زمستان خشک ۱۴۰۳؛ آینده آب ایران در آستانه یک بحران جدی

آیا می‌دانستید زمستان ۱۴۰۳ ششمین زمستان کم‌بارش ایران در پنجاه سال اخیر بوده است؟طبق گزارش تازه‌ی مرکز پژوهش‌های مجلس، در سه‌ماهه پایانی سال تنها ۶۶ میلی‌متر بارش ثبت شد؛ ۳۶ درصد کمتر از میانگین بلندمدت. این یعنی یکی از خشک‌ترین فصل‌های زمستان که میلیون‌ها ایرانی آثار آن را در سال‌های آینده بر منابع آب و برق لمس خواهند کرد.

 در یک صبح زمستانی، کنار سد امیرکبیر، سطح آب آن‌قدر پایین رفته که ترک‌های زمین خشک در کف سد دیده می‌شود. پرشدگی این سد به کمتر از ۱۵ درصد رسیده است. کارشناسانی که با گزارش مرکز پژوهش‌ها همکاری داشته‌اند، تأکید می‌کنند این وضعیت محدود به یک سد نیست؛ بلکه در بسیاری از سدهای کشور به‌ویژه در تهران، اصفهان و خراسان رضوی تکرار شده است. 

مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارش خود اشاره کرده که بارش در ۳۰ استان کشور کمتر از میانگین بلندمدت بوده است.در ۱۵ استان، میانگین دما بالاتر از حد نرمال ثبت شده؛ سیستان و بلوچستان با ۱/۵ درجه بیشتر از میانگین تاریخی در صدر قرار دارد.

خشکسالی شدید تا بسیار شدید در خراسان شمالی، گلستان، آذربایجان شرقی و غربی، بخش‌هایی از کرمان و هرمزگان و جنوب سیستان‌ و بلوچستان رخ داده است.

این گزارش نشان می‌دهد که در حالی که سدهای شمال کشور مثل «خداآفرین» در آذربایجان شرقی و «شهید رجایی» در مازندران حتی بیش از ۱۰۰ درصد افزایش ذخیره داشته‌اند، سدهای جنوبی تقریباً خشک شده‌اند. به بیان مرکز پژوهش‌ها، این تضاد جغرافیایی هشداری است مبنی بر اینکه بحران آب ایران نه‌تنها کمّی، بلکه توزیعی و نابرابر است.

مرکز پژوهش‌های مجلس تأکید می‌کند: سدهای مهمی چون زاینده‌رود، دوستی و امیرکبیر با افت بیش از ۵۰ درصدی ذخایر مواجه‌اند؛ وضعیتی که می‌تواند به تنش جدی در تأمین آب شرب کلان‌شهرها منجر شود.همچنین این نهاد هشدار داده است که سهم نیروگاه‌های برق‌آبی از تولید برق کشور در زمستان فقط ۳ درصد بوده و در تابستان ۱۴۰۴ نیز این سهم کاهش خواهد یافت.

گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس روشن می‌کند که زمستان ۱۴۰۳ صرفاً یک فصل خشک نبود؛ بلکه زنگ خطری برای آینده آب ایران بود. کاهش بارش، افت ذخایر سدها، افزایش دما و خشکسالی گسترده اکنون در کنار سوءمدیریت اعتبارات، تصویری از آینده‌ای نگران‌کننده را ترسیم کرده است. آینده‌ای که به اعتقاد پژوهشگران بدون اصلاح فوری سیاست‌ها، می‌تواند امنیت آبی و انرژی کشور را تهدید کند.