«کودک‌بلاگری» مصداق بهره‌کشی اقتصادی؛ کودک دارایی والدین نیست

به گزارش آتیه‌آنلاین، در دنیای پرشتاب دیجیتال، کودکان بیش از هر زمان دیگری در معرض خطراتی چون نقض حریم خصوصی، بهره‌کشی، آزار آنلاین و دسترسی به محتوای نامناسب قرار دارند. با وجود تعهدات بین‌المللی، هنوز قوانین جامع و مشخصی برای حفاظت از حقوق کودکان در فضای مجازی در کشور وجود ندارد؛ خلأیی که می‌تواند آینده‌ای امن و سالم را از نسل فردا سلب کند.

محمد مهدی سیدناصری، حقوقدان و پژوهشگر حقوق بین‌الملل کودکان، وضعیت حقوقی کودکان در فضای مجازی ایران را مورد نقد قرار می‌دهد.

سیدناصری در گفت‌وگو با خبرآنلاین با اشاره به ماده ۱۶ کنوانسیون حقوق کودک و تفسیرهای بین‌المللی آن، تأکید کرد که دولت‌ها موظف به حفاظت از داده‌ها، تصاویر و حریم خصوصی کودکان در فضای دیجیتال هستند. او با انتقاد از نبود قانون خاص برای حمایت از داده‌های دیجیتال کودکان در ایران گفت: «قانون جرایم رایانه‌ای تنها به‌طور کلی از حریم خصوصی حمایت می‌کند و برای کودکان ناکافی است. همچنین، نبود نظارت مستقل بر پلتفرم‌ها و کمبود دستورالعمل برای والدین و مدارس، اجرای تعهدات بین‌المللی را با مشکل مواجه کرده است.»

به گفته این حقوقدان، در ایران هنوز قانونی جامع برای حفاظت از اطلاعات شخصی کودکان، رضایت والدین برای ثبت داده‌ها، یا نظارت بر محتوای مربوط به کودکان تدوین نشده است. او تأکید کرد: «نیاز به تصویب یک قانون جامع حمایت از کودکان در فضای مجازی به‌شدت احساس می‌شود.»

سیدناصری همچنین پدیده «کودک‌بلاگری» را مصداق بهره‌کشی اقتصادی دانست و گفت: «استفاده از تصویر و صدای کودک برای جذب دنبال‌کننده و تبلیغات، می‌تواند برخلاف ماده ۳۲ کنوانسیون حقوق کودک باشد. این کار ممکن است با دیگر مواد حمایتی این کنوانسیون نیز در تضاد قرار گیرد و کودک را به ابزاری برای سرمایه‌گذاری دیجیتال تبدیل کند.»

 او افزود: «در قوانین ایران نیز می‌توان این موضوع را ذیل ماده ۹ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان (۱۳۹۹) به‌عنوان سوءاستفاده از کودک برای منافع مالی تفسیر کرد.»

درخصوص فعالیت «معلم‌بلاگرها»، سیدناصری تأکید کرد: «انتشار تصاویر دانش‌آموزان بدون رضایت کتبی والدین، نقض کنوانسیون حقوق کودک و قانون حمایت از اطفال است. این اقدام می‌تواند پیامدهای امنیتی و حیثیتی داشته و با کرامت کودک در تضاد باشد.»

او توصیه کرد والدین بین آزادی کودک و خطرات فضای مجازی تعادل برقرار کنند و از انتشار تصاویر و اطلاعاتی که ممکن است در آینده موجب شرمساری یا تبعیض شود، بپرهیزند. همچنین، لزوم آموزش سواد دیجیتال در مدارس و رسانه‌های ملی را یادآور شد و خواستار انتشار راهنماهای عملی از سوی نهادهایی مانند آموزش‌وپرورش و پلیس فتا شد.

در پاسخ به این سوال که آیا رضایت کودکان برای حضور در فضای مجازی معتبر است، سیدناصری گفت: «خیر. به دلیل نارسایی عقلانی و هیجانی، کودکان اهلیت حقوقی برای رضایت آگاهانه ندارند. حتی رضایت والدین نیز نباید به زیان کودک باشد؛ کودک دارایی والدین نیست، بلکه صاحب حق بر کرامت و آینده‌ای آزاد است.»

او تهدیدهای اصلی فضای دیجیتال برای کودکان را چنین برشمرد: «نقض حریم خصوصی، آزار آنلاین، بهره‌کشی جنسی، اعتیاد دیجیتال و دسترسی به محتوای نامناسب.»

 سیدناصری خواستار تصویب فوری قانونی برای حمایت از کودکان در فضای مجازی شد که پردازش داده‌های آن‌ها را تنها با رضایت والدین مجاز بداند، پلتفرم‌ها را ملزم به ایجاد محیط ایمن کند و مسئولیت کیفری برای ناقضان این حقوق در نظر بگیرد. به گفته او، الگوبرداری از کشورهایی مانند فرانسه و بریتانیا با توجه به ارزش‌های فرهنگی ایران می‌تواند راهگشا باشد.