بازسازی در انتظار اجماع؛ از اسکان موقت تا مدل ترکیبی جبران خسارت

در تهرانِ پس از بحران، تکلیف خانه‌های آسیب‌دیده چه می‌شود و هزاران خانواده‌ای که بخشی از دارایی‌شان را از دست داده‌اند، تا چه زمانی باید در وضعیت موقت بمانند؟»

این پرسش در حالی پررنگ‌تر شده که هم‌زمان با آغاز فرایند ارزیابی خسارات، آمارها از ابعاد گسترده آسیب‌ها در بخش مسکن و حمل‌ونقل شهری حکایت دارد؛ از ساختمان‌هایی که در انتظار تصمیم مالکان برای نوسازی مانده‌اند تا خودروها و موتورسیکلت‌هایی که خسارت دیده‌اند و پرونده‌هایشان در مسیر بیمه قرار گرفته است.

در بخشی از شهر، مجتمع‌هایی قرار دارند که بازسازی آن‌ها نه فقط یک پروژه عمرانی، بلکه یک مسئله پیچیده اجتماعی است. به گفته علی نصیری، رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران  اجرای پروژه‌های نوسازی در این ساختمان‌ها منوط به توافق همه مالکان است؛ موضوعی که در بسیاری از موارد، به‌دلیل نبود اجماع، روند بازسازی را با تأخیر و دشواری مواجه می‌کند.

او تأکید می‌کند واحدهایی که نیازمند مقاوم‌سازی هستند به سازمان نوسازی شهرداری تهران معرفی می‌شوند تا با تعیین پیمانکاران تخصصی، عملیات اجرایی آغاز شود. با این حال، در بسیاری از پرونده‌ها، توصیه مدیریت شهری به‌جای مقاوم‌سازی، تخریب و نوسازی کامل است؛ چراکه هم هزینه‌ها بالاست و هم فرآیند مقاوم‌سازی پیچیده و زمان‌بر.

در بخش دیگری از این زنجیره بحران، مسئله اسکان خانوارهایی قرار دارد که واحدهایشان دچار آسیب شدید شده است. نصیری توضیح می‌دهد برای این گروه، علاوه بر اسکان اضطراری، امکان اسکان موقت نیز پیش‌بینی شده و شهرداری تا حدود یک سال برای آنان واحد مسکونی اجاره می‌کند.

او درباره نحوه تأمین هزینه اجاره نیز می‌گوید این حمایت‌ها یکسان نیست و بر اساس شرایط هر واحد و محل سکونت قبلی تعیین می‌شود؛ هدف این است که خانوارها بتوانند در همان محدوده یا شرایط مشابه، مسکن جایگزین پیدا کنند. به گفته او، پرداخت‌ها بر اساس معیارهای متعارف انجام می‌شود و رقم ثابت و واحدی برای همه وجود ندارد.

در برخی پروژه‌ها نیز سازندگان وارد عمل شده‌اند و هم‌زمان با اجرای ساخت‌وساز، مسئولیت تأمین اسکان موقت مالکان را برعهده گرفته‌اند.اما بحران تنها به ساختمان‌ها محدود نیست. بر اساس اعلام مدیریت بحران، تاکنون ۹۶۳۳ دستگاه خودرو و ۶۳۰ دستگاه موتورسیکلت آسیب‌دیده شناسایی شده‌اند.نصیری می‌گوید ارزیابی این وسایل از همان روزهای نخست آغاز شده و پس از ثبت اطلاعات و تأیید اولیه، پرونده‌ها به بیمه ایران ارجاع شده‌اند. در ادامه، کارشناسان بیمه میزان خسارت را تعیین کرده و پرداخت‌ها بر اساس ضوابط بیمه‌ای و سقف بیمه‌نامه‌ها انجام خواهد شد. او از تسریع در روند ارزیابی و پرداخت به‌عنوان یکی از اقدامات مثبت دولت یاد می‌کند.

بخش پیچیده‌تر ماجرا اما مربوط به خسارات وسایل و اثاثیه منازل است. نصیری تأکید می‌کند تأمین منابع این بخش نیازمند تصمیم‌گیری در سطح ملی است و به همین دلیل، روند پرداخت‌ها زمان‌بر شده است.

به گفته او، پیش از بروز درگیری‌ها، برنامه‌ریزی برای آغاز پرداخت‌ها در پایان سال انجام شده بود، اما وقوع بحران باعث توقف موقت این روند شد. اکنون سازوکار جدید در حال نهایی شدن است و احتمالاً جبران خسارت‌ها به‌صورت ترکیبی از پرداخت نقدی و تسهیلات بانکی خواهد بود؛ هرچند هنوز ابلاغ رسمی انجام نشده است.

او همچنین تأکید می‌کند اطلاع‌رسانی درباره خسارات لوازم منزل در مراحل بعدی انجام خواهد شد، اما در شرایط فعلی نمی‌توان خانواده‌ها را بدون حمایت رها کرد.

در کنار سازوکارهای دولتی، شهرداری تهران نیز بسته حمایتی مستقلی را فعال کرده است. نصیری از این طرح با عنوان «هدیه شهرداری» یاد می‌کند؛ بسته‌ای که هدف آن تأمین نیازهای فوری خانوارهای آسیب‌دیده است.در این طرح، کارت‌های اعتباری با عنوان «رفاه‌کارت» در اختیار خانواده‌ها قرار می‌گیرد. این کارت‌ها پس از فعال‌سازی، به مدت ۳۰ روز قابل استفاده هستند و در بیش از ۲۵۰۰ فروشگاه لوازم خانگی و مراکز طرف قرارداد امکان خرید دارند.

علاوه بر این، برای تأمین اقلام ضروری مانند مواد غذایی، پوشاک و نیازهای اولیه، همکاری با فروشگاه‌های شهروند نیز پیش‌بینی شده است. به گفته نصیری، میزان این حمایت‌ها بر اساس شدت خسارت برای گروه‌های مختلف متفاوت است.او تأکید می‌کند تمامی خدمات ارائه‌شده رایگان است و هیچ هزینه‌ای از شهروندان دریافت نمی‌شود.مسیر ارتباطی و گروه‌های آسیب‌پذیربرای پیگیری درخواست‌ها، شهروندان می‌توانند از طریق سامانه ۱۳۷، اپلیکیشن «شهرزاد» یا مراجعه حضوری به پایگاه‌های مدیریت بحران در مناطق ۲۲گانه اقدام کنند. در برخی نقاط نیز چادرهای خدمات‌رسانی برای پاسخگویی مستقیم برپا شده است.

در موارد خارج از اختیارات شهرداری، پرونده‌ها به فرمانداری تهران و نهادهای حمایتی ارجاع می‌شود.نصیری fه گروه‌های آسیب‌پذیر اشاره می‌کند؛ زنان سرپرست خانوار، مادران باردار و شیرده، سالمندان و افراد دارای معلولیت در اولویت حمایت قرار دارند و در صورت نیاز به نهادهای حمایتی و خیرین معرفی می‌شوند.

اکنون در تهران، روند بازسازی در نقطه‌ای میان تصمیم، تأمین منابع و هماهنگی نهادها قرار گرفته است؛ جایی که بخشی از خانواده‌ها در انتظار اسکان پایدار هستند، بخشی در صف ارزیابی خسارت ایستاده‌اند و بخشی دیگر با کارت‌های حمایتی روزهای خود را می‌گذرانند. اما آنچه هنوز روشن نیست، زمان دقیق عبور از وضعیت موقت به بازسازی کامل است.