یک سال پس از جنگ ۱۲ روزه در تهران، بخشی از خانوادههایی که خانه و لوازم زندگیشان را از دست دادهاند هنوز در وضعیت بازسازی نیمهتمام زندگی میکنند. در حالی که شهرداری از بازسازی منازل و دولت از سازوکارهای جبران خسارت سخن میگویند، مالباختگان میگویند بخش مهمی از هزینهها بهویژه لوازم خانگی همچنان بر دوش خودشان باقی مانده و افزایش شدید قیمتها عملاً بازگشت به زندگی عادی را دشوارتر کرده است.
دوم تیرماه وقتی محمد و پدر و مادرش مجبور شدند خانه اجارهایشان را در محدوده پیچ شمران که در محدوده هشدار قرار گرفته بود ترک کنند، فقط وسایل ضروری را جمع کردند و با خودشان بردند. صبح روز بعد که به محل زندگی برگشتند کوچه تغییر کرده بود، خانه ویران شده بود و تا چند ساختمان آنطرفتر شیشهها و دیوارها آسیب دیده بودند.
مأموران آتشنشانی اجازه ورود نمیدادند؛ خطر ریزش باقیمانده سازه وجود داشت. چند روز بعد، محل زندگی آنها به منطقهای بسته و تحت کنترل تبدیل شد و به گفته ساکنان، نشانه خانهشان تنها یک پرچم بزرگ روی ویرانهها بود.
این خانواده مدتی را در هتل گذراندند تا وضعیت اسکان موقت مشخص شود. اما مسئله اصلی برای آنها از همان ابتدا روشن بود: بازسازی زندگی فقط به بازسازی ساختمان محدود نمیشود.
یکی از اعضای خانواده میگوید شهرداری برای خرید لوازم خانگی مبلغ ۲۵۰ میلیون تومان پرداخت کرده است. اما این مبلغ، با توجه به شرایط بازار و تعداد اعضای خانواده، تنها توانسته بخشی از نیازهای اولیه را پوشش دهد. خانواده پنجنفرهای که پیش از حادثه، وسایل خانه را تازه بهصورت قسطی تهیه کرده بودند و هنوز بخشی از اقساط آنها باقی مانده بود.
او توضیح میدهد که با معرفی یک فروشگاه طرف قرارداد شهرداری، بخشی از خریدها با تخفیف انجام شده اما در نهایت تنها امکان تهیه چند قلم اساسی مثل تلویزیون و یخچال فراهم شده است. سایر وسایل با وام و خریدهای مرحلهای تأمین شده و بازپرداخت آن تا ماههای آینده ادامه دارد. او تاکید دارد که دولت هیچ کمکی برای خرید لوازم خانگی به جنگزدهها نکرده است: «کاری نبوده که انجام نداده باشیم. از تجمع و شکایت تا پیگیری از مجلس و قوه قضاییه اما دولت کمکی برای خرید لوازم خانگی به ما نکرده. میگویند در حال تصمیمگیری هستند.»
او میگوید: «خانه را دوباره ساختهایم، اما هنوز شبیه خانه نشده است.»
یکی دیگر از مالباختگان جنگ ۱۲ روزه میگوید مجبور شدهاند تقریباً تمام وسایل خانه را بهجز تخت و سرویس ظروف، دستدوم بخرند. خانه آنها نیز هنوز شکل یک خانه کامل را نگرفته و بازسازی زندگی روزمره در آن ناتمام مانده است. این خانواده نیز تأکید میکند که در بخش لوازم خانگی، کمک مستقیم و مؤثری از سوی دولت دریافت نکردهاند و عملاً بازسازی زندگی روزمره را با منابع شخصی و خریدهای حداقلی پیش برده است.
مجتبی بیات، رئیس مرکز ارتباطات نهاد ریاستجمهوری، می گوید که رسیدگی به خسارتهای جنگ ۱۲ روزه از طریق «مرکز ارتباط مردمی» و جلسات حل مسئله در حال پیگیری است. به گفته او، دولت از ابتدا در حوزههای مختلف از جمله بازسازی منازل، خسارت خودروها و لوازم خانگی وارد عمل شده و ستاد بازسازی نیز در دولت تشکیل شده است.
او با اشاره به برگزاری جلسات حل مسئله میگوید این نشستها بر اساس ماده ۹ نظامنامه ارتباط مردم و دولت برگزار میشود و هدف آن هماهنگی میان دستگاهها برای طراحی راهحلهای اجرایی است، نه تصمیمگیری نهایی. بیات همچنین تأکید کرده که نمایندگان آسیبدیدگان نیز در این جلسات حضور داشتهاند.
با این حال، او درباره زمانبندی دقیق اجرای کامل تصمیمات یا جزئیات پرداختها توضیح مستقیمی ارائه نکرده است.
مطهر محمدخانی، سخنگوی شهردار تهران هم با تفکیک وظایف میان شهرداری و دولت میگوید: شهرداری مسئول ارزیابی خسارت و بازسازی منازل مسکونی است و جبران خسارت لوازم خانگی و خودروها بر عهده دولت قرار دارد.
او تأکید کرده که بر اساس مصوبه دولت، خسارتها در سه بخش شامل منازل، لوازم منزل و خودروها تعریف شده و تنها بخش عمرانی یعنی بازسازی ساختمانها در اختیار شهرداری است. به گفته او، کمکهای ارائهشده از سوی شهرداری نیز صرفاً در حد حمایت اولیه بوده و به معنای جبران کامل خسارت نیست.
محمدخانی همچنین به پرداخت کارتهای هدیه تا سقف 400 میلیون تومان برای برخی خانوادهها اشاره کرده و آن را «کمک فوری» برای مدیریت شرایط اولیه دانسته است، نه راهحل نهایی.
در کنار خسارتهای مستقیم جنگ، یک عامل دیگر فشار بر این خانوادهها را چند برابر کرده است: جهش قیمت لوازم خانگی. بررسی روند بازار نشان میدهد تورم نقطهبهنقطه لوازم خانگی از حدود ۴۳.۵ درصد در تیرماه ۱۴۰۴ به نزدیک ۱۰۰ درصد در اردیبهشت ۱۴۰۵ رسیده است؛ به این معنا که قیمت این کالاها در فاصله یک سال تقریباً دو برابر شده است. یعنی جنگزدههایی که میتوانستند بخشی از لوازم منزل خود را با کمک 250 میلیونی تهیه کنند حالا با سقف پرداخت 400 میلیونی فقط میتوانند چند اسباب واجب و مورد نیاز خود را بخرند.
بررسی دادههای مرکز آمار نشان میدهد افزایش قیمت لوازم خانگی یکنواخت نبوده و در چند مرحله تشدید شده است، در ماههای ابتدایی سال گذشته، رشد قیمتها محدود بود و تورم از ۴۳.۵ درصد به حدود ۴۸.۸ درصد رسید. از پاییز ۱۴۰۴، شیب افزایش قیمتها تندتر شد؛ هزینه تولید، نوسان ارز و افزایش قیمت مواد اولیه، بازار را وارد مرحله جدیدی کرد. در زمستان، جهشها محسوستر شد و بسیاری از کالاهای اساسی مانند یخچال، ماشین لباسشویی و تلویزیون وارد بازههای قیمتی جدید شدند. نهایتاً در اردیبهشت ۱۴۰۵، شاخص تورم نقطهای به حدود ۱۰۰ درصد رسید؛ یعنی قیمتها نسبت به سال قبل تقریباً دو برابر شده است.
خریداران بدون مراجعه به اعداد مرکز آمار هم افزایش را در بازار تجربه کردهاند. تلویزیونی که سال گذشته با حدود ۲۰ تا ۵۰ میلیون تومان قابل خرید بود، اکنون در بسیاری از مدلها بالای ۱۰۰ میلیون تومان قیمت دارد. ماشین لباسشویی از بازه ۱۶ تا ۳۵ میلیون تومان به حدود ۴۰ تا ۷۰ میلیون تومان رسیده و یخچالهای معمولی نیز بهندرت زیر ۱۰۰ میلیون تومان پیدا میشوند.
برای خانوادههایی که هم خانه و هم وسایل خود را از دست دادهاند، این افزایش قیمت به معنای فاصله گرفتن دوباره از نقطه شروع است؛ حتی با وجود کمکهای محدود، شکاف میان «نیاز واقعی» و «توان خرید» در حال عمیقتر شدن است.
روایت مالباختگان جنگ ۱۲ روزه در تهران، میان ویرانههای گذشته و تورم امروز گیر افتاده است؛ خانههایی که بازسازی شدهاند اما هنوز «خانه» نشدهاند و خانوادههایی که میان کمکهای محدود، وامهای طولانیمدت و قیمتهای روبهافزایش، همچنان در تلاش برای بازگشت به زندگی عادی هستند.
