تحریم‌ها دانشگاه‌های ایران را از رتبه‌بندی تأثیرگذاری تایمز حذف کرد

به گزارش آتیه آنلاین، عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) با اشاره به حذف دانشگاه‌های ایرانی از رتبه‌بندی «پایداری و تأثیرگذاری» تایمز، اعلام کرد که این اتفاق ناشی از محدودیت‌های ناشی از تحریم‌هاست و رایزنی‌هایی برای یافتن راهکار بازگشت دانشگاه‌های کشور به این نظام ارزیابی بین‌المللی آغاز شده است. به گفته او، حذف از چنین رتبه‌بندی‌هایی علاوه بر کاهش دیده‌شدن دانشگاه‌های ایران در عرصه جهانی، می‌تواند بر روند بین‌المللی‌سازی آموزش عالی نیز تأثیر منفی بگذارد.

تحریم‌ها؛ مانع حضور دانشگاه‌های ایران در رتبه‌بندی تایمز

بهروز رسولی، استادیار پژوهشکده جامعه و اطلاعات ایرانداک، در گفت‌وگو با ایسنا توضیح داد که مؤسسه تایمز از امسال عضویت در شبکه «پایداری و تأثیرگذاری» را شرط حضور در رتبه‌بندی مربوطه قرار داده است؛ عضویتی که مستلزم پرداخت هزینه است. با این حال، به دلیل تحریم‌ها، این مؤسسه امکان پذیرش دانشگاه‌های ایرانی را نداشته است.

به گفته وی، مشکل اصلی انتقال پول یا تأمین هزینه عضویت نبوده، بلکه شرکت برگزارکننده به دلیل نگرانی از پیامدهای همکاری با مؤسسات ایرانی، از پذیرش آنها خودداری کرده است. حتی برخی دانشگاه‌های بزرگ کشور از جمله دانشگاه تهران آمادگی پرداخت هزینه را داشتند، اما محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها مانع همکاری شد.

آغاز رایزنی‌ها برای یافتن راه‌حل

رسولی از آغاز مذاکرات برای رفع این مشکل خبر داد و گفت دانشگاه تهران و ایرانداک در حال بررسی راهکارهایی هستند تا امکان حضور دوباره دانشگاه‌های ایرانی در این رتبه‌بندی فراهم شود.

وی افزود که تجربه پرداخت هزینه انتشار مقالات علمی، عضویت در انجمن‌های بین‌المللی و دسترسی به پایگاه‌های علمی از طریق شرکت‌های واسطه نشان می‌دهد می‌توان برای این موضوع نیز راه‌حلی پیدا کرد. به گفته او، اگرچه امسال فرصت کافی برای حل این مسئله وجود نداشت، اما امید می‌رود در سال‌های آینده دانشگاه‌های ایران دوباره در این نظام ارزیابی حضور داشته باشند.

حذف از رتبه‌بندی؛ کاهش دیده‌شدن جهانی دانشگاه‌ها

این متخصص علم‌سنجی مهم‌ترین پیامد حذف دانشگاه‌های ایرانی از رتبه‌بندی تأثیرگذاری تایمز را کاهش «رویت‌پذیری بین‌المللی» دانست.

او توضیح داد که حضور در رتبه‌بندی‌های معتبر، دانشگاه‌ها را به بخشی از شبکه جهانی آموزش عالی تبدیل می‌کند و معرفی ظرفیت‌های علمی، پژوهشی و اجتماعی آنها را برای پژوهشگران، دانشگاه‌ها و دانشجویان خارجی آسان‌تر می‌سازد.

رسولی یادآور شد که در اسناد بالادستی کشور و برنامه هفتم پیشرفت نیز بر توسعه همکاری‌های علمی، جذب دانشجوی خارجی و بین‌المللی‌سازی دانشگاه‌ها تأکید شده است؛ اهدافی که بدون حضور فعال در نظام‌های ارزیابی جهانی تحقق آنها دشوار خواهد بود.

رتبه‌بندی تأثیرگذاری چه چیزی را ارزیابی می‌کند؟

عضو هیئت‌علمی ایرانداک با اشاره به تفاوت این رتبه‌بندی با نظام‌های سنتی ارزیابی دانشگاه‌ها گفت رتبه‌بندی تأثیرگذاری تایمز برخلاف رتبه‌بندی‌های آموزشی و پژوهشی، عملکرد دانشگاه‌ها را در زمینه تحقق اهداف توسعه پایدار سازمان ملل، مسئولیت اجتماعی، برابری، تنوع، شمول و نقش دانشگاه در حل مسائل جامعه بررسی می‌کند.

وی افزود دانشگاه‌ها برای شرکت در این ارزیابی تنها به ارائه آمار اکتفا نمی‌کنند، بلکه باید برای هر شاخص مستندات قابل استناد ارائه دهند؛ از مدارک مربوط به کاهش مصرف انرژی در ساختمان‌های دانشگاه گرفته تا شواهد مشارکت استادان در تدوین سیاست‌های عمومی و اسناد ملی.

مشارکت محدود دانشگاه‌های ایرانی

رسولی در بخش دیگری از سخنان خود به مشارکت محدود دانشگاه‌های ایرانی در این رتبه‌بندی حتی در سال‌هایی که حضور در آن رایگان بود، اشاره کرد.

به گفته او، برخی دانشگاه‌ها به دلیل نگاه انتقادی نسبت به شاخص‌های مرتبط با اهداف توسعه پایدار سازمان ملل، تمایل چندانی به ارائه اطلاعات نداشتند و از این فرصت برای معرفی دستاوردهای خود استفاده نکردند.

حضور در رتبه‌بندی‌ها؛ ضرورتی برای ارتقای کیفیت

این پژوهشگر علم‌سنجی تأکید کرد که حضور در رتبه‌بندی‌های بین‌المللی نباید اقدامی تشریفاتی تلقی شود، بلکه بخشی از الزامات حرفه‌ای دانشگاه‌هاست. به اعتقاد او، فعالیت در عرصه جهانی مستلزم رعایت استانداردهای بین‌المللی و پذیرش قواعد حرفه‌ای آموزش عالی است.

رسولی افزود حتی اگر حضور در این رتبه‌بندی‌ها در کوتاه‌مدت دستاورد ملموسی نداشته باشد، در بلندمدت دانشگاه‌ها را به سمت ایجاد نظام‌های دقیق مدیریت داده، ساماندهی اطلاعات، ارزیابی عملکرد و برنامه‌ریزی برای بهبود کیفیت سوق می‌دهد.

وی در پایان با اشاره به رقابت علمی کشورهای منطقه تأکید کرد که دانشگاه‌های ایران علاوه بر رقابت با مراکز علمی بزرگ جهان، باید جایگاه خود را در مقایسه با دانشگاه‌های کشورهای منطقه از جمله عربستان و ترکیه نیز حفظ کنند و حضور در رتبه‌بندی‌های بین‌المللی یکی از ابزارهای مهم برای این مقایسه و ارتقای جایگاه علمی کشور به شمار می‌رود.