بازنشستگان شرکت هواپیمایی ایران (هما) هفته گذشته در اعتراض به مشکلات درمان خود و توقف پرداخت کمک‌هزینه‌های معیشتی و رفاهی، مقابل ساختمان اداره مرکزی این شرکت تجمع و خواستار رسیدگی فوری به وضعیت خود شدند. این اعتراض‌ها البته از زمان ادغام صندوق بازنشستگان هما با صندوق بازنشستگی کشوری سابقه‌ای چندساله دارد؛ اما باتوجه به ادعاهای نمایندگان بازنشستگان، وضعیت درمانی آن‌ها در سال‌های اخیر به مراتب بدتر شده است.
این اعتراضات پس از آن شروع شد که هفته گذشته، بنابر اعلام کانون بازنشستگان شرکت هما، دو کارمند بازنشسته ایران‌ایر پس از آنکه به دلیل ناتوانی در تامین هزینه‌های درمان، مجبور به قطع درمان و خودداری از بستری خود شدند، بر اثر وخامت بیماری فوت کردند.
به گفته این بازنشستگان، آن‌ها طی ماه‌های گذشته از طریق مکاتبات، جلسات و پیگیری‌های اداری، مشکلات این خود را به اطلاع مدیران شرکت و مسئولان صندوق رسانده بودند، اما شاهد اقدام موثری در مقابل نبوده و واقعه فوت دو همکار بازنشسته آن‌ها، قلب‌شان را جریحه‌دار کرده است. 13 هزار بازنشسته و بازمانده صندوق بازنشستگی هما درحالی با مشکلات هزینه‌های درمان دست‌وپنجه نرم می‌کنند که بسیاری از آن‌ها مانند آن دو همکار اخیرا فوت شده خود، در هزینه‌های بستری و بیمارستانی با مشکلات جدی مواجه بوده و گاهی مجبور به توقف درمان می‌شوند.
«ما تا سال ۱۴۰۲ مشکل درمانی چندانی نداشتیم و مشکل از آنجایی شروع شد که در این سال وضعیت صندوق درمانی ما تغییر یافت. ما صندوق بیمه درمانی مجزایی در صندوق بازنشستگان هما داشتیم که بالاترین کسورات کشور (حدود ۴.۵ درصد کل حقوق دوره اشتغال و ۸.۵ درصد سهم شرکت) را در این صندوق برای درمان نگه می‌داشتیم». این روایتی است که جلال هاشمی، رئیس کانون بازنشستگان هما از وضعیت درمانی این بازنشستگان در گذشته مطرح می‌کند.
صندوق بازنشستگان هما صندوقی مستقل است که به دلیل کسری‌ها و مشکلات مختلف آن، در نهایت در سال ۱۴۰۱ به صندوق بازنشستگی کشوری واگذار شده است. هاشمی توضیح می‌دهد که پس از سال ۱۴۰۲، وضعیت این صندوق کاملاً تغییر کرده است. او درباره تاریخچه این صندوق می‌گوید: «در سال‌های دهه ۱۳۶۰، این صندوق با ورودی فراوان خود، بسیار جوان بود، اما بعدها به دلیل تحریم‌های هوایی و مشکلات خود شرکت هما، رفته رفته ورودی آن کاهش یافته و به صندوقی کاملا وابسته به دولت تغییر ماهیت داد؛ چون دیگر کسورات کارکنان جوابگوی انبوه بازنشستگان آن نبود. این درحالی است که در روزگار جوانی این صندوق، کمتر مدیری تصور می‌کرد که منابع باید به شکلی سرمایه‌گذاری شود که در آینده از پس مشکلات فراوان آن برآید.»
او در ادامه با اشاره به مشکلات بخش درمان خدمات دریافتی بازنشستگان هما توضیح داد: «بخش درمان حوزه‌ای فاقد سود است که بدون کمک دولت نمی‌تواند سرپا بماند. صندوق هما هم بدون کمک دولت در بخش درمان فعال بوده است. با حذف چندباره ارز ترجیحی دارو و تجهیزات پزشکی، هزینه‌های درمان و داروی ما افزایش شدیدی پیدا کرد و همین موضوع باعث اجرا نشدن تعهدات درست درمانی و دارویی به بازنشستگان است؛ چون ناگهان قیمت دارو آزاد شده و فشار مالی شدیدی بر بازنشستگان می‌آورد.»
رئیس کانون بازنشستگان هما در تکمیل توضیحات خود، با اعلام اینکه هنوز ۸۰۰ نفر از کارکنان شاغل هما تابع صندوق بیمه درمانی مجزای شرکت هستند، می‌گوید: «۱۳ هزار بازنشسته و خانواده‌های آن‌ها که حدود ۲۶ هزار نفر است، حق بیمه داده و تحت پوشش صندوق درمانی خودشان هستند، اما با گرانی شدید هزینه‌های درمان، این صندوق درحال شانه‌خالی کردن از تعهدات است. چون در جریان ادغام شتاب‌زده صندوق هما و صندوق کشوری، آیین‌نامه دقیقی تنظیم نشد و خلا قانونی در ارتباط با صندوق بیمه درمانی مجزای این بازنشستگان صورت گرفت».
هاشمی به تخلفی در سال ۱۴۰۱ اشاره کرد؛ به گفته او این تخلف در حوزه انتقال تعهدات درمانی صندوق بازنشستگی هما رخ داد و وضعیت درمان بازنشستگان را دچار سردرگمی و بلاتکلیفی کرد:« در یک همکاری سازمانی میان نیروهای سازمان برنامه و بودجه و مدیریت وقت صندوق، تعهد ۸.۵ درصدی شرکت هما به پرداخت حق بیمه درمان صندوق متوقف شد. سال گذشته دیوان محاسبات به این تخلف ورود کرد ولی به دلیل شرایط جنگ مهلت داده شد که تعهدات خود را بپذیرد، اما مدیریت شرکت هما کماکان به وظیفه واریز حق بیمه خود عمل نکرده و ما به همین دلیل در رابطه با درمان و مبالغ رفاهی مطالبه‌گری کردیم؛ از خردادماه هیچ حق بیمه‌ای از سوی شرکت در شرایط گرانی دارو واریز نشده است.»
او با یادآوری این نکته که کارکنان هما به دلیل درگیری با حوزه هواپیمایی کشور، هر شش ماه به طور کامل چکاپ می‌شدند، می‌گوید: «مخارج درمانی بازنشستگان در ماه‌های اخیر به دلیل گرانی دارو و نبود پوشش بیمه‌ای به سه برابر افزایش یافته و بازنشستگان اکنون به دلیل شرایط دوران اشتغال خود در زمینه آلودگی محیط هواپیمایی و فشار کاری بالا، مشکلات درمانی حل نشده دارند».
این فعال حقوق بازنشستگان تصریح می‌کند: «این درحالی است که متوسط حقوق مستمری دریافتی کارکنان هما مبلغی نزدیک به ۲۷ میلیون تومان است. زیرا از مزایای طرح‌های همسان‌سازی و رتبه‌بندی مانند سایر بازنشستگان کشوری نیز بهره‌مند نیستند. طبق برآورد کانون ماهانه تا ۳۰ میلیارد تومان در بخش درمان کمبود مالی داریم و کسی پاسخگو نیست».
هاشمی اضافه می‌کند: «ما بازنشستگان شرکت هما در گذشته بهترین خدمات درمانی را می‌گرفتیم، اما امروز می‌خواهند ما را به ضعیف‌ترین بیمه درمانی یعنی بیمه سلامت ارجاع دهند. ما برای خدمات درمانی یکسال است که با بیمه ایران در حال بستن قرارداد هستیم و دوباره از حقوق خود کسورات درمان می‌پردازیم؛ در صورتی که در دوره اشتغال این کسورات را داده‌ایم. بدهی بیمه ایران هم زیاد شده و اکنون دوماه است که به دلیل بدهی‌ها، خدمات بستری و دارویی بیمه‌شدگان هما را قطع کرده است. این روند ظلمی آشکار در حق بازنشستگانی است که بالاترین کسورات را برای درمان در کشور دادند و به همین دلیل رسیدگی دیوان محاسبات باید دوباره شروع شود».
آتیه‌آنلاین مشکلات درمان بازنشستگان هما را از فرامرز امیریان، مدیر عامل فعلی و رامین شمسی‌نیا، مدیرعامل پیشین پیگیری کرد، اما این دو مدیرعامل، طاهر عبدالحی، مدیرعامل شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران (هما) را به دلیل برخورداری از اختیار مدیریت صندوق درمانی، مقصر دانستند.، اما او هم در پاسخ به پیگیری‌ها اعلام کرد که «خود مدیران عامل صندوق بازنشستگی هما باید نسبت به مسئله درمان توضیح دهند» و به این ترتیب مسئولیت این صندوق درمانی وعدم پرداخت حق بیمه درمان را از سر خود باز کرده و از پاسخگویی بیشتر خودداری کرد.
با این اوصاف به نظر می‌رسد فعلا بازنشستگان صندوق هما برای درمان و دیگر مطالبات خود، در میان فرآیند پاس‌کاری مسئولیت مدیران عامل صندوق‌ها، شرکت‌ها و دستگاه‌ها گیر افتادند. گره‌ای که به نظر می‌رسد باید در سطوح بالاتر نظارتی در دولت و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی گشوده شود.
