خانه ۲۰۰ ساله مستوفی‌الممالک در آستانه نابودی؛ سنگلج زیر فشار فرسودگی و بی‌توجهی

کافی است قدم در محله سنگلج بگذاری؛ کوچه‌های باریک، دیوارهای شکسته و سقاخانه‌های رهاشده تو را به گذشته می‌برد، اما صدای موتورهای بی‌وقفه، بوی فاضلاب جاری در جوی‌ها و انبارهای پر از کالا، تو را به امروز بازمی‌گرداند. در میان این همه بی‌نظمی، خانه مستوفی‌الممالک با ۲۰۰ سال قدمت، در گوشه‌ای فراموش‌شده، نفس‌های آخرش را می‌کشد.

ناصر امانی، عضو شورای شهر تهران، امروز در صحن شورای شهر تهران گزارشی از محله گردی خود از محله سنگلج ارائه کرد . او می گوید : این محله روزگاری محل سکونت اعیان و تجار قاجار بوده است، اما امروز میراثی‌ترین خانه‌های آن یا به کارگاه و انبار تبدیل شده‌اند یا در انتظار پروانه تخریب هستند.  این عضو شورای شهر تهران نمونه‌ای روشن را تکیه درخونگاه می‌داند که با قدمت بیش از ۴۰۰ سال، اکنون در معرض نابودی است.

جمعیت ثابت سنگلج حدود ۲۵ هزار نفر است، اما روزانه نزدیک به ۸۰۰ هزار نفر در آن رفت‌وآمد می‌کنند؛ عددی که در ایام خاص مثل روزهای نزدیک به عید به ۴ میلیون نفر هم می‌رسد. چنین فشاری در محله‌ای که سرانه ورزشی آن «صفر» است و تنها زمین چمن پارک شهر را در اختیار دارد، به معنای کمبود شدید خدمات شهری و تشدید مشکلات زیست‌محیطی است.

 امانی می‌گوید مردم محله کمتر از کمبود خدمات گلایه دارند و بیشتر نگران خانه‌ها و گذرهایی هستند که یکی پس از دیگری فرومی‌ریزند. در کنار این نگرانی‌ها، آلودگی هوا و صوتی ناشی از کارگاه‌ها، تردد بی‌وقفه موتورسیکلت‌ها، ناامنی ناشی از حضور معتادان و کارتن‌خواب‌ها و حتی رهاسازی فاضلاب در جوی‌ها، تصویری از زندگی روزمره در سنگلج ساخته است.

با وجود مکاتبات سازمان میراث فرهنگی و وعده‌های شهرداری، بسیاری از بناهای تاریخی مانند مسجد جامع رجبعلی، بازارچه قنات‌آباد، مسجد قنات‌آباد و خانه مستوفی‌الممالک همچنان در بلاتکلیفی‌اند. پرسش اصلی اینجاست: آیا تهران ظرفیت آن را دارد که گذشته خود را در دل فرسودگی امروز حفظ کند؟

خانه مستوفی‌الممالک تنها یک ساختمان تاریخی نیست؛ نماد سرنوشت ده‌ها اثر در منطقه ۱۲ است که میان انبارهای پر از کالا، کارگاه‌های تولیدی و فشار زندگی روزمره گرفتار شده‌اند. اگر تصمیمی فوری و هماهنگ بین میراث فرهنگی، شهرداری و ساکنان گرفته نشود، آنچه باقی می‌ماند نه «پایتخت تاریخی ایران»، بلکه انبوهی از خاطرات تخریب‌شده خواهد بود.