جنگ ایران شتاب‌دهنده گذار جهانی از نفت و گاز؛ سود بزرگ برای چین

براساس گزارش جدیدی از گاردین، عملیات «خشم حماسیِ» آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران تاکنون هیچ‌یک از اهداف نظامی و سیاسی دونالد ترامپ را محقق نکرده است، اما ممکن است پیامد ناخواسته دیگری داشته باشد: تسریع گذار جهانی به سمت انرژی پاک؛ مسیری که ترامپ همواره از آن بیزار بوده است.

در تازه‌ترین دور از تنش‌های لفظی بر سر تنگه هرمز، ترامپ ایران را به «خفه شدن در نفت صادرنشده» تهدید کرد. پاسخ رهبر عالی ایران چنین بود: «بیگانگانی که از هزاران کیلومتر دورتر، طمع‌کارانه در خلیج فارس شرارت می‌کنند، جایی در آن ندارند مگر در قعرِ آب‌هایش.» به گفته گاردین، افزایش تنش چشم‌انداز بن‌بستی طولانی را پیش روی جهان قرار داده است.

در همین حال، ردیاب بحران انرژی آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) می‌گوید که نزدیک به ۴۰ کشور در پاسخ به افزایش سرسام‌آور قیمت نفت و گاز، اقدامات اضطراری انجام داده‌اند؛ از کوتاه کردن هفته تحصیلی به سه روز در لائوس تا درخواست برای پر کردن نصفه سیلندرهای گاز پخت‌وپز در نپال. این بحران برای کشورهای در حال توسعه فاجعه‌بار است، اما در عین حال، گذار اجتناب‌ناپذیر جهان از نفت و گاز را شتاب می‌بخشد.

تجربه دهه ۱۹۷۰ و درس امروز

پس از شوک‌های نفتی دهه ۱۹۷۰، کشورهای غربی سعی کردند وابستگی خود را به نفت کاهش دهند یا کنترل نفت را در دست بگیرند. «کیت مکنزی»، تحلیلگر بازار معتقد است که امروز، جایگزین‌های پاک و ارزان‌قیمت برای بسیاری از کاربردهای سوخت فسیلی به راحتی در دسترس هستند. او تاکید می‌کند: «حدود ۴۵ درصد نفت خام مصرفی جهان در حمل‌ونقل جاده‌ای استفاده می‌شود که برقی کردن بیشتر این حمل‌و‌نقل به‌صورت روزافزونی ارزان است.»

خودروسازان از افزایش شدید تقاضا برای خودروهای برقی در پی جنگ ایران خبر داده‌اند. مدیر رنو در بریتانیا این تغییر را «دگرگونی بنیادین» نامیده است. در سراسر اروپای قاره‌ای، تقاضا برای خودروهای برقی در ماه مارس نسبت به سال قبل ۵۱ درصد افزایش یافت.

آسیا در خط مقدم گذار انرژی

برخی کشورها از همین حالا درس بحران را گرفته‌اند. رئیس‌جمهور کره جنوبی، لی جائه‌میونگ، می‌گوید: «وضعیت آنقدر جدی است که حتی من نمی‌توانم بخوابم. کره جنوبی باید سریعا به انرژی تجدیدپذیر گذار کند. اگر به سوخت فسیلی متکی باشیم، آینده بسیار خطرناک خواهد بود.»

در ویتنام، برنامه‌های احداث یک ترمینال عظیم گاز طبیعی مایع (LNG) کنار گذاشته شده و به جای آن، پروژه تجدیدپذیر ارائه شده است.

هند نیز شاهد رشد چشمگیر انرژی خورشیدی است. سال گذشته، سهم خورشید در تولید برق هند به ۹ درصد رسید که از ۰.۵ درصد از یک دهه پیش بیشتر است. مؤسسه مشاوره «امبر» (Ember) می‌گوید: «خورشید و باتری‌های ارزان، هند را قادر می‌کند بدون گذار طولانی و آلوده از سوخت فسیلی توسعه یابد.»

پاکستان نیز پیش از آغاز جنگ ایران با اتکا به انرژی خورشیدی، خود را تا حدی از بحران مصون کرده بود. انتظار می‌رود با افزایش قیمت سوخت، استقبال از پنل‌های خورشیدی در این کشور بیش از پیش شود.

چینِ برنده، آمریکایِ بازنده؟

این حرکت شتابان به سمت انرژی پاک، برای چین یک موهبت خواهد بود. چین به عنوان «دولت الکتریسیته» (electrostate)، رهبر جهان در تولید پنل‌های خورشیدی، باتری‌ها و خودروهای برقی ارزان‌قیمت است. رسیدن به چنین وضعیتی که به نفع چین است، احتمالا جزو اهداف ترامپ در آغاز جنگ علیه ایران نبود.

گاردین در پایان تحلیل خود، اقدامات ترامپ را با بحران سوئز در ۷۰ سال پیش مقایسه کرده و می‌نویسد: «مانند دخالت شرم‌آور بریتانیا در بحران سوئز، اقدامات ترامپ بیش از آن که نشانه قدرت آمریکا باشد، نشانه ضعف آن در یک دوره ژئوپلیتیک در حال تغییر است.»