اختلال در دیالیز در مناطق جنگ‌زده؛ تهدیدی فوری برای بیماران کلیوی

بیماران دیالیزی از جمله گروه‌هایی هستند که در شرایط جنگی، بیش از دیگران تحت تأثیر اختلال در نظام سلامت قرار می‌گیرند. دیالیز به‌عنوان جایگزین عملکرد کلیه، باید به‌صورت منظم انجام شود و وقفه در آن، به تجمع مواد زائد در بدن، برهم خوردن تعادل الکترولیت‌ها و افزایش حجم مایعات منجر می‌شود.

در این‌باره،  محبوبه شالی، استادیار پرستاری مراقبت‌های ویژه، توضیح می‌دهد: عدم دسترسی به دستگاه دیالیز حتی برای مدت کوتاه، می‌تواند باعث تجمع سموم، افزایش خطرناک پتاسیم و تجمع مایعات در بدن شود که در نهایت به نارسایی قلبی یا مشکلات شدید تنفسی منجر می‌شود.

هم‌زمان با آغاز بحران، نخستین چالش این بیماران، اختلال یا قطع دسترسی به مراکز دیالیز است؛ مسئله‌ای که به‌دلیل تخریب مراکز درمانی، انسداد مسیرها و نبود امکانات تشدید می‌شود. قطع برق و کمبود سوخت نیز عملکرد دستگاه‌های دیالیز را با اختلال مواجه می‌کند.

به گفته دکتر شالی، کمبود تجهیزات و مواد مصرفی مانند کیسه‌های دیالیز، داروها و مواد ضدعفونی‌کننده، در کنار مشکلات حمل‌ونقل و کمبود نیروهای متخصص، شرایط را برای این بیماران پیچیده‌تر می‌کند.

در چنین شرایطی، تخلیه بیماران دیالیزی از مناطق درگیر، اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. این جابه‌جایی صرفاً انتقال فیزیکی نیست، بلکه فرآیندی حساس و زمان‌بر است که نیازمند برنامه‌ریزی دقیق است. انتقال به مراکز امن‌تر، استفاده از وسایل نقلیه مناسب، همراه داشتن داروها و تجهیزات ضروری و هماهنگی با مراکز درمانی مقصد، از جمله اقداماتی است که باید به‌طور هم‌زمان انجام شود.

 شالی در این زمینه تأکید می‌کند: هر دقیقه تأخیر در انتقال بیماران دیالیزی می‌تواند وضعیت آن‌ها را به‌شدت وخیم کند.

پس از رسیدن به محل‌های امن‌تر یا پناهگاه‌ها، چالش‌ها همچنان ادامه دارد. راه‌اندازی مراکز دیالیز موقت نیازمند فراهم بودن برق پایدار، آب سالم و نیروی متخصص است؛ در حالی‌که در شرایط جنگی، تأمین این امکانات با محدودیت‌های جدی همراه است.

در این مرحله، مدیریت منابع محدود از جمله داروها، مواد مصرفی و سوخت، در کنار اولویت‌بندی بیماران، به یکی از مسائل اصلی تبدیل می‌شود. همچنین شرایط غیربهداشتی محیط و ضعف سیستم ایمنی بیماران، خطر بروز عفونت را افزایش می‌دهد.

شالی با اشاره به این موضوع می‌گوید: کنترل عفونت در این بیماران اهمیت زیادی دارد، چرا که شرایط محیطی نامناسب می‌تواند به‌سرعت وضعیت آن‌ها را پیچیده‌تر کند.

از سوی دیگر، تأمین رژیم غذایی متناسب با محدودیت‌های بیماران کلیوی و اطمینان از ادامه منظم جلسات دیالیز، از دیگر چالش‌های مهم در این شرایط است.

در چنین وضعیتی، شناخت علائم هشداردهنده اهمیت حیاتی پیدا می‌کند. تنگی نفس شدید، تورم ناگهانی، افزایش سریع وزن، بی‌نظمی ضربان قلب، ضعف شدید عضلانی، تهوع، استفراغ، کاهش هوشیاری یا تشنج، از جمله نشانه‌هایی هستند که می‌توانند بیانگر وضعیت بحرانی باشند.

شالی در این‌باره تأکید می‌کند: در صورت مشاهده این علائم، مراجعه فوری به نزدیک‌ترین مرکز درمانی یا تیم امدادی ضروری است.» همچنین بروز تب، لرز یا درد در محل کاتتر می‌تواند نشانه عفونت باشد و نیاز به پیگیری فوری دارد.

در کنار این موارد، آموزش بیماران و خانواده‌ها نقش مهمی در مدیریت شرایط ایفا می‌کند. آگاهی از ضرورت تداوم دیالیز، آمادگی برای شرایط اضطراری و رعایت توصیه‌های بهداشتی، می‌تواند بخشی از خطرات را کاهش دهد.

در همین زمینه، همراه داشتن کیف اضطراری شامل داروها، مواد ضدعفونی‌کننده و لوازم مراقبت از کاتتر، رعایت محدودیت‌های غذایی و مایعات و توجه به بهداشت فردی، از جمله اقداماتی است که مورد تأکید قرار می‌گیرد.

شالی یادآوری می کند:دانستن، نجات‌بخش است. بیماران و خانواده‌ها باید نسبت به اهمیت دیالیز و پیامدهای قطع آن آگاه باشند تا بتوانند در شرایط بحران، تصمیم‌های بهتری بگیرند.

او تأکید می‌کند که همکاری با تیم‌های امدادی و توجه به دستورالعمل‌های تخصصی، می‌تواند در مدیریت شرایط اضطراری مؤثر باشد.

اختلال در روند دیالیز در مناطق جنگ‌زده، مسئله‌ای است که مستقیماً با سلامت و بقای بیماران گره خورده است. تداوم درمان، دسترسی به امکانات و افزایش سطح آمادگی بیماران و نظام سلامت، از عوامل کلیدی در کاهش پیامدهای این وضعیت به شمار می‌روند.