گذار از نفت می‌تواند به درگیری و مهاجرت منجر شود

گذار جهانی از نفت ممکن است در صورت نبود اقدامات فوری دولت‌ها برای حمایت از کشورهای وابسته به درآمدهای نفتی، به مجموعه‌ای از بحران‌های اقتصادی، درگیری و مهاجرت منجر شود. این هشدار در گزارش تازه اندیشکده اقلیمی E3G مطرح شده است.

بر اساس این گزارش، کشورهایی مانند نیجریه، ایران، آنگولا و الجزایر در معرض آسیب بیشتری قرار دارند، زیرا بخش قابل‌توجهی از درآمد دولت و هزینه خدمات عمومی آنها از نفت تأمین می‌شود و در عین حال، اقتصادشان تنوع کافی ندارد و منابع مالی محدودی برای مقابله با کاهش درآمدهای نفتی در اختیار دارند.

مصرف نفت در بسیاری از کشورها با گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر رو به کاهش است و اختلال‌های اخیر در عرضه نفت هم آسیب‌پذیری بازار را بیشتر کرده است. E3G پیش‌بینی می‌کند تقاضای جهانی نفت بین سال‌های ۲۰۳۰ تا ۲۰۳۵ به نقطه اوج برسد و پس از آن کاهش یابد. در چنین شرایطی، تولیدکنندگان نفت برای فروش محصول خود در بازاری کوچک‌تر با یکدیگر رقابت خواهند کرد. کشورهای کم‌هزینه و برخوردار از ذخایر فراوان، مانند عربستان سعودی و امارات متحده عربی، احتمالا موقعیت بهتری برای حفظ سهم بازار خواهند داشت.

این گزارش هشدار می‌دهد درآمدهای نفتی در ۱۷ کشور بیش از ۴۰ درصد درآمد دولت را تشکیل می‌دهد. در کشورهایی مانند عراق و لیبی، این سهم به ۷۰ تا ۹۰ درصد می‌رسد، اما پیش‌بینی E3G نشان می‌دهد درآمد نفتی الجزایر از سال ۲۰۳۰ ممکن است ۸۷ درصد و درآمد نیجریه بیش از ۶۰ درصد کاهش یابد.

به گفته پژوهشگران، چنین کاهشی شکاف بزرگی در تامین خدمات عمومی ایجاد می‌کند و می‌تواند ساختارهای اجتماعی را بی‌ثبات کند. همزمان، بدهی دولت‌ها فشار بیشتری ایجاد خواهد کرد؛ آنگولا و مکزیک هم‌اکنون بیش از یک‌چهارم درآمد دولت خود را صرف پرداخت بدهی عمومی می‌کنند.

بت واکر، یکی از نویسندگان گزارش می‌گوید شکنندگی کشورهای تولیدکننده نفت می‌تواند به یک «ریسک امنیتی جهانی» تبدیل شود. او هشدار داد که کاهش درآمد نفتی می‌تواند در کشورهای مختلف به شکل‌های متفاوتی بروز کند؛ از ناآرامی و مهاجرت در الجزایر گرفته تا تضعیف ظرفیت دولت در نیجریه و رقابت نظامی بر سر زیرساخت‌های نفتی در لیبی.

پژوهشگران تاکید می‌کنند که کند کردن گذار از سوخت‌های فسیلی راه‌حل نیست و حتی یک گذار آهسته اما بی‌برنامه می‌تواند به اندازه یک گذار سریع، بی‌ثبات‌کننده باشد. این گزارش حاصل دو سال تحقیق و شبیه‌سازی سناریوهای مختلف کاهش تقاضای نفت با مشارکت بیش از ۱۰۰ مقام دولتی و متخصص از سراسر جهان است.

E3G خواستار همکاری دولت‌ها، صندوق بین‌المللی پول، بانک جهانی و موسسات مالی خصوصی برای کمک به کشورهای تولیدکننده شده است. از نظر این اندیشکده، تامین مالی گذار، سرمایه‌گذاری برای تنوع‌بخشی اقتصادی و ارائه سیگنال‌های روشن درباره آینده تقاضای نفت می‌تواند از بی‌ثباتی جلوگیری کند.

چین که در دهه‌های گذشته مهم‌ترین موتور رشد تقاضای نفت بوده، اکنون به نقطه عطف نزدیک شده و مصرف نفت آن در مسیر کاهش قرار گرفته است؛ روندی که تا حدی به گسترش خودروهای برقی مربوط می‌شود. مسیر آینده هند اما نامشخص‌تر است و می‌تواند نقش مهمی در تعیین سرعت کاهش تقاضای جهانی نفت داشته باشد.

منبع: گاردین