ارزیابی جدیدی که در نشریه پزشکی «لنست» منتشر شده است، ۱۷ تهدید بزرگ برای سلامت انسان در ۷۵ سال آینده را شناسایی می‌کند. جنگ هسته‌ای و استفاده مخرب از هوش مصنوعی، از جمله برای ساخت سلاح‌های زیستی، از جمله خطرهایی هستند که می‌توانند به انقراض بشر تا سال ۲۱۰۰ منجر شوند. این ارزیابی در کنار خطرهایی مانند بحران اقلیمی، سوءتغذیه کودکان و کاهش کمک‌های خارجی کشورهای ثروتمند، تاکید می‌کند که برای مقابله با همه این تهدیدها راهکارهای عملی وجود دارد.
اعضای «کمیسیون لنست درباره تهدیدهای جهانی سلامت در قرن بیست‌ویکم» می‌گویند این خطرها با یکدیگر ارتباط دارند و باید به‌صورت هم‌زمان مورد توجه قرار گیرند. «کریستوفر موری»، رئیس مشترک کمیسیون و مدیر موسسه سنجه‌ها و ارزیابی سلامت در دانشگاه واشنگتن، در این باره گفت: «تصمیم‌هایی که رهبران امروز می‌گیرند، سلامت و رفاه نسل آینده را شکل خواهد داد.»
این کمیسیون برای تهیه فهرست تهدیدها، برآورد کرده است که هر خطر، بر اساس روندهای کنونی، چه میزان از سال‌های زندگی سالم انسان‌ها را از طریق بیماری، ناتوانی یا مرگ زودرس از بین می‌برد. این معیار با عنوان «سال‌های عمر تعدیل‌شده بر حسب ناتوانی» یا «دالی» (DALY) شناخته می‌شود.
گزارش می‌گوید: «استفاده مخرب از هوش مصنوعی، از جمله برای تولید سلاح‌های زیستی و درگیری هسته‌ای همراه با قحطی هسته‌ای، خطر انقراض بشر را در ۷۵ سال آینده به همراه دارند.» به گفته نویسندگان، احتمال وقوع این سناریوها پایین است، اما پیامدهای بالقوه آن‌ها می‌تواند به پایان حیات بشری منجر شود.
در سناریوی جنگ هسته‌ای، ذرات کافی ممکن است وارد لایه‌های بالایی جو شوند و با مسدود کردن نور خورشید، قحطی گسترده‌ای ایجاد کنند. در سناریوی دیگر، سلاح‌های زیستی ساخته‌شده با کمک هوش مصنوعی می‌توانند خطری وجودی برای انسان‌ها باشند. سرمقاله‌ای که هم‌زمان با این گزارش در لنست منتشر شده، هشدار می‌دهد: «اگر این تهدیدها محقق شوند، ابعاد آسیب ناشی از آن‌ها آخرالزمانی برای بشریت خواهد بود.»
کمیسیون علاوه بر جنگ هسته‌ای و استفاده مخرب از هوش مصنوعی، مجموعه‌ای از خطرهای دیگر را شناسایی کرده است که هر یک می‌توانند در مجموع بیش از یک میلیارد سال عمر سالم، از انسان‌ها بگیرند. این خطرها در دسته تهدیدهای فاجعه‌بار عمده قرار گرفته‌اند و عبارت‌اند از: آلودگی هوا، مقاومت میکروبی در برابر داروها، سوءتغذیه کودکان، تشدید بحران اقلیمی، درگیری‌های متعارف، کاهش کمک‌های خارجی، مصرف بالای الکل، فشار خون بالا، نابرابری درآمدی، سطح پایین تحصیلات، همه‌گیری‌های طبیعی، چاقی، مشکلات سلامت روان، استعمال دخانیات و سالمندی ناسالم.
برای قرار گرفتن یک تهدید در این فهرست، صرفا احتمال از دست رفتن شمار زیادی از سال‌های زندگی سالم کافی نبود؛ بلکه باید امکان ارائه راهکارهایی برای مقابله با آن هم وجود می‌داشت.
«ابراهیم ابوبکر»، عضو کمیسیون و استاد اپیدمیولوژی بیماری‌های عفونی در دانشگاه کالج لندن، می‌گوید که هدف این ارزیابی ترساندن مردم نیست. او توضیح داد: «ما از این نقطه شروع نمی‌کنیم که بگوییم نگاه کنید، چند تهدید در برابر بشریت قرار دارد و می‌خواهیم شما را بترسانیم. نقطه شروع ما این است که اگر امروز سیاست‌گذار هستید، چه در سطح نهادهای چندجانبه جهانی و چه در سطح ملی، این‌ها تهدیدهایی هستند که ممکن است با آن‌ها روبه‌رو شوید؛ و این هم ابعاد تغییری است که با اقدام شما می‌توان ایجاد کرد.»
گزارش با مقایسه بهترین و بدترین سناریوهای احتمالی برای هر تهدید، به ظرفیت اقدام پیشگیرانه پرداخته است. بر اساس برآورد کمیسیون، محدود کردن گرمایش جهانی به حدود ۱.۸ درجه سانتی‌گراد، به‌جای افزایش آن تا ۴.۴ درجه، می‌تواند از ازدست‌رفتن ۱.۸۹ میلیارد سال زندگی سالم جلوگیری کند.
تهدیدهای سلامت در مناطق مختلف جهان هم یکسان نیستند. در مناطق پردرآمد، بیماری‌های غیرواگیر، از جمله چاقی و مشکلات سلامت روان، مهم‌ترین تهدیدها به شمار می‌روند. در مناطق کم‌درآمد، عواملی مانند پایین بودن سطح تحصیلات سهم عمده‌ای در کاهش سال‌های زندگی سالم دارند.
در یک سال گذشته، شماری از کشورهای بزرگ کمک‌کننده، از جمله ایالات متحده و بریتانیا، از کاهش چشمگیر بودجه کمک‌های خارجی خود خبر داده‌اند. کمیسیون برآورد کرده است که فروپاشی یا کاهش شدید کمک‌های بین‌المللی در حوزه سلامت می‌تواند تا پیش از سال ۲۱۰۰ به ازدست‌رفتن حداکثر ۱.۵ میلیارد «دالی» منجر شود. نزدیک به ۷۰ درصد این خسارت‌ها در منطقه جنوب صحرای آفریقا رخ خواهد داد؛ منطقه‌ای که بیشترین بار سوءتغذیه کودکان را هم تحمل می‌کند.
کمیسیون هشدار می‌دهد که کاهش منابع مالی می‌تواند توان کشورها برای مقابله با تهدیدهای سلامت را تضعیف کند و پیامدهای آن در بلندمدت به افزایش بیماری‌ها، ناتوانی‌ها و مرگ‌های زودرس بینجامد.
این کمیسیون با مشارکت ۳۵ متخصص تشکیل شده است و یافته‌های آن قرار است روز یکشنبه در اجلاس جهانی سلامت در برلین آلمان ارائه شود. ارزیابی تهدیدها هر سال به‌روزرسانی خواهد شد تا خطرهای شناسایی‌شده دوباره بررسی شوند و داده‌های جدید و تهدیدهای نوظهور نیز در آن لحاظ شوند.
نویسندگان گزارش از رهبران سیاسی خواسته‌اند پیش از تبدیل شدن خطرها به بحران، برای مقابله با آن‌ها اقدام کنند. سرمایه‌گذاری در نوآوری‌های فناورانه و تقویت نظام‌های سلامت از جمله اقداماتی است که در این زمینه توصیه شده است.
موری گفت: «سه سال پیش که این فرایند را آغاز کردیم، تصورمان این بود که با سه تهدید بزرگ مواجهیم: درگیری، بحران اقلیمی و همه‌گیری‌ها. اکنون می‌دانیم شمار تهدیدهایی که باید نگران آن‌ها باشیم بسیار بیشتر است. دولت‌ها واقعا باید بخشی از بودجه و نیروی انسانی خود را به پیش‌بینی، پیشگیری و آمادگی در برابر این مجموعه متنوع‌تر از تهدیدها اختصاص دهند.»
منبع: گاردین
