درحالیکه شرکتها میلیاردها دلار صرف هوش مصنوعی میکنند، مبارزه برای حقوق کارگران به مبارزه برای حق کار کردن تبدیل شده است. بِلِبن فرناندز از الجزیره در یادداشتی به خطرات استفاده از هوش مصنوعی و جایگزینی آن با کارگران پرداخته است.
در روز یکم ماه مه برابر با 11 اردیبهشت ماه، بسیاری از کشورهای جهان روز جهانی کارگر را گرامی میدارند. این روز در بسیاری از کشورها تعطیل رسمی است، اما در ایالات متحده همواره با بیمهری روبرو بوده؛ کشوری که هرگز علاقه چندانی به همبستگی بینالمللی کارگری یا حقوق کارگران نشان نداده است. در عوض آمریکا و کانادا روز کارگر اختصاصی خود را در سپتامبر جشن میگیرند، اما ریشههای روز جهانی کارگر در خود آمریکاست: در یکم مه ۱۸۸۶، اعتصابات گسترده برای هشت ساعت کار در روز آغاز شد و به سرعت با سرکوب خونین پلیس مواجه گردید.
امروزه حقوق کارگران از جهتی دیگر مورد تهاجم قرار گرفته است: هوش مصنوعی، که خودِ حق کار کردن را تهدید میکند.
در ژانویه امسال، شرکت آمازون، دومین کارفرمای بزرگ آمریکا پس از والمارت، ۱۶ هزار کارمند خود را اخراج کرد. این تازهترین دور از اخراجهای گسترده به دلیل هوش مصنوعی بود. در اکتبر ۲۰۲۵، نیویورک تایمز گزارش داد که این شرکت برنامه دارد «بیش از نیم میلیون شغل را با ربات جایگزین کند». آمریکا هماکنون در جهان پیشتاز توسعه هوش مصنوعی است، اتفاقی که با توجه به رابطه ویژه این کشور با سرمایهداری سرسخت و این ایده که کارگران باید مانند ماشین عمل کنند، چندان تعجبآور نیست. چه قدم منطقیتری از جایگزینی کامل آنها با ماشینها؟
اگر اخیرا به سانفرانسیسکو، به قطب پیشرو هوش مصنوعی جهان سفر کرده باشید، متوجه میشوید که بیلبوردها و تابلوهای متعددی که هوش مصنوعی را به زور به خورد مردم میدهند، چشمانداز شهر را بیش از پیش دیستوپیایی کرده است.
در حال رانندگی به سمت شهر، به سختی میتوان بیلبوردی یافت که چیزی جز هوش مصنوعی را تبلیغ کند. در این منطقه یکی از کمپینهای تبلیغاتی محلی، از سوی آژانس هوش مصنوعی «آرتیزن» مستقر در سانفرانسیسکو، بارها به دلیل ماهیت آشکارا بیاحساس خود، تیتر روزنامهها شده است. پوسترهای این شرکت توصیههایی از این قبیل دارند: «استفاده از انسان را متوقف کنید»، «عصر کارمندان هوش مصنوعی فرا رسیده است» و «کارمندان هوش مصنوعی از تعادل کار و زندگی شکایت نمیکنند.»
«جاسپار کارمایکل-جک»، مدیرعامل ۲۴ ساله شرکت آرتیزن، از این کمپین عامدانه «تحریکآمیز» دفاع کرده و میگوید هدف شرکتش آنقدرها هم که به نظر میرسد غیرانسانی نیست: «ما به دنبال جایگزین کردن کاری هستیم که مردم نمیخواهند انجام دهند تا آنها بتوانند کاری را انجام دهند که واقعا از آن لذت میبرند.»
البته متاسفانه برای کارمایکل-جک، چیزی به نام واقعیت وجود دارد. به همین دلیل باید گفت که برای بسیاری از مردم در دنیای واقعی، شغل اغلب وسیلهای است برای گذاشتن غذا روی میز و تامین نیازهای اولیه زندگی؛ کاری که به طور فزایندهای دشوار میشود، بهویژه در کشوری که ترجیح میدهد نسلکشی در غزه و جنگ علیه ایران را تامین مالی کند تا اینکه به سراغ مسکن و مراقبتهای بهداشتی مقرونبهصرفه برای مردم خود برود.
به عبارت دیگر، بعید است کارگر معمولی آمازون که شغل خود را به دلیل هوش مصنوعی از دست میدهد، ناگهان خود را در حال انجام کاری بیابد که از آن «لذت میبرد»؛ مثلا مدیرعامل ۲۴ ساله یک آژانس هوش مصنوعی در کالیفرنیا شود.
«لیزا فدرستون»، نویسنده کتاب «کمفروشی زنان»، معتقد است: «طبقه میلیاردر به دنبال جهانی بدون کارگر است، یا دستکم جهانی را میخواهد که در آن کارگران تا حد ممکن زائد و ناپایدار احساس شوند. آنها عاشق هوش مصنوعی هستند، زیرا نمیخواهند با خواستههای کارگران انسانی مبنی بر رفتار انسانی با آنها روبرو شوند.»
به یقین، اشتغال ناپایدار یکی از مولفههای ذاتی سرمایهداری است، زیرا کارگرانی که در ترس از دست دادن شغل خود زندگی میکنند، کمتر از حقوق خود دفاع خواهند کرد. فقط کافی است به تاریخچه ننگین اخیر سرکوب اتحادیهها توسط «آمازون»، «استارباکس» و «تریدر جو» نگاه کنید. این شرکتها به تاکتیکهای آشکارا غیرقانونی و پشتپردهای مانند اخراج کارگران طرفدار اتحادیه و تهدید به قطع مزایای بهداشتی کارمندانی متوسل شدهاند که خط ضداتحادیه را دنبال نمیکنند.
بدون شک ترس در محیط کار تنها زمانی تشدید خواهد شد که «هوش مصنوعی جایگزین شده» که به حقوق اهمیت نمیدهند، شروع به ربایش شغلها از چپ و راست کنند. در نهایت، هوش مصنوعی نه تنها نقطه اوج تلاشهای دیرینه شرکتها برای تبدیل ساکنان زمین به ماشینهای دیجیتالی است، بلکه نقطه اوج سابقه طولانی سرکوب کارگران توسط شرکتها نیز محسوب میشود.
اگر از سر کنجکاوی عبارت «مشکلات هوش مصنوعی» را در گوگل جستجو کنید، خواهید دید که مشکلات از «شکستهای فنی فوری و معضلات اخلاقی تا خطرات بلندمدت اجتماعی و ایمنی» را شامل میشود. طبق این خلاصه، از اوایل سال ۲۰۲۶، «مسائل کلیدی» هوش مصنوعی عبارتند از: «تمایل به تولید اطلاعات نادرست، تداوم سوگیریها و ایجاد خطرات قابل توجه زیستمحیطی و امنیت داده.»
البته هیچ یک از این موارد مانع از شرطبندی «اشراف» شرکتی روی هوش مصنوعی نشده است. در ۲۹ آوریل، نیویورک تایمز فاش کرد که تنها در سه ماهه اول سال جاری، گوگل، آمازون، متا و مایکروسافت «مجموعا ۱۳۰.۶۵ میلیارد دلار را مصرف هزینههای سرمایهگذاری کردهاند که عمدتا صرف مراکز دادهای میشود که هوش مصنوعی را تغذیه میکنند.» در همین حال، برخی از مدیران نخبه اشاره کردهاند که هوش مصنوعی در حال حاضر هزینه بسیار بیشتری نسبت به کارگران انسانی دارد، اما مهم نیست؛ چنین جزئیاتی نادیده گرفته میشود.
از سوی دیگر، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، کاملا طرفدار هوشمصنوعی است. بیانیه مطبوعاتی کاخ سفید در ماه مارس اعلام کرد که دولت ترامپ «متعهد به پیروزی در رقابت هوش مصنوعی برای آغاز عصر جدیدی از شکوفایی انسانی، رقابتپذیری اقتصادی و امنیت ملی برای مردم آمریکا است.»
با این همه نیازی به گفتن نیست که در جهان پساانسانی، جایی برای شکوفایی انسان وجود ندارد و در روز جهانی کارگر، همچون هر روز دیگری، جایی برای هوش مصنوعی نباید وجود داشته باشد.
