چه کسانی می‌توانند از بیمه‌های خویش‌فرما و مشاغل آزاد استفاده کنند؟

به گزارش آتیه آنلاین، بخش قابل توجهی از شاغلان غیررسمی و افرادی که تحت پوشش بیمه اجباری قرار ندارند، برای برخورداری از خدمات بازنشستگی و درمانی می‌توانند از بیمه‌های خویش‌فرمای سازمان تأمین اجتماعی استفاده کنند.

محمدرضا فرزعلیان، فعال کارگری، در گفت‌وگو با ایلنا با تشریح انواع بیمه‌های خویش‌فرما، تفاوت‌های بیمه اختیاری و بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد، شرایط استفاده از هر یک و تفاوت آن‌ها با بیمه اجباری را توضیح داده است.

به گفته وی، بیمه‌های تأمین اجتماعی به دو دسته اصلی «بیمه اجباری» و «بیمه خویش‌فرما» تقسیم می‌شوند. بیمه اجباری ویژه کارگرانی است که مشمول قانون کار هستند و کارفرمای آن‌ها طبق ماده ۱۴۸ قانون کار موظف به بیمه کردنشان است. اما بیمه خویش‌فرما برای افرادی در نظر گرفته شده که رابطه استخدامی مشمول قانون کار ندارند و به صورت داوطلبانه خواهان استفاده از خدمات سازمان تأمین اجتماعی هستند. این افراد با مراجعه به شعب سازمان و تعیین دستمزد مبنای پرداخت حق بیمه، قرارداد بیمه منعقد می‌کنند.

فرزعلیان توضیح داد که بیمه‌های خویش‌فرما خود به دو گروه «بیمه اختیاری» و «بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد» تقسیم می‌شوند. مهم‌ترین شرط استفاده از بیمه اختیاری، داشتن حداقل ۳۰ روز سابقه بیمه‌پردازی در سازمان تأمین اجتماعی است. همچنین متقاضی باید بین ۱۸ تا ۵۰ سال سن داشته باشد و در صورت بالاتر بودن سن، به همان میزان سابقه پرداخت حق بیمه ارائه کند. این شرایط برای زنان و مردان یکسان است.

وی افزود که بیمه اختیاری بیشتر خدمات سازمان تأمین اجتماعی را پوشش می‌دهد، اما برخی حمایت‌ها مانند بیمه بیکاری، غرامت دستمزد ایام بیماری و بارداری در این نوع بیمه وجود ندارد.

این فعال کارگری درباره بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد گفت که برخلاف بیمه اختیاری، داشتن سابقه قبلی بیمه شرط استفاده از آن نیست و حتی افرادی که تاکنون هیچ سابقه‌ای در تأمین اجتماعی نداشته‌اند نیز می‌توانند متقاضی شوند. این نوع بیمه برای گروه‌های مختلفی از جمله صاحبان کسب‌وکار، کارفرمایان، زنان خانه‌دار، دانشجویان، کسبه و تجار قابل استفاده است.

وی همچنین تأکید کرد که در زمان ثبت‌نام، اعلام شغل صرفاً بر اساس خوداظهاری متقاضی انجام می‌شود و خدمات بیمه‌ای نیز به صورت تفکیکی قابل انتخاب است؛ به این معنا که افراد می‌توانند متناسب با نیاز خود تنها برخی از خدمات را خریداری کنند.

به گفته فرزعلیان، خدمات بیمه مشاغل آزاد شامل چهار بخش اصلی است؛ بازنشستگی با نرخ ۱۲ درصد حقوق توافقی، مستمری فوت یا بازماندگان با نرخ ۲ درصد، پوشش ازکارافتادگی با نرخ ۴ درصد و خدمات درمانی با نرخ ۹ درصد. خرید پوشش بازنشستگی برای همه متقاضیان الزامی است، اما انتخاب سایر خدمات اختیاری بوده و هر فرد می‌تواند بسته بیمه‌ای مورد نظر خود را انتخاب کند.

وی در ادامه به تغییرات اخیر در نحوه محاسبه حق بیمه درمان اشاره کرد و گفت که در گذشته هزینه درمان بر اساس سرانه افراد تحت تکفل محاسبه می‌شد و هرچه تعداد اعضای خانواده بیشتر بود، حق بیمه نیز افزایش می‌یافت. اما اکنون حق بیمه درمان برای بیمه‌شدگان مشاغل آزاد نیز همانند سایر بیمه‌شدگان معادل ۹ درصد حقوق توافقی تعیین شده و تعداد افراد تحت تکفل دیگر تأثیری در میزان حق بیمه پرداختی ندارد.

فرزعلیان در ادامه پنج تفاوت اصلی بیمه مشاغل آزاد با بیمه اجباری را تشریح کرد. نخست اینکه در بیمه اجباری، کارفرما مکلف به بیمه کردن کارگر و پرداخت حق بیمه است و در صورت تخلف جریمه می‌شود، اما در بیمه آزاد مسئولیت پرداخت حق بیمه کاملاً بر عهده خود متقاضی است و در صورت پرداخت نکردن، سابقه بیمه‌ای برای او ثبت نخواهد شد.

تفاوت دوم، حذف برخی حمایت‌های ویژه بیمه اجباری از جمله بیمه بیکاری، حوادث ناشی از کار و غرامت دستمزد ایام بیماری در بیمه آزاد است. سومین تفاوت نیز مربوط به خدمات درمانی است؛ به این صورت که بیمه‌شدگان اجباری برای استفاده از خدمات درمانی فرانشیز پرداخت نمی‌کنند، اما بیمه‌شدگان مشاغل آزاد باید بخشی از هزینه درمان را به عنوان فرانشیز بپردازند.

به گفته این فعال کارگری، تفاوت چهارم در شیوه ارائه خدمات است؛ در بیمه اجباری تمامی خدمات سازمان به طور کامل ارائه می‌شود، اما در بیمه مشاغل آزاد خدمات به صورت بسته‌های مختلف عرضه می‌شود و متقاضی امکان انتخاب دارد. تفاوت پنجم نیز به نحوه پرداخت حق بیمه مربوط می‌شود؛ در بیمه اجباری سهم حق بیمه میان کارگر و کارفرما تقسیم می‌شود، اما در بیمه آزاد تمام هزینه بر عهده شخص بیمه‌شده است.

فرزعلیان در پایان با مقایسه بیمه اختیاری و بیمه مشاغل آزاد گفت مهم‌ترین تفاوت این دو، الزام به داشتن سابقه قبلی در بیمه اختیاری و نبود چنین شرطی در بیمه مشاغل آزاد است. همچنین در بیمه اختیاری حق بیمه به صورت ثابت و معادل ۲۷ درصد دستمزد تعیین می‌شود، اما در بیمه مشاغل آزاد افراد می‌توانند بسته خدمات مورد نیاز خود را انتخاب کنند و نرخ پرداختی آن‌ها از ۱۲ درصد برای بازنشستگی آغاز شده و تا ۲۷ درصد برای کامل‌ترین بسته خدمات افزایش می‌یابد.