از کاخ گلستان تا کاخ چهل‌ستون؛ میراث تاریخی ایران در معرض تهدید/ درخواست تهران از یونسکو

به گزارش آتیه‌آنلاین، همزمان با انتشار خبرهایی از آسیب یا تهدید برخی بناها و محوطه‌های تاریخی، وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با صدور بیانیه‌ای از جامعه جهانی خواسته است نسبت به آنچه «تهدید میراث تمدنی ایران» خوانده شده واکنش نشان دهد. در روزهای اخیر و همزمان با حملات نظامی منسوب به ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی به برخی نقاط در ایران، گزارش‌هایی از آسیب‌دیدگی یا قرار گرفتن شماری از آثار تاریخی کشور در معرض خطر منتشر شده است. در میان بناهایی که نام آن‌ها در گزارش‌ها و بیانیه رسمی وزارت میراث‌فرهنگی مطرح شده، آثاری چون کاخ گلستان در تهران، مسجد جامع عباسی در میدان نقش‌جهان، کاخ چهل‌ستون و همچنین محوطه‌های تاریخی و دره‌های باستانی خرم‌آباد دیده می‌شود.

بخش قابل توجهی از این آثار از مهم‌ترین نمادهای تاریخی و فرهنگی ایران به شمار می‌روند و برخی از آن‌ها نیز در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌اند. از این رو، کارشناسان میراث فرهنگی تأکید می‌کنند که هرگونه آسیب به این بناها تنها یک خسارت ملی نیست، بلکه به معنای لطمه وارد شدن به بخشی از میراث مشترک بشریت است.

وزارت میراث‌فرهنگی در بیانیه خود اعلام کرده است که ایران در روزهای اخیر با «تجاوز نظامی آشکار و مغایر با معاهدات بین‌المللی و اصول بنیادین انسانی» مواجه شده و در جریان این حملات، برخی مناطق تاریخی و فرهنگی کشور در معرض آسیب قرار گرفته‌اند.

میراثی که فراتر از مرزهای ملی است

در این بیانیه تأکید شده که میراث فرهنگی ایران صرفاً متعلق به یک ملت نیست، بلکه بخشی از حافظه تمدنی جهان محسوب می‌شود. به گفته این وزارتخانه، آثاری مانند کاخ گلستان یا مجموعه تاریخی میدان نقش‌جهان اصفهان، که مسجد جامع عباسی و کاخ چهل‌ستون در آن قرار دارند، طی قرن‌ها به عنوان نمادهای شکوفایی هنر، معماری و فرهنگ ایرانی شناخته شده‌اند.

مجموعه تاریخی میدان نقش‌جهان که در دوره صفویه شکل گرفته، یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های معماری شهری در جهان اسلام به شمار می‌رود و از سال ۱۹۷۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. کاخ گلستان نیز به عنوان یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی پایتخت، بازتابی از هنر و معماری دوره‌های مختلف تاریخی ایران به ویژه دوران قاجار محسوب می‌شود.

به گفته کارشناسان، آسیب به چنین بناهایی نه تنها باعث از بین رفتن بخشی از آثار تاریخی می‌شود، بلکه می‌تواند پیامدهای فرهنگی و حتی گردشگری گسترده‌ای به همراه داشته باشد. صنعت گردشگری فرهنگی در ایران بخش مهمی از اقتصاد گردشگری کشور را تشکیل می‌دهد و بسیاری از گردشگران خارجی برای بازدید از همین آثار تاریخی به ایران سفر می‌کنند.

درخواست تهران از نهادهای بین‌المللی

وزارت میراث‌فرهنگی در بخش دیگری از بیانیه خود با اشاره به تعهدات بین‌المللی در زمینه حفاظت از آثار تاریخی، تأکید کرده است که بر اساس کنوانسیون‌های جهانی، حمله به اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه نقض آشکار حقوق بین‌الملل محسوب می‌شود. از جمله این اسناد می‌توان به کنوانسیون ۱۹۷۲ حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان و همچنین اصول حقوق بین‌الملل بشردوستانه اشاره کرد.

در همین راستا، این وزارتخانه از سازمان‌های بین‌المللی از جمله یونسکو و سازمان ملل متحد خواسته است سازوکارهای نظارتی و حقوقی خود را برای حفاظت از میراث فرهنگی در شرایط بحران فعال کنند. در این درخواست همچنین بر اعزام کارشناسان، ناظران مستقل و خبرنگاران برای بررسی میدانی میزان خسارت‌ها و ارزیابی دقیق آسیب‌های وارد شده تأکید شده است.

در ادامه این بیانیه از ایرانیان در داخل و خارج از کشور نیز خواسته شده است از ظرفیت‌های حقوقی، رسانه‌ای و مدنی برای جلب توجه افکار عمومی جهانی به تهدید میراث فرهنگی ایران استفاده کنند؛ از جمله از طریق پیگیری‌های حقوقی، ارسال طومارهای اعتراضی و برگزاری تجمعات مدنی.

وزارت میراث‌فرهنگی در پایان هشدار داده است که حفاظت از آثار تاریخی ایران تنها یک مسئولیت ملی نیست، بلکه دفاع از هویت تاریخی و حافظه مشترک بشریت به شمار می‌رود. به گفته این وزارتخانه، واکنش مسئولانه جامعه جهانی می‌تواند نقش مهمی در جلوگیری از گسترش آسیب‌ها داشته باشد؛ در غیر این صورت، سکوت در برابر تهدید میراث تمدنی، پیامدهایی خواهد داشت که تاریخ درباره آن قضاوت خواهد کرد.