تهران، تایوان، تجارت؛ خطرات پیش روی ترامپ در نشست با شی جین پینگ چیست؟

در صورتی که برنامه‌ریزی‌ها مطابق انتظار پیش برود، دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا، قرار است چهارشنبه به پکن سفر کند تا با شی جین‌پینگ، رهبر چین، در یک نشست مهم دیدار دیداری داشته باشد. این سفر نخستین سفر یک رئیس‌جمهور آمریکا به چین در نزدیک به یک دهه گذشته خواهد بود؛ آخرین بار نیز خود ترامپ در سال ۲۰۱۷ به چین سفر کرده بود. در آن زمان، چین تمام امکانات خود را به کار گرفت و ترامپ و همسرش ملانیا از یک تور خصوصی در شهر ممنوعه و اجرای اپرای پکن بهره‌مند شدند. این سفر به عنوان یک «سفر رسمی ویژه» توصیف شد و نشانه اهمیت دیپلماتیک آن بود.

با این حال، طی نه سال گذشته، روابط دو کشور با چالش‌های بسیاری مواجه شده است: جنگ تجاری، یک پاندمی جهانی، افزایش نگرانی‌ها در واشینگتن درباره فعالیت‌های نظامی چین و بار دیگر جنگ تجاری. اکنون، در شرایطی که رئیس‌جمهور قدرتمندترین کشور جهان آماده ملاقات با رقیب اصلی اقتصادی خود می‌شود، فضای عمومی تغییر کرده است. سفر ترامپ تحت تاثیر حمله‌اش به ایران به تعویق افتاده و مدت آن به دو روز کاهش یافته است.

«سوزان مالونی»، معاون و مدیر سیاست خارجی موسسه «بروکینگز»، با اشاره به حمله ترامپ به ایران، معتقد است این دیدار در زمانی که ترامپ با یکی از بزرگ‌ترین شکست‌های استراتژیک اخیر مواجه شده، نقطه عطفی خواهد بود و از منظر آمریکا، حس پیشرفت و برتری آمریکا را به شدت تغییر می‌دهد. بنابراین، توجه جهانی به نمایش ظاهری و تعامل بین دو رهبر در این اجلاس معطوف خواهد شد. ترامپ که نسبت به دوره اول ریاست‌جمهوری خود موضع خصمانه کمتری نسبت به چین دارد، از آیین‌های دیپلماتیک و نشان دادن دوستی و اعتماد شخصی به شی لذت می‌برد، در‌حالی‌که لحن او نسبت به متحدان سنتی آمریکا معمولا تند است.

از سوی دیگر، شی جین‌پینگ نیز احتمالا با الگوبرداری از آیین‌های نرم قدرت روسای دولت مانند چارلز سوم، ترامپ را تحسین خواهد کرد و هم‌زمان نقاط ضعف او را به‌طور ظریف برجسته کرده و توانایی‌های خود را نشان خواهد داد. البته هر سطحی از دوستانه‌ بودن، تنش‌هایی را که با جنگ در خاورمیانه شدت گرفته، به‌طور کامل از سطح دیدار پنهان نخواهد کرد. «ژائو مینگهاو»، استاد مطالعات بین‌الملل در دانشگاه فودان، از سطح بسیار بالای «بی‌اعتمادی متقابل» میان دو طرف صحبت می‌کند و معتقد است که هر دو طرف هنوز بر مسائل عمیقی چون اقتصاد، تجارت، روابط نظامی و موضوع تایوان اختلاف دارند.

سه موضوع اصلی دستورکار این دیدار، که مهم‌ترین رابطه دو جانبه جهان را شکل می‌دهد، شامل تجارت، تهران و تایوان است.

ساختن روابط

مسیر این نشست در اکتبر گذشته در بوسان هموار شد، زمانی که آمریکا و چین توافقی موقت برای آتش‌بس در جنگ تجاری برقرار کردند. طی این جنگ تجاری، تعرفه‌ها بر کالاهای چینی تا ۱۴۵ درصد رسید و تعرفه تهدیدی برای اقتصاد چین شد. چین با محدود کردن صادرات فلزات کمیاب، که برای زنجیره‌های صنعتی جهانی و فناوری نظامی آمریکا حیاتی هستند، واکنش نشان داد و برخی کارخانه‌ها در آمریکا تعطیل شدند. «جیک ورنر»، مدیر شرق آسیا در موسسه «کوئینسی»، می‌گوید نشست بوسان «احترامی متقابل» ایجاد کرد و نشان داد ترامپ نتوانسته چین را به پذیرش قدرت خود وادار کند، زیرا چین توان مقابله موثر داشت.

برای دستیابی به «پیروزی‌های ملموس» پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر، دولت ترامپ برنامه‌ریزی کرده است تا مدیران اجرایی شرکت‌های بزرگی مانند انویدیا، اپل، اکسون و دیگران ترامپ را در سفر همراهی کنند. چین در عوض تلاش دارد تا آتش‌بس تجاری را تمدید کند، دسترسی به فناوری آمریکا را حفظ کند و محدودیت‌های صادرات آمریکا را کاهش دهد. این کشور همچنین ممکن است سرمایه‌گذاری‌های قابل‌توجهی در اقتصاد آمریکا ارائه دهد، مشابه توافق‌های قبلی با ژاپن و کره جنوبی.

مذاکرات طولانی‌مدت چین با شرکت بوئینگ می‌تواند شامل خرید ۵۰۰ هواپیمای ۷۳۷ مکس و ده‌ها هواپیمای پهن‌پیکر باشد؛ این نخستین سفارش بزرگ بوئینگ از سال ۲۰۱۷ خواهد بود و موفقیتی رسانه‌ای برای هر دو رهبر محسوب می‌شود. خرید محصولات کشاورزی مانند ۲۵ میلیون تن سویا در سال برای سه سال و افزایش خرید گوشت، مرغ، زغال‌سنگ، نفت و گاز طبیعی نیز در دستور کار است. چین همچنین کارت «فلزات کمیاب» را در اختیار دارد؛ تحلیل‌گران می‌گویند ممکن است دسترسی بلندمدت و پایدار آمریکا به این منابع و آهن‌رباهای کمیاب را فراهم کند، البته مشروط بر عدم استفاده نظامی.

تاثیر ایران

جنگ در ایران، داینامیک‌های نشست را تغییر داده و بخش زیادی از توجه ترامپ را به خود مشغول کرده است. بسته شدن تنگه هرمز، که یک پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کند، تهدیدی جدی برای اقتصاد چین ایجاد کرده و روابط این کشور با کشورهای خلیج فارس را حساس کرده است. آمریکا از چین خواسته تا در مسیر آتش‌بس مداخله کند و نقش میانجی‌گر را ایفا کند.

اما در واقع روابط بین ایران و چین به هیچ وجه گرم و صمیمی نیست. «دالی یانگ»، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو، که این رابطه را «ظریف» توصیف می‌کند. او می‌گوید: «گفتن اینکه چین می‌تواند ایران را فریب دهد یا به زور وادار به همکاری کند، گزافه است، چین می‌داند که خاورمیانه جای آسانی برای انجام کارها نیست.»

«وانگ ون»، استاد دانشگاه «رنمین» هم معتقد است: «چین نه می‌تواند ایران را کنترل کند و نه قدرت مطلق دارد که به طور یکجانبه مسیر بحران هرمز را تعیین کند.»

چین بحران ایران را نتیجه اقدامات آمریکا می‌داند و با وجود تاثیرات جهانی، بحران در مرزهای خود قرار ندارد. رابطه چین با ایران پیچیده است و تلاش برای پیشبرد امور خاورمیانه آسان نیست.

تایوان و قلمرو نفوذ چین

موضوعی که بیش از همه برای چین اهمیت دارد، تایوان است. این کشور خودمختار ۲۳ میلیون نفر جمعیت دارد و چین آن را بخشی از قلمرو خود می‌داند و تهدید کرده است که در صورت لزوم با زور کنترل آن را در دست می‌گیرد. آمریکا به‌طور رسمی تایوان را به رسمیت نمی‌شناسد، اما با فروش تسلیحات، امکان دفاع از خود را به آن می‌دهد. تهدید جنگ نظامی چین در اقیانوس هند-آرام باعث توجه شدید واشینگتن به محدود کردن توان نظامی چین شده است.

ترامپ نسبت به روسای جمهور پیشین رویکرد نرم‌تری درباره تایوان اتخاذ کرده و آن را به‌عنوان رقیب اقتصادی، به ویژه در صنعت نیمه‌هادی می‌بیند، نه به‌عنوان متحد دموکراتیک آمریکا. بسته ۱۱ میلیارد دلاری تسلیحات آمریکا به تایوان پیش از نشست متوقف شده است. چین احتمالا می‌کوشد موضع رسمی آمریکا درباره استقلال تایوان را از «پشتیبانی نکردن» به «مخالفت» تغییر دهد.

مشکلات دیگری مانند مقابله با جریان فنتانیل و دیگر مواد افیونی مصنوعی، پرونده‌های حقوق بشری و مسابقه تسلیحات هوش مصنوعی بین آمریکا و چین نیز می‌توانند دستور کار نشست باشند. رقابت در هوش مصنوعی نگرانی‌های جهانی را افزایش داده و این فرصت را برای شی فراهم می‌کند تا همکاری ظاهری دو کشور در استانداردهای جهانی را نشان دهد.

با وجود درگیر بودن ترامپ در بحران خاورمیانه و نرخ نارضایتی داخلی ۶۲ درصد، او از موقعیتی آسیب‌پذیر وارد این مذاکرات می‌شود. پارادوکس اینجاست که هر چه نشست موفق‌تر باشد، نگرانی‌ها درباره امتیازاتی که ترامپ ممکن است داده باشد، بیشتر خواهد شد. «جاناتان چین»، کارشناس سابق سیا، می‌گوید: «یک دیدار بسیار مثبت و تحسین‌آمیز می‌تواند بدترین نتیجه برای آمریکا باشد، زیرا به دیگر کشورها سیگنال می‌دهد که آمریکا امتیازاتی داده است و موقعیت ایالات متحده در آینده نگران‌کننده خواهد بود.»

منبع: گاردین