خودکشی در ایران؛ زنان بیشتر اقدام می‌کنند، مردان بیشتر جان می‌بازند

زنان در ایران سه برابر بیشتر از مردان اقدام به خودکشی می‌کنند، اما آمارها نشان می‌دهد مردان سه برابر بیشتر از زنان جان خود را از دست می‌دهند. کارشناسان می‌گویند دلیل اصلی این تفاوت، انتخاب روش‌های خشن‌تر توسط مردان است.

سیدحسن موسوی چلک، معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی به ایسنا گفته است اگرچه نرخ رسمی خودکشی در ایران از میانگین جهانی پایین‌تر است، اما روند صعودی آن طی دهه اخیر زنگ خطر جدی محسوب می‌شود. او تاکید می‌کند که نمی‌توان دیگر این آسیب اجتماعی را نادیده گرفت.

به گفته موسوی چلک، خودکشی پدیده‌ای پیچیده و چندبعدی است. اختلالات روانی مانند افسردگی و اضطراب سهم مهمی دارند، اما عوامل اقتصادی، فشارهای اجتماعی، شکست‌های فردی و خانوادگی و نبود مهارت‌های مقابله با بحران نیز نقش پررنگی ایفا می‌کنند.

او یادآور می‌شود بسیاری از کسانی که اقدام به خودکشی می‌کنند، هیچ تشخیص رسمی اختلال روانی ندارند؛ موضوعی که نشان می‌دهد این پدیده فقط یک مشکل فردی یا پزشکی نیست و باید در بستر فرهنگی و اجتماعی هم بررسی شود.

کارشناسان می‌گویند پیشگیری از خودکشی نیازمند شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر است. تغییرات ناگهانی در رفتار، گوشه‌گیری اجتماعی، بیان جملات ناامیدانه، بی‌خوابی یا تغییر در عادات غذایی از جمله نشانه‌هایی است که می‌تواند زنگ خطر باشد.

بر اساس داده‌های رسمی، زنان بیشتر اقدام به خودکشی می‌کنند اما مردان بیشتر جان می‌بازند. در برخی مناطق شمال‌غرب ایران، با وجود نرخ پایین طلاق، آمار خودکشی بالاست؛ وضعیتی که به فشارهای فرهنگی و اجتماعی نسبت داده می‌شود.

خودکشی نه تنها یک تراژدی فردی بلکه معضلی اجتماعی است که سرمایه انسانی را کاهش می‌دهد، هزینه‌های درمانی را بالا می‌برد و می‌تواند به عادی‌سازی رفتارهای پرخطر در جامعه منجر شود. موسوی چلک می‌گوید برنامه‌های پیشگیری باید بر ارتقای سلامت روان، آموزش مهارت‌های زندگی و ایجاد شبکه‌های حمایتی متمرکز باشد.

## نقش اورژانس اجتماعی

بهزیستی می‌گوید اورژانس اجتماعی با خطوط تلفنی ۱۲۳ و ۱۴۸۰ به صورت ۲۴ ساعته در ۳۷۸ شهر فعال است و در سال‌های اخیر مداخلات آن برای جلوگیری از خودکشی پنج برابر افزایش یافته است. این مرکز تلاش می‌کند با رویکرد غیرقضایی و تمرکز بر حمایت روانی، افراد در معرض خطر را یاری کند.

## تابو و خانواده

یکی از موانع اصلی پیشگیری، تابوی صحبت درباره مشکلات روانی در جامعه است. به گفته موسوی چلک، خانواده‌ها نخستین حلقه تشخیص خطر هستند، اما نبود گفت‌وگو و ناتوانی در بیان احساسات باعث می‌شود بسیاری از موارد از چشم اطرافیان پنهان بماند. او آموزش مهارت‌های زندگی و تقویت روابط خانوادگی را راهی برای کاهش این آسیب می‌داند.

---

### جمع‌بندی

با وجود پایین‌تر بودن نرخ خودکشی در ایران نسبت به میانگین جهانی، روند صعودی آن نگران‌کننده است. مقام‌های بهزیستی می‌گویند همکاری خانواده‌ها، رسانه‌ها و نهادهای دولتی برای شکستن تابو و افزایش آگاهی می‌تواند مسیر کاهش این آسیب اجتماعی را هموارتر کند.