ایران و لایه اوزن؛ از تعهدات بینالمللی تا چالشهای داخلی
در روز جهانی حفاظت از لایه اوزن، مسئولان سازمان حفاظت محیط زیست ایران اعلام کردند تاکنون نزدیک به ۱۰ هزار تن از مواد مخرب اوزن از چرخه مصرف در کشور حذف شده ؛ اقدامی که به گفته آنان جایگاه ایران را در میان کشورهای متعهد به پروتکل مونترال و کنوانسیون وین تثبیت کرده است.
حسین شاهباز، مدیر دفتر طرح ملی حفاظت لایه اوزن، در همایشی به همین مناسبت گفت ایران از جمله کشورهایی است که در اجرای تعهدات بینالمللی موفق عمل کرده و بارها مورد تقدیر مجامع جهانی قرار گرفته است. او یادآوری کرد ایران در سالهای پایانی دهه ۱۹۸۰ میلادی به این توافقها پیوست؛ زمانی که مشخص شد گازهای صنعتی دستساز بشر علت اصلی تخریب اوزن هستند.
شاهباز افزود اقدامات ایران شامل کاهش و کنترل مواد مخرب، انتقال فناوری، تجهیز مراکز آموزشی و پایش ورود گازهای وارداتی است. بر اساس آمار رسمی، شش مرکز آموزشی سازمان فنیوحرفهای به تجهیزات مرتبط مجهز شده و بیش از ۸۱۰۰ نفر در این حوزه آموزش دیدهاند.
در کنار روایت رسمی از پیشرفتها، شرکت کنترل کیفیت هوای تهران در بیانیهای به مناسبت روز جهانی حفاظت از لایه اوزن، بر پیوند پیچیده میان تخریب اوزن، آلودگی هوا و تغییرات اقلیمی تأکید کرده است. این نهاد هشدار میدهد بسیاری از ترکیبات مخرب اوزن، همزمان آلایندههای هوا و گازهای گلخانهای قدرتمندی هستند.
در این بیانیه آمده است: «تخریب لایه اوزن علاوه بر افزایش نفوذ پرتوهای فرابنفش، پیامدهای اقلیمی قابلتوجهی دارد و تغییر در الگوهای جوی و اقلیم منطقهای را به همراه میآورد.» همچنین یادآور میشود ازن در استراتوسفر سپری حیاتی در برابر پرتوهای مضر خورشید است، اما در سطح زمین به آلایندهای خطرناک برای دستگاه تنفسی تبدیل میشود.
کارشناسان محیط زیست میگویند سه بحران زیستمحیطی بزرگ ــ تخریب لایه اوزن، آلودگی هوا و تغییرات اقلیمی ــ به یکدیگر گره خوردهاند و نمیتوان آنها را جداگانه مدیریت کرد. همانطور که شرکت کنترل کیفیت هوا تأکید کرده، تنها با نگاه همزمان به این سه حوزه میتوان آیندهای سالم و پایدار برای انسانها تضمین کرد.