«یارانه دستمزد»، نسخه مسکن برای بهبود حداقل دستمزد

به گزارش آتیه‌آنلاین، ایده اجرای یارانه دستمزد از سال‌های پایانی فعالیت دولت دوازدهم آغاز شد. شهریورماه سال ۱۳۹۸ وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی دولت وقت اعلام کرد که طرح یارانه دستمزد یکی از برنامه‌ها و سیاست‌های این وزارتخانه در حوزه اشتغال است و با اجرای آن در هشت استان کشور به کارآفرینانی که دانش‌آموختگان دانشگاهی را جذب کنند ۳۰‌درصد یارانه دستمزد پرداخت می‌شود. جامعه هدف این طرح را جوانان جویای کار شغل‌اولی در مناطق محروم و کم‌برخوردار از اشتغال و همچنین بنگاه‌های اقتصادی رسمی فعال در این نواحی تشکیل می‌دادند. برمبنای طرح فوق دولت از کارفرمایانی که افراد شغل‌اولی با سابقه بیمه کمتر از شش ماه را جذب کنند، حمایت و به‌مدت یک سال، یک‌سوم دستمزد مصوب شورای‌عالی کار این کارگران را پرداخت می‌کند. شغل‌اولی‌هایی که توسط کارفرمایان استخدام می‌شوند، بایستی در سنین ۲۰ تا ۳۵ سال بوده و بیش از سه ماه سابقه پرداخت حق‌بیمه نداشته باشند. همچنین زنان سرپرست خانوار از شرایط سنی این طرح مستثنی هستند. سقف بهره‌مندی هر کارگاه برای استفاده از نیروی کار شغل‌اولی معادل حداکثر ۵۰‌درصد نیروی کار موجود و طول دوره پرداخت یارانه دستمزد به ازای هر نیرو با تأیید دستگاه هماهنگ‌کننده تا سقف ۱۲ ماه است. بررسی بازخورد اقتصادی طرح پرداخت یارانه دستمزد در استان‌های منتخب نشان داد که بنگاه‌های بالای ۵۰ نفر کارکن در بخش صنعت و همچنین بنگاه‌های ۱۰ تا ۴۹ نفر کارکن فعال در بخش خدمات دارای بیشترین ظرفیت جذب نیرو بوده‌اند. شیب تند پرداخت یارانه دستمزد پس از همه‌گیری در ابتدا این طرح به‌عنوان ابزار تشویقی برای جذب نیروی کار جدید توسط کارفرمایان بخش خصوصی و تعاونی در استان‌های کم‌برخوردار شامل ایلام، کردستان، چهارمحال و بختیاری، خراسان جنوبی، کرمانشاه، سیستان و بلوچستان و کهگیلویه و بویراحمد در سال ۱۳۹۸ عملیاتی شد. شیوع کووید ۱۹ و آسیب‌دیدن بسیاری مشاغل به‌خاطر همه‌گیری، اجرای این طرح را به سایر استان‌های کشور (تقریباً ۱۶ استان) تسری داد. تازه‌ترین نتایج اجرای طرح یارانه دستمزد که اوایل تیرماه سال ۱۴۰۳ منتشر شد نشان می‌دهد که تاکنون بیش از ۴۳‌هزار نفر متقاضی در طرح ثبت‌نام کرده‌اند که از این تعداد ۳۷‌هزار و ۲۶۳ نفر موفق به انعقاد قرارداد کار شده‌اند. طرح یارانه دستمزد و نتایج آن داوطلبان و جویندگان کار در صورتی مشمول طرح یارانه دستمزد خواهند بود که مدرک تحصیلی دیپلم و بالاتر داشته باشند و سن آن‌ها بالاتر از ۳۷ سال نباشد. همچنین شرط سنی برای زنان سرپرست خانوار شغل‌اولی هم برای استفاده از این طرح تا سقف ۴۵ سال اعلام شده است. طرح ملی یارانه دستمزد گرچه در مقیاس بازار کار ایران طرح کوچکی محسوب می‌شود، اما بر افزایش تعداد افراد تازه‌وارد به بازار کار مؤثر است. در آن‌سوی ماجرا، فعالان اقتصادی، به‌خصوص کارفرمایان در بنگاه‌های کوچک از اجرای این طرح استقبال کرده و آن را زمینه‌ساز تحرک و رونق بازار کار می‌دانند. تفاوت طرح ملی یارانه دستمزد با طرح کارورزی اینجاست که در طرح یارانه دستمزد، تفاوتی میان نیروی کار جدید و نیروی کار عادی بنگاه وجود ندارد و دولت فقط پرداخت بخشی از دستمزد او را متقبل می‌شود. در حالی که طرح کارورزی به دنبال ارزان‌سازی نیروی کار با قانونی کردن پرداخت دستمزد کمتر از رقم مصوب بود و به‌شدت از سوی فعالان کارگری مورد مخالفت قرار گرفت. کارجویان شغل‌اولی و کارفرمایان متقاضی جذب آن‌ها باید در سامانه ملی یارانه دستمزد به نشانی (pyd.mcls.gov.ir) ثبت‌نام کنند. شغل‌اولی‌ها، فارغ‌التحصیلان، جوانان جویای کار و همچنین بنگاه‌های اقتصادی رسمی فعال در شهرستان‌های کم‌برخوردار، جامعه هدف طرح ملی یارانه مزد را تشکیل می‌دهند. این طرح در ۱۶ استان کشور به اجرا درمی‌آید که هشت استان در گام اول و هشت استان در گام دوم مشمول طرح اعلام شدند. براساس آمارهای سامانه ملی یارانه دستمزد، استان‌های خوزستان و مازندران بیشترین تعداد داوطلب ثبت‌نام‌کننده و کارجوی جذب‌شده به بازار کار را به نام خود ثبت کرده‌اند. در استان‌های خوزستان، کرمانشاه و مازندران، استقبال و مشارکت کارفرمایان بیشتر از سایر استان‌ها بوده است. ابهامات پیرامون طرح یارانه دستمزد طرح یارانه دستمزد وزارت کار که با هدف کاهش هزینه‌های اشتغال نیروی کار جدید و افزایش فرصت‌های شغلی در حال اجراست، در فصل بهار نتایج امیدوارکننده‌ای را به نمایش گذاشت. با وجود جذب بیش از ۳۷‌هزار نفر در این طرح، همچنان سایه ابهاماتی بر سر اثربخشی و پایداری بلندمدت آن وجود دارد. در حالی که بازار کار ایران با چالش‌های متعددی ازجمله نرخ بالای بیکاری به‌خصوص در میان جوانان و فارغ‌التحصیلان دست‌وپنجه نرم می‌کند، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی طرح یارانه دستمزد را به‌عنوان راه‌حلی برای رونق اشتغال و کاهش این معضل ارائه کرده است. تازه‌ترین نتایج اجرای طرح یارانه دستمزد در فصل بهار نشان می‌دهد که ۴۳‌هزار و ۴۴۱ نفر در این طرح ثبت‌نام کردند که از این تعداد ۳۷‌هزار و ۲۶۳ نفر موفق به انعقاد قرارداد کار شده‌اند. این نتایج همچنین نشانگر افزایش تعداد متقاضیان یارانه دستمزد نسبت به ماه‌های گذشته است و به همان میزان قراردادهای بیشتری منعقد شده و کارفرمایان بیشتری از طرح استقبال کردند. طبق این گزارش ۷۰۱۹ کارفرما در طرح شرکت کرده و ۳۱۰ قرارداد نیز در مرحله انعقاد قرار دارد. به باور کارشناسان،چند ویژگی این طرح همچون تمرکز روی مناطق کم‌برخوردار و شغل‌اولی‌ها که عمدتاً جوانان را شامل می‌شود، می‌تواند بخشی از مشکلات بازار کار را رفع کند. بررسی‌ها نشان می‌دهد یافتن شغل اول در اکثر اوقات برای افراد سخت‌تر از یافتن شغل دوم یا سوم است. فردی که به هر نحو وارد بازار کار شود، می‌تواند از روابطی که ایجاد می‌کند، در راستای یافتن مشاغل جدید استفاده کند. از این حیث یارانه دستمزد می‌تواند دروازه ورود به بازار کار باشد، اما باید بر حسن اجرای آن نظارت داشت. کارشناسان روابط کار معتقدند، طرح یارانه دستمزد در حالی که در کوتاه‌مدت نتایج امیدوارکننده‌ای را به همراه داشته، اما همچنان برای قضاوت در مورد اثربخشی و کارآمدی بلندمدت آن زود است. موفقیت این طرح در گرو رفع چالش‌ها و نقاط ضعف موجود و همچنین اجرای آن در کنار سایر سیاست‌های حمایتی و ساختاری برای حل معضل بیکاری در ایران خواهد بود.