تغییر اقلیم و شغل‌هایی که بخار می‌شوند و به هوا می‌روند

تغییر اقلیم که زمانی دور پنداشته می‌شد، اکنون به یکی از مسائل اصلی و ملموس زندگی روزمره تبدیل شده است. یکی از فوری‌ترین جلوه‌های این تغییرات، تأثیر مستقیم آن بر دنیای کار و نیروی کار است. شرایط آب‌وهوایی، نحوه، مکان و زمان انجام کارها را دگرگون کرده و موجب بی‌ثباتی در بسیاری از صنایع شده است. این دگرگونی‌ها، خطرات جدیدی برای نیروی کار به همراه آورده‌اند.

تغییرات اقلیمی علاوه بر صنایع و مشاغل، بر نیروی کار نیز تاثیرگذار است. گزارشی از «سازمان بین‌المللی کار» (ILO)، مدعی است که «تعداد شگفت‌انگیزی» از کارگران، یعنی بیش از ۷۰ درصد نیروی کار جهانی در معرض خطرات سلامت ناشی از تغییر اقلیم قرار دارند. به‌علاوه سیستم‌های موجود نیز برای حفاظت از ایمنی و بهداشت شغلی (OSH) در مقابله با این خطرات با چالش مواجه‌اند.

ضعیف‌ترین‌ها در خط مقدم بحران اقلیمی: فشار گرما، ناامنی شغلی و تعمیق نابرابری

تغییر اقلیم اکنون به یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر جهان کار تبدیل شده است و سلامت، بهره‌وری و امنیت شغلی میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار می‌دهد. موج‌های گرما، آتش‌سوزی‌، سیل و طوفان‌ با ایجاد شرایط کاری دشوار، توان جسمی و روانی کارگران را کاهش داده و خطر مرگ‌ومیر و بیماری‌های شغلی را افزایش داده‌اند. این اثرات به‌ویژه در مشاغل فضای باز ملموس است. مثلا در آمریکا ۳۶ درصد مرگ‌ومیرهای ناشی از گرما در بخش ساخت‌وساز است در حالی که تنها ۶ درصد نیروی کار را تشکیل می‌دهد.

اما بار اصلی این بحران نیز به‌صورت نابرابری تقسیم شده است. آسیب‌پذیرترین‌ها بیشترین ضرر را می‌برند در حالیکه به صورت کنایه‌آمیزی کمترین نقش در ایجاد این وضعیت را داشته‌اند. کارگران روزمزد، مهاجران و کارگران کم‌درآمد که اغلب در خطرناک‌ترین شرایط مشغول کارند و دسترسی چندانی به حمایت‌هایی مانند مراقبت درمانی یا مرخصی استعلاجی ندارند گروه‌هایی هستند که به شکل نابرابری از تغییر اقلیم آسیب می‌بینند.

همان‌طور که «سازمان بین‌المللی کار» اشاره می‌کند، استرس ناشی از گرما، نابرابری میان کشورهای فقیر و غنی و میان گروه‌های مختلف اجتماعی را نیز تشدید می‌کند. در مناطق فقیرتر، کار اغلب در فضای باز یا محیط‌های بدون تهویه و ایمنی انجام می‌شود. در زمان بروز گرمای شدید یا طوفان، کارگران یا نمی‌توانند کار کنند یا ناچارند شرایط پرخطر را تحمل کنند تا معاش خود را حفظ کنند. این وضعیت منجر به کاهش بهره‌وری و تولید در این مناطق شده است؛ روندی که براساس آن پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ حدود ۲ تا ۳ درصد از ساعت‌های کاری در سطح جهانی از دست برود، در حالی که در جنوب آسیا و غرب آفریقا این عدد به ۵ درصد می‌رسد.

همچنین تغییر اقلیم بر امنیت غذایی نیز تأثیر می‌گذارد. شکنندگی اقتصادی و اجتماعی به‌ویژه در مناطق فقیرتر با کشاورزی سنتی موجب می‌شود هر اختلالی در تولید یا زنجیره تأمین، به بحران‌های شدیدتر بیانجامد. گزارش‌های مختلف بر این نکته تأکید دارند که تغییر اقلیم، درحال حاضر شرایط تولید محصولات کشاورزی را در سطح جهانی تضعیف کرده است.

کدام بخش‌ها و کدام کارگران بیشتر در معرض آسیب هستند؟

کارگران ساختمانی، کشاورزان، پیک‌ها و مشاغل عموما ناپایدار مرتبط با گردشگری بیشترین آسیب را از تغییر اقلیم می‌بینند. بخش مهمی از فرآیند این مشاغل در فضای بیرونی انجام می‌شود و از این جهت نسبت‌ به تغییرات آب‌وهوایی آسیب‌پذیری بیشتری دارد.

بخش کشاورزی به شدت از افزایش دما، تغییر الگوهای بارندگی و بروز پدیده‌های شدید آب‌وهوایی آسیب می‌بیند. به‌گفته سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۹ این تغییرات باعث کاهش بیش از ۵ درصدی بازده جهانی محصولات کشاورزی شده است. رویدادهایی مانند سیلاب‌ها، خشکسالی‌ها و طوفان‌ها، خسارات مالی گسترده‌ای به کشاورزی وارد کرده‌اند؛ برای مثال، بارندگی‌های بی‌سابقه در فرانسه تولید محصولات زمستانه را تا ۴۰ درصد کاهش داده و خشکسالی در فیلیپین موجب ضرری معادل ۷۶ میلیون دلار شده است. همچنین افزایش دما موجب گسترش آفات در مناطقی چون شرق آفریقا و جنوب اروپا شده که ثبات کشاورزی را به خطر انداخته است. کشاورزان به علت قرارگیری طولانی‌مدت در معرض گرما و مواد شیمیایی، بیشتر در معرض بیماری‌های مرتبط با دما و حتی مرگ قرار دارند.

در صنعت ساخت‌وساز، افزایش دما و وقوع موج‌های گرمایی، بهره‌وری را کاهش داده و سلامت کارگران را تهدید می‌کند. «سازمان بین‌المللی کار» پیش‌بینی کرده است که تا سال ۲۰۳۰، تنش گرمایی می‌تواند معادل ۸۰ میلیون شغل تمام‌وقت را در جهان از بین ببرد که یکی از بیشترین کاهش‌های شغلی به ساخت‌وساز مربوط است. خطراتی مانند کم‌آبی، استرس گرمایی، بیماری‌های کلیوی و حتی مرگ، کارگران ساختمانی در کشورهایی مانند قطر و عربستان را تهدید می‌کنند.

در صنعت گردشگری نیز شرایط مشابهی وجود دارد و اقتصادهای وابسته به توریسم با افزایش دما و تغییر الگوهای بارش می‌توانند جذابیت خود را در گردشگری از دست بدهند. برای مثال مناطق ساحلی در برابر افزایش سطح دریا و افزایش شدت طوفان آسیب‌پذیرند. در نمونه‌ای دیگر، تغییر اقلیم از‌ بین ‌‌رفتن زیستگاه‌های طبیعی را تسریع می‌کند و بر اکوتوریسم و ​​گردشگری حیات‌وحش تأثیر می‌گذارد. به‌همین ترتیب کارکنان صنعت گردشگری نیز که عموما به‌صورت فصلی مشغول به‌کارند و فاقد حمایت‌های لازم‌اند، از بی‌ثباتی در بخش توریسم آسیب خواهند دید و با خطر از دست دادن مشاغل روبه‌رو هستند.

در صنعت حمل‌و‌نقل این اختلالات منجر به طولانی‌تر شدن زمان، افزایش هزینه‌های سوخت و افزایش خطر از دست دادن یا خسارت دیدن محموله می‌شود. همچنین حق بیمه افزایش می‌یابد و شرکت‌ها مجبور می‌شوند تا خود را با خطرات پیش‌بینی‌ناپذیر سازگار کنند. پیک‌ها و کارگران حمل‌و‌نقل، به‌ویژه در مناطق شهری به‌طور فزاینده‌ای در معرض دماهای بالا، آلودگی هوا و رویدادهای شدید جوی هستند که سلامت و ایمنی آن‌ها را تهدید می‌کند. این کارگران اغلب به تجهیزات حفاظتی و مراقبت‌های بهداشتی دسترسی ندارند و در نتیجه در معرض بیماری‌های مرتبط با گرما و مشکلات تنفسی قرار می‌گیرند.

آینده کار و کارگران در عصر تغییر اقلیم: از ناامنی تا امکان

با تشدید تغییر اقلیم، دنیای کار در حال تجربه‌ تحولی عمیق است. معیشت‌های سنتی ناپایدار شده‌اند و در‌حال از بین‌رفتن‌ هستند. سازمان‌های بین‌المللی هشدار داده‌اند که ممکن است تا سال ۲۰۳۰، حدود ۱۳۶ میلیون شغل به‌دلیل گرما و خطرات اقلیمی ازبین بروند.

گزارش‌ها از افزایش کارهای ناپایدار برای کارگران در بخش‌هایی خبر می‌دهند که از تغییرات آب‌و‌هوایی تاثیر پذیرفته‌اند. «بانک جهانی» گزارش داده است که در آفریقا، افزایش دما و بارندگی‌های نامنظم، بهره‌وری کشاورزی را کاهش داده و بسیاری از کارگران را مجبور به جستجوی مشاغل شهری ناپایدار و کم‌درآمد کرده است.

آینده ناپایدار آب‌وهوایی تاثیر بر سلامت کارگران را نیز متاثر خواهد ساخت. علاوه بر مشکلات سلامت که پیشتر به آنها اشاره شد، استرس روانی ناشی از بار مضاعف تغییرات بر کارگران تاثیرگذار است. این اثرات در کشورهای کم‌درآمد که در آن‌ها حمایت‌های اجتماعی، دسترسی به بهداشت و زیرساخت‌های سازگار با اقلیم ضعیف یا غایب است شدت بیشتری خواهد داشت.

مهاجرت‌های اقلیمی نیز تهدیدی جدی برای ثبات شغلی خواهند بود، به‌گونه‌ای که بانک جهانی پیش‌بینی کرده است تا سال ۲۰۵۰ احتمالا بیش از ۲۱۶ میلیون نفر مهاجر ناشی از تغییر اقلیم وجود خواهد داشت.

با این همه «سازمان بین‌المللی کار» در «گزارش مشاغل سبز» تخمین می‌زند که «گذار سبز» و صنایع اقتصاد چرخشی (circular economy industries) می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ تا ۲۴ میلیون شغل جدید ایجاد کند. اگرچه تحقق این ظرفیت منوط به اجرای چارچوب «گذار عادلانه» است؛ چارچوبی که از کارگران آسیب‌دیده با آموزش مجدد، حمایت‌های اجتماعی و مشارکت در سیاست‌گذاری پشتیبانی کند.

برای مقابله با این بحران، آینده کار باید فراگیر، سازگار با اقلیم و عادلانه باشد. در غیر این صورت، آسیب‌پذیرترین کارگران که کمترین نقش را در ایجاد بحران داشته‌اند، بیشترین آسیب را خواهند دید. سرمایه‌گذاری در سیاست‌های اقلیمی مبتنی بر نیازهای کارگران نه‌تنها از مشاغل محافظت می‌کند، بلکه پاسداری از کرامت، سلامت و حق کار در شرایط انسانی است.