درآمد و تحصیلات در اروپا؛ شکاف درآمدی فارغ‌التحصیلان دانشگاهی با دیگران

گزارش «سرمایه‌گذاری در آموزش ۲۰۲۵» کمیسیون اروپا نشان می‌دهد که هر سال اضافی تحصیل در اروپا می‌تواند درآمد افراد را به طور میانگین ۷ درصد افزایش دهد. آمار یورواستات نیز حاکی از آن است که فارغ‌التحصیلان دانشگاهی در سراسر اروپا به‌طور مداوم بیش از افرادی با تحصیلات متوسط یا پایین درآمد دارند.

به گزارش یورونیوز، درآمد خالص سرانه سالانه در اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۴ معادل ۲۱ هزار و ۶۴۴ یورو بوده است. این رقم پس از کسر مالیات‌ها و کسورات دیگر محاسبه شده و شامل درآمدهای شغلی، سرمایه‌گذاری و مزایای نقدی اجتماعی می‌شود.

با این حال، سطح تحصیلات تأثیر زیادی بر درآمد دارد: درآمد خالص سالانه افراد با تحصیلات پایین ۱۷,۵۱۷ یورو، با تحصیلات متوسط ۲۱,۴۰۱ یورو و با تحصیلات عالی ۲۹,۴۹۰ یورو بوده است. این بدان معناست که فارغ‌التحصیلان دانشگاهی ۳۸ درصد بیشتر از افراد با تحصیلات متوسط و ۶۸ درصد بیشتر از افراد با تحصیلات پایین درآمد دارند.

بر اساس نظام بین‌المللی استاندارد آموزش (ایسکد/ISCED)، تحصیلات به سه سطح تقسیم می‌شود:

پایین: شامل پیش‌دبستانی، ابتدایی و دوره اول متوسطه

متوسط: شامل دوره دوم متوسطه و آموزش‌های تکمیلی غیر‌دانشگاهی

بالا: شامل آموزش عالی و دانشگاهی

شکاف درآمدی میان افراد با تحصیلات بالا و متوسط از ۶ درصد در ایسلند تا ۶۲ درصد در ترکیه متغیر است. در اتحادیه اروپا، این فاصله از ۱۵ درصد در اتریش تا ۵۷ درصد در لیتوانی ثبت شده است.

الگوهای منطقه‌ای: شرق در برابر شمال اروپا

شکاف درآمدی بین افراد با تحصیلات عالی و متوسط الگوی منطقه‌ای مشخصی دارد. این فاصله در شرق و بخش‌هایی از جنوب‌شرقی اروپا بیشترین میزان و در کشورهای شمال اروپا کمترین میزان است.

علاوه بر ترکیه (۶۲ درصد) و لیتوانی (۵۷ درصد)، اختلاف قابل‌توجهی در آلبانی (۵۴ درصد)، رومانی (۵۱ درصد)، بلغارستان و مونته‌نگرو (۴۸ درصد)، لتونی (۴۴ درصد) و صربستان (۴۰ درصد) شکاف درآمد مشاهده می‌شود.

در مقابل، کشورهای شمال اروپا و برخی کشورهای اروپای مرکزی شکاف کمتری دارند: ایسلند (۶ درصد)، نروژ (۹ درصد)، سوئد (۱۶ درصد)، دانمارک (۱۹ درصد) و اتریش (۱۵ درصد).

در پنج اقتصاد بزرگ اروپا، این فاصله در حد میانگین منطقه یورو ۳۱ درصد است: ایتالیا و آلمان (۳۰ درصد)، بریتانیا (۳۳ درصد)، فرانسه و اسپانیا (۳۴ درصد).

تحصیلات بالا در برابر پایین: شکاف گسترده‌تر

مقایسه درآمد خالص سالانه در اتحادیه اروپا نشان می‌دهد که شکاف میان تحصیلات بالا و پایین به ۶۸ درصد می‌رسد، در حالی که این رقم در مقایسه تحصیلات بالا با متوسط کمتر و به میزان ۳۸ درصد است.

در اتحادیه اروپا این فاصله از ۲۹ درصد در دانمارک تا ۱۷۸ درصد در بلغارستان متغیر است. با احتساب ۳۶ کشور، کمترین تفاوت در ایسلند (۱۴ درصد) و نروژ (۲۴ درصد) ثبت شده است.

در هفت کشور، فارغ‌التحصیلان دانشگاهی دست‌کم دو برابر افراد با تحصیلات پایین درآمد دارند: در بلغارستان  درآمد آنها ۱۷۸ درصد بیشتر است و در رومانی 148 درصد، صربستان 114 درصد، ترکیه 111 درصد، آلبانی 108 درصد، مقدونیه شمالی 106 درصد و مونته‌نگرو 100 درصد بیشتر از افراد با تحصیلات پایین است. این کشورها عموماً حداقل دستمزدهای پایین‌تری دارند.

از سوی دیگر، این شکاف در هشت کشور کمتر از ۵۰ درصد است: این موارد شامل ایسلند  با ۱۴ درصد، نروژ با 24 درصد، دانمارک با 29 درصد، فنلاند با 36 درصد، هلند با 41 درصد، سوئد و اسلوونی هر کدام 48 درصد و اتریش با 49 درصد می‌شود.

شکاف بزرگ‌تر در کشورهای کم‌درآمد

الگوی کلی نشان می‌دهد کشورهایی با درآمد پایین‌تر شکاف تحصیلی-درآمدی بیشتری دارند.

در میان دارندگان تحصیلات عالی، کمترین درآمد سالانه خالص در آلبانی با ۴,۳۴۸ یورو است در حالی که مقدونیه شمالی با ۴,۹۱۹ یورو، مونته‌نگرو با ۶,۴۲۹ یورو، ترکیه با ۷,۵۴۲ یورو و صربستان با ۸,۵۹۸ یورو در رتبه‌های بعدی قرار دارند. مجارستان، اسلواکی، رومانی، بلغارستان و یونان نیز در این گروه قرار دارند.

عوامل تأثیرگذار بر شکاف تحصیلی-درآمدی

به گفته دکتر «گابریل زاجور»، کارشناس اجتماعی در آژانس حقوق بنیادین اتحادیه اروپا، «طراحی نظام مالیات و مزایا» نقش مهمی در تفاوت درآمدها دارد، زیرا داده‌ها پس از مالیات و انتقالات اجتماعی محاسبه شده‌اند.

گزارش «آموزش در یک نگاه ۲۰۲۴» سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) نیز ساختار بازار کار، قدرت اتحادیه‌های کارگری و کیفیت محیط‌های کاری را از عوامل تعیین‌کننده دانسته است.

«زاجور» تأکید کرد که در کشورهای شمال اروپا، هلند و اتریش، چانه‌زنی‌های بخشی، حداقل استانداردهای قوی و سیاست‌های فعال بازار کار باعث کاهش شکاف درآمدی شده است. او گفت: «این یک ناکامی برای آموزش عالی نیست؛ بلکه موفقیتی برای مدل اجتماعی است.»

او همچنین به نقش نظام آموزش دوگانه دانشگاهی-فنی در آلمان، اتریش و سوئیس اشاره کرد که به فارغ‌التحصیلان تحصیلات متوسط امکان می‌دهد به مشاغل پردرآمد دست یابند و در نتیجه شکاف با فارغ‌التحصیلان دانشگاهی کاهش یابد.

در مقابل، کشورهایی با شبکه‌های حمایتی ضعیف‌تر، شکاف بهره‌وری میان بخش‌ها، غیررسمی بودن گسترده‌تر و حضور بیشتر بنگاه‌های کوچک شاهد فاصله بسیار بیشتری میان سطوح تحصیلی و درآمدی هستند.