خطر اوزون، آلاینده‌ای نامرئی اما بسیار خطرناک برای سلامت تنفسی، افزایش می‌یابد.

نتیجه علمی گزارش روشن است؛ کنترل PM₂.₅ و اوزون بدون هدف‌گیری پیش‌سازهای آن‌ها عملاً ممکن نیست و مقصر جلوه دادن یک منبع خاص بدون تحلیل علمی سهم واقعی، به تصمیم‌های کم‌اثر و گاه نمایشی منجر می‌شود. تجربه جهانی نشان می‌دهد کاهش پایدار آلودگی هوا حاصل قانون‌گذاری بلندمدت، داده معتبر و اجرای واقعی قانون است، نه اقدامات مقطعی و احساسی.

در همین ارتباط، جعفر تشکری هاشمی، رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر تهران، از ارائه گزارش «سیاهه انتشار آلودگی هوای تهران» از سوی شرکت کنترل کیفیت هوا خبرمی دهد و به آتیه آنلاین می گوید: «بر اساس نتایج اولیه این مطالعه، منابع متحرک همچنان بیشترین سهم را در تولید آلاینده‌های هوای پایتخت، چه در بخش آلاینده‌های گازی و چه در بخش ذرات معلق، به خود اختصاص داده‌اند.»

او با اشاره به جلسه‌ای که هفته گذشته با مدیران شرکت کنترل کیفیت هوای شهرداری تهران برگزار شده بود، می گوید: «در این جلسه گزارشی از روند تهیه سیاهه انتشار آلودگی آلاینده‌های هوای تهران ارائه شد که نشان می‌دهد بخش عمده مطالعات این پروژه به پایان رسیده و تنها در یکی دو مورد، دریافت برخی داده‌ها برای اصلاح و ویرایش نهایی گزارش باقی مانده است.»

تشکری هاشمی اضافه می کند: این اقدام از آن جهت اهمیت دارد که به ما کمک می‌کند به‌صورت دقیق بدانیم منابع اصلی تولید آلاینده‌ها در تهران کدام هستند. طبق گزارشی که به کمیسیون ارائه شد در برخی بخش‌ها که پیش‌تر اطلاعات به‌صورت تجمیعی ارائه می‌شد این‌بار داده‌ها به شکل تفکیکی آماده و ارائه شده که گام مهمی در شفاف‌سازی منابع آلایندگی محسوب می‌شود.»

رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر تهران با تأکید بر اینکه سیاهه انتشار هنوز به‌طور رسمی در اختیار شورای شهر قرار نگرفته می‌گوید: «تا زمان انتشار رسمی این گزارش، امکان اظهار نظر دقیق درباره درصد سهم هر یک از منابع و نوع آلاینده‌ها وجود ندارد و باید منتظر نسخه نهایی ماند.»

او ادامه می دهد: «بر اساس یافته‌های اولیه، تغییر معناداری در فهرست متهمان اصلی آلودگی هوا مشاهده نمی‌شود و همچنان منابع متحرک بالاترین سهم را در تولید آلاینده‌ها دارند؛ چه در حوزه آلاینده‌های گازی و چه در بخش ذرات معلق.»

تشکری هاشمی همچنین به یکی از بخش‌های جدید این گزارش اشاره می کند و می گوید: «برای نخستین بار آلاینده‌های غیر اگزوزی نیز در این مطالعه مورد بررسی قرار گرفته‌اند. در این بخش آلاینده‌های ناشی از سایش و میکروپلاستیک‌ها که شامل انواع خودروها می‌شود بررسی شده که اقدام مثبت و قابل توجهی است؛ چراکه تاکنون تمرکز اصلی مطالعات بر آلاینده‌های اگزوزی بوده است.»

او درباره سایر منابع آلاینده هم توضیح می دهد: «پس از منابع متحرک، نیروگاه‌ها و پالایشگاه‌ها سهم بالایی در تولید آلایندگی‌ها دارند و پس از آن، منابع صنعتی و در نهایت منابع خانگی در رتبه‌های بعدی قرار می‌گیرند؛ هرچند این ترتیب نیازمند بررسی دقیق‌تر در نسخه نهایی سیاهه انتشار است تا تصمیم‌گیری‌ها بر پایه داده‌های قطعی انجام شود.»