۶ همت برای رایگانسازی؛ دعوای شورا بر سر قیمت یک تصمیم
شورای شهر تهران در جلسه ۴۳۱ سرانجام با اتفاق آرا رایگان ماندن مترو و اتوبوسهای تندرو تا ۱۹ آبان را تصویب کرد .
۳ ساعت پیشکد خبر: 79887
حملونقل عمومی تهران دو ماه دیگر رایگان ماند. تصمیمی که روی کاغذ ساده بود اما نزدیک به تمام بحث اصلی جلسه چهارصد و سیویکم شورا را گرفت.
اینبار اختلاف فقط بر سر چند هزار تومان کرایه نبود. یک طرف میگفت مردم امروز بیش از ارزان شدن سفر به اتوبوس بیشتر و قطار منظمتر نیاز دارند و حذف درآمد بلیت فشار بیشتری بر شبکهای میگذارد که همین حالا با کمبود ناوگان روبهرو است. طرف دیگر میگفت در شرایط افزایش هزینههای زندگی و گران شدن بنزین نمیتوان یکی از معدود حمایتهای مستقیم شهری را از مردم پس گرفت. عددی که چند بار در صحن تکرار شد ۶ همت بود.
در کنار آن اعداد دیگری هم روی میز آمد؛ ۱.۵ همت درآمد بلیت در شش ماه. ۲.۷ همت خرید قطعه برای مترو. ۶۰۰ نیروی کنترل بلیت که به گفته یکی از اعضا از آغاز طرح بلاتکلیف ماندهاند. بحثی که از کرایه مترو شروع شد و در ادامه به تراکم. مسکن. معیشت. پسماند. ساختوسازهای منطقه ۲۲. کرونا. نمایشگاه بینالمللی و مخازن نفت شهران رسید.
جعفر تشکری هاشمی رئیس کمیسیون عمران و حملونقل شورا از همان ابتدا مسئله را بر سر «رایگان بودن برای چه کسی» گذاشت. او گفت مخالفت با رایگانسازی به معنای مخالفت با حمایت از مردم نیست و شورا همین حالا برای سربازان. دانشآموزان. دانشجویان. سالمندان بالای ۶۵ سال. بیماران خاص. مددجویان کمیته امداد و بهزیستی و گروههای دیگری تخفیفهای ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی در نظر گرفته است. از نگاه او میتوان این فهرست را گستردهتر کرد اما دلیلی ندارد شهروندی که توان پرداخت کرایه دارد هم از یارانه کامل استفاده کند.
تشکری هاشمی بعد از جلسه عدد هزینه این سیاست را حدود ۶ همت در سال اعلام کرد و پرسید اگر این پول از مسافر گرفته نشود از کدام بخش بودجه شهر باید جایگزین شود. استدلال او این بود که حملونقل رایگان نیست حتی اگر بلیت آن برای مسافر صفر شود. قطار باید تعمیر شود. اتوبوس باید خریداری شود. قطعه باید به انبار برسد و حقوق کارکنان باید پرداخت شود.
تشکری هاشمی با تاکید برکیفیت خدمات در حوزه حمل و نقل گفت مسئله اصلی بسیاری از مسافران امروز قیمت پنج یا هفت هزار تومانی بلیت نیست بلکه زمانی است که در ایستگاه منتظر میمانند و کیفیت سفری است که دریافت میکنند. او هشدار داد رایگان کردن شبکهای که ناوگان کافی ندارد ممکن است مسافر بیشتری وارد سیستم کند بیآنکه ظرفیت متناسب با آن افزایش پیدا کرده باشد.
به گفته تشکری هاشمی اگر قرار است از مردم پول نگیریم پس میتوان درهای فروشگاه شهروند و میادین میوه و ترهبار را هم باز کرد. منظورش این بود که هیچ خدمت شهری واقعاً رایگان نیست و اگر هزینه آن مستقیم از استفادهکننده گرفته نشود از عوارض و دیگر درآمدهای شهر پرداخت خواهد شد. او رایگانسازی بدون منبع مشخص را حتی به «برندسازی انتخاباتی» نسبت داد و هشدار داد نتیجه چنین تصمیمی میتواند در نهایت زمینگیر شدن مترو و اتوبوس باشد.
ناصر امانی از زاویه دیگری همان پرسش را مطرح کرد. او از مدیران حملو نقل خواست روشن کنند از زمانی که بلیت صفر شده آیا شهرداری منابع جایگزین را سر وقت در اختیار مترو و اتوبوس قرار داده یا نه. امانی از ۶۰۰ نیروی کنترل بلیت نام برد که به گفته او از آغاز اجرای طرح وضعیت نامعلومی پیدا کردهاند. او همچنین به گزارشهایی درباره تأخیر در پرداخت حقوق بخشی از نیروهای مترو اشاره کرد و گفت بعد از پیگیری مشخص شده مشکل به یکی از پیمانکاران مربوط بوده است.
امانی یاد آور شد اگر درآمد بلیت حذف شده است باید مشخص باشد نقدینگی شرکت بهرهبرداری مترو و شرکت واحد از چه مسیری و با چه زمانبندی جای آن را گرفته است.
امانی گفت درآمد بلیت ممکن است همه هزینههای مترو را پوشش ندهد اما «آبباریکهای» بوده که مستقیم وارد حساب شرکتها میشده است. با حذف این منبع پرسش این است که آیا بودجه جایگزین به همان سرعت در اختیار شرکتها قرار گرفته یا نه. او از مدیران خواست رقم پرداخت نقدینگی امسال و سال گذشته به شرکت ساخت و شرکت بهرهبرداری مترو مقایسه شود و اگر کاهش داشته دلیل آن توضیح داده شود. از نگاه او رایگان بودن وقتی به نفع مردم است که نتیجهاش صف طولانیتر خرابی بیشتر و کاهش کیفیت نباشد.
موافقان ادامه رایگانسازی اما معتقد بودند هزینه بلیت فروشی رقمی برای شهرداری نیست اما حمایت از شهروندان تهرانی در روزهای جنگی است. احمد علوی گفت نباید اثر هزینه رفتوآمد بر بودجه خانوادهها دستکم گرفته شود و در دیدارهایی که با نمایندگان دانشآموزان و دانشجویان داشته درخواست ادامه این حمایت مطرح شده است.
پرویز سروری هم گفت وقتی شورا در مقطع قبل به دلیل شرایط جنگی حملونقل را رایگان کرده امروز نمیتواند در شرایطی که تنشها ادامه دارد و قیمت بنزین هم بالا رفته به سادگی آن تصمیم را پس بگیرد. از نگاه او لغو رایگانسازی در چنین وضعی نیاز به توضیحی دارد که برای مردم قابل قبول باشد.
مهدی پیرهادی هم رقم ۶ همت را در برابر بودجه بیش از ۳۰۰ همتی شهرداری گذاشت و گفت این عدد برای شهری با این اندازه از بودجه قابل مدیریت است. او در پاسخ به نگرانیها درباره وضعیت مترو گفت سال گذشته سه همت و امسال ۲.۷ همت برای خرید تجهیزات و قطعات ناوگان هزینه شده و شرایط انبارهای مترو با ابتدای دوره قابل مقایسه نیست. احمد صادقی نیز گفت سه همت درآمد مترو از محل فروش بلیت و سه همت دیگر برای هزینههای جاری در نظر گرفته شده و رایگانسازی لزوماً به معنای لطمه زدن به بودجه زیرساخت نیست.
در ادامه مهدی بابایی بحث را به یک مسئله دیگر برد؛ عوارضی که صادر میشود اما وصول نمیشود. او گفت از مجموع ۲۴ همت فیش عوارض صادر شده هشت همت مربوط به نهادهای عمومی و ۱۶ همت مربوط به بخش خصوصی بوده اما با وجود مشوقهای شهرداری فقط هشت همت وصول شده است. بابایی گفت در طرح اولیه رایگانسازی برای تأمین منابع پیشنهادهایی وجود داشت که در مسیر بررسی حذف شد. یکی از این پیشنهادها اتصال بلیت رایگان به مشارکت مردم در طرح «نوماند» بود تا شهروند در برابر تحویل پسماند خشک یا مشارکت در تفکیک از مبدأ از خدمات حملونقل برخوردار شود. طرحی که میتوانست رایگانسازی را از یک امتیاز عمومی به مشوقی برای رفتار شهری تبدیل کند.
مجید باقری معاون برنامهریزی شهرداری هم گفت بودجه سال ۱۴۰۵ پیش از آن تصویب شده که موضوع رایگان شدن حملونقل مطرح شود و در آن از ابتدا سهم شهرداری در تأمین بودجه مترو ۸۵ درصد و سهم درآمدهای خود مترو ۱۵ درصد در نظر گرفته شده است.
به گفته او همه این ۱۵ درصد هم از فروش بلیت نمیآید و درآمد غرفهها و منابع دیگر بخشی از آن را تشکیل میدهد. باقری درآمد فروش بلیت در شش ماه نخست سال را حدود ۱.۵ همت اعلام کرد و گفت این مبلغ تقریباً هزینه یک ماه حقوق کارکنان مترو است. او همچنین اعلام کرد ۲.۷ همت برای خرید قطعات هزینه شده و ادعای پرداخت نشدن حقوق کارکنان مترو مربوط به تأخیر یک پیمانکار بوده نه شرکت بهرهبرداری.
چمران اما حاضر نبود درآمد بلیت را عددی کوچک بداند. او گفت سه همت درآمد سالانه رقم کمی نیست و برای مقایسه از بودجه مرمت آثار تاریخی آسیبدیده از جنگ مثال زد. به گفته او وقتی وزارت میراث فرهنگی برای ۱.۵ همت با مشکل روبهرو است نمیتوان سه همت را بیاهمیت دانست.
رئیس شورا گفت حذف هر درآمدی از بودجه شهرداری به این معناست که پول باید از جای دیگری تأمین شود و آن بخش دیگر هم در نهایت بخشی از شهر است.
برخی اعضا از ادامه «شرایط جنگی» گفتند اما چمران معتقد بود تهران اکنون در وضعیت جنگی نیست و زندگی روزمره در آن جریان دارد. از نظر او مشکل فعلی مردم بیش از آنکه جنگ باشد فشار اقتصادی است و این دو نباید یکی تلقی شوند. چمران پیشنهاد داد شورا برای روزهای جنگ و بحران سازوکاری تعریف کند که بودجه اضطراری به صورت خودکار فعال شود اما در شرایط اقتصادی فعلی حمایت باید هدفمند باشد؛ یعنی کسی که توان پرداخت دارد بلیت بخرد و شهروندی که توان ندارد حمایت شود.
در نهایت این لایحه با ۱۱ رای اعضا تصویب و با تمدید دو ماهه رایگان بودن مترو و BRT موافقت شد. بر اساس اعلام تشکری هاشمی این دوره از ۱۹ شهریور تا ۱۹ آبان ادامه خواهد داشت. شورا در این فاصله قرار است گروههای دیگری را که نیازمند حمایت هستند شناسایی کند و بعد درباره مدل ادامه کار تصمیم بگیرد. به این ترتیب رأی روز ۲۲ شهریور بیش از آنکه تصمیم نهایی درباره بلیت تهران باشد خریدن دو ماه زمان برای تصمیم بعدی بود.
در این جلسه ناصر امانی در تذکر پیش از دستورش به پرونده روزنامه همشهری با عنوان «وظیفه ما نیست!» اشاره کرد و گفت مدیر شهری نمیتواند در برابر مشکل مردم تنها به شرح وظایف رسمی خود استناد کند اما از آن طرف هم این گزاره که «همه چیز وظیفه ماست» قابل قبول نیست. سؤال او این بود که اگر شهرداری وارد مسکن. معیشت. سلامت. انرژی. تنظیم بازار و دیگر حوزههای اقتصادی و اجتماعی شود پول این مأموریتها از کجا میآید و چه نهادی درباره نتیجه آنها پاسخگو است.
امانی گفت حضور حکومت محلی در چنین حوزههایی در جهان عجیب نیست اما تفاوت اینجاست که مسئولیت با اختیار و منبع مالی و سازوکار پاسخگویی همراه است. در تهران خطر زمانی ایجاد میشود که وظیفه جدید به شهرداری اضافه شود اما ساختار مالی آن تغییر نکند. نتیجه چنین وضعی میتواند بازگشت به همان راه قدیمی باشد؛ گرفتن پول از زمین و تراکم.
او مصوبات ۷۱۲ و ۷۱۶ کمیسیون ماده پنج را به عنوان نمونه مطرح کرد. مصوباتی که برای بازسازی ساختمانهای آسیبدیده از جنگ امکان استفاده از امتیاز تراکمی و انتقال آن از یک پلاک به پلاک دیگر را ایجاد کردهاند. امانی گفت هیچکس با حمایت از خانوادهای که خانهاش در جنگ تخریب شده مخالف نیست اما مسئله این است که چرا هزینه این حمایت باید از ظرفیت کالبدی تهران پرداخت شود. به گفته او یک طبقه اضافه فقط عددی روی پروانه ساختمانی نیست. همان طبقه بعداً جمعیت و سفر تولید میکند و به آب و برق و فاضلاب و مدرسه و خیابان و فضای سبز و حملونقل نیاز دارد. درآمد واگذاری تراکم یک بار وارد حساب شهر میشود اما ساختمان و بار جمعیتی آن برای دههها باقی میماند.
امانی از ظرفیت ساختوساز تهران به عنوان بخشی از ثروت بیننسلی شهر نام برد و هشدار داد زمین و حق توسعه را نمیتوان مثل حساب جاری شهرداری خرج کرد. جمله مرکزی سخنانش این بود که «شهر نباید وثیقه تعهدات نامحدود مدیریت شهری شود». او چرخهای را توضیح داد که در آن شهرداری مأموریت بیشتری میپذیرد. هزینه بیشتری ایجاد میشود. درآمد پایدار کافی نیست و بعد فشار برای فروش دارایی. واگذاری زمین یا اعطای تراکم بیشتر میشود. به تعبیر او گسترش مأموریت و شهرفروشی میتوانند یکدیگر را تغذیه کنند.
امانی گفت اگر قرار است شهرداری عملاً بخشی از وظایف یک حکومت محلی را بر عهده بگیرد باید این تصمیم علنی و قانونی باشد. رابطه شهرداری با دولت باید تعریف شود. منبع مالی مشخص داشته باشد و قدرت نظارتی شورا هم متناسب با گسترش اختیارات شهرداری افزایش پیدا کند.
چمران هم در حاشیه جلسه درباره همین مصوبات تراکمی گفت اجرای حمایت از ساختمانهای آسیبدیده جنگ تحت نظارت است و گزارشهایی که تاکنون برای شهردار تهیه شده نتیجه نهایی محسوب نمیشود. او گفت اضافه تراکم باید در چارچوب قانون داده شود و مسئله اصلی شفافیت است. درباره تبدیل احکام قلع و قمع به جریمه نیز گفت وزارت کشور و شورای امنیت کشور چنین امکانی را ابلاغ کردهاند اما این موضوع شامل هر تخلف ساختمانی نمیشود و فقط در مواردی امکان تبدیل حکم وجود دارد که ساختوساز با طرح جامع و تفصیلی تعارض جدی ایجاد نکند.
ساختوسازهای منطقه ۲۲ نیز بار دیگر در حاشیه جلسه مطرح شد. چمران این بار گفت اطلاعات کامل در اختیار ندارد و باید بررسیها ادامه پیدا کند. برخلاف جلسات گذشته که بحث درباره واحدهای فاقد مجوز و مسیر تعیین تکلیف آنها صریحتر بود این بار رئیس شورا عدد یا تصمیم تازهای اعلام نکرد.
نمایشگاه بینالمللی هم دوباره به فهرست انتقادهای رئیس شورا برگشت. چمران گفت پیشتر درباره ترافیک ناشی از برگزاری نمایشگاهها هشدار داده و پاسخ مدیرعامل نمایشگاه که گفته بود «تمام شهر ترافیک است» را قابل قبول نمیداند. او گفت نمیتوان چون تهران در بخشهای دیگر هم گرفتار ترافیک است بار بیشتری به مردم تحمیل کرد. درباره این استدلال که نمایشگاه زمانی بیرون شهر بوده و توسعه تهران آن را درون بافت شهری قرار داده نیز با کنایه گفت اگر ناصرالدینشاه زنده بود بر اساس حصار ناصری میتوانست ادعا کند شمال تهران تا حوالی ساختمان پانزده خرداد بوده است. حرف اصلی او این بود که سابقه مکانی نمایشگاه چیزی از مسئولیت امروز آن برای مدیریت سفر و ترافیک کم نمیکند.
در بخش سلامت جلسه مهدی پیرهادی درباره افزایش دوباره موارد کرونا هشدار داد. او گفت هنوز فصل سرما آغاز نشده و زمان برای اقدامات پیشگیرانه وجود دارد اما آموزش عمومی درباره کرونا و بیماریهای تنفسی کافی نیست. پیرهادی از وزارت بهداشت و صداوسیما خواست اطلاعرسانی را پیش از گسترده شدن بیماری جدیتر کنند و سالمندان. بیماران خاص. افراد دارای بیماری زمینهای و کسانی را که نقص سیستم ایمنی دارند در اولویت قرار دهند.
یک فوریت لایحه انتقال مخازن نفت تهران هم از مصوبات دیگر جلسه بود. چمران گفت شورا و شهرداری از دورههای قبل پیگیر جابهجایی انبار نفت شهران بودهاند و حتی برای کاهش خطر آن طرح ایمنی تهیه شده بود اما آن زمان کسی سناریوی بمباران را در نظر نگرفته بود. او گفت هنگام حملات تنها حدود ۲۰ درصد مخازن مورد استفاده قرار گرفته بود و اگر سطح ذخیره بالاتر بود ابعاد حادثه میتوانست بسیار بزرگتر شود. به گفته رئیس شورا مخازنی در آن سوی کرج ساخته شده و هزینههایی هم برای آن صورت گرفته است و به جای احیای مخزن باقیمانده شهران باید محل دیگری برای ذخیره سوخت پیدا شود. او خواستار همراهی دولت و مجلس در این جابهجایی شد.
